Vluchtelingen uit Oekraïne

naar de overzichtspagina

Snel naar...

Van noodopvang over lokale crisishuisvesting naar duurzame huisvesting

De zoektocht naar huisvesting is een grote uitdaging. Er worden verschillende initiatieven genomen om in de gegeven omstandigheden toch zo goed mogelijk een antwoord te bieden op de noden zowel op korte termijn (crisishuisvesting) als op langere termijn (duurzame huisvesting). Er is niet één enkele oplossing. Verschillende mogelijkheden zullen tegelijkertijd naast elkaar uitgebouwd moeten worden.

De Vlaamse overheid organiseerde al een aantal webinars om de lokale besturen te informeren. Hier vind je de webinars.

Noodopvang en toewijzing aan lokale crisishuisvesting door Fedasil (Housing Tool)

Noodopvang en eerste toewijzing door Fedasil

Bij en na de registratie als tijdelijk beschermde in Brussel kunnen de mensen die een opvangnood hebben gedurende enkele nachten terecht in de door Fedasil in Brussel georganiseerde noodopvang. Daarna stromen deze mensen door naar crisishuisvesting op lokaal niveau. Fedasil doet de toewijzing aan de lokale crisishuisvesting ofwel meteen de dag van de registratie ofwel vanuit de noodopvang. De toewijzing gebeurt met de federale housing tool.

De Vlaamse overheid zet in op voldoende duurzame huisvesting en wil de stap crisishuisvesting zo snel mogelijk overslaan. Vanaf 2 mei zal Fedasil bij de toewijzing aan Vlaanderen voorrang geven aan duurzame huisvestingsplaatsen. De beschikbare duurzame plaatsen stromen vanuit de Vlaamse huisvestingstool naar de federale housing tool zodat Fedasil eraan kan toewijzen (zie verder).

Fedasil doet de toewijzingen dus steeds aan de hand van de federale housing tool (zie verder). Mensen kunnen bepaalde voorkeuren doorgeven waarmee in de mate van het mogelijke rekening wordt gehouden. Als Fedasil een geschikte plaats vindt, wordt eerst contact opgenomen met de lokale coördinator. Als het een gastgezin is, wordt er ook contact opgenomen met het gastgezin door de lokale coördinator (niet door Fedasil). Als er een match is, kan de tijdelijk beschermde naar de plaats vertrekken. Fedasil geeft hen een toewijzingsdocument mee met daarop hun persoonsgegevens, het aantal personen, het adres en het telefoonnummer van de lokale coördinator. Fedasil organiseert in principe ook het transport (zie verder).

De openingsuren van het registratiecentrum worden aangepast in functie van het aantal aanvragen. Als er veel aanvragen zijn, kan het bijgevolg gebeuren dat Fedasil nog laat 's avonds toewijzingen doet (tot ongeveer 19u30). Momenteel is dat niet het geval en stoppen de toewijzingen in de late namiddag op weekdagen. Bij late/latere toewijzingen wordt geprobeerd om de lokale coördinator tijdig te verwittigen. Goede bereikbaarheid van de lokale coördinator ook buiten de kantooruren is dus belangrijk. De VVSG vraagt alvast om mensen niet te laat door te sturen (zeker geen kwetsbare of getraumatiseerde personen) zodat ze zeker onthaald kunnen worden in de gemeente van aankomst. 

Het is mogelijk dat de mensen opgehaald worden door de persoon die de plaats aanbiedt of dat ze zelf over vervoer beschikken. Zoniet wordt het vervoer geregeld door Feadsil. Soms wordt een bus ingelegd, soms worden er tickets voor het openbaar vervoer gegeven.

Lokale crisishuisvesting

Om voldoende crisishuisvestingsplaatsen te kunnen voorzien, wordt aan de lokale besturen gevraagd om enerzijds zelf een aanbod crisishuisvesting te doen en anderzijds in kaart te brengen wat er door andere organisaties en burgers aangeboden wordt in de gemeente. Er wordt daarbij gedacht aan sportzalen, gemeentelijke infrastructuur, hotels, leegstaande huizen, opvang bij burgers, enz. Momenteel bestaat het aanbod aan eerste crisishuisvesting voor een groot deel uit gastgezinnen en een aantal collectieve initiatieven van de gemeenten zoals in leegstaande hotels, jeugdherbergen en dergelijke meer. Burgers kunnen niet rechtstreeks een aanbod doen. Dat moet via de gemeentelijke coördinator. Zo kan de gemeente een eerste screening en selectie doen (zie Gastgezinnen voor info over screening).

In een eerste fase werd het aanbod door de gemeente doorgegeven aan het Nationaal Crisiscentrum via het daartoe aangeboden Formulier crisishuisvestingsplaatsen. Die werkwijze met het formulier was omslachtig. Intussen is er de housing tool. De housing tool werd ontwikkeld door het Nationaal Crisiscentrum en biedt een platform waarop elke gemeente het overzicht kan raadplegen van de plaatsen voor crisishuisvesting die werden aangeboden door de gemeente zelf of door burgers van de gemeente. De gemeente kan in de housing tool ook informatie m.b.t. de beschikbare plaatsen aanvullen en de nodige aanpassingen doen (bijv. plaatsen die niet meer beschikbaar zijn eruit halen). Meer technische informatie lees je in de Gids voor de gebruikers Housing Tool.

Een aandachtspunt is het (her-)huisvesten van tijdelijk beschermden die hun opvangplaats verliezen. Ze moeten zich niet opnieuw aanmelden in het registratiecentrum op de Heizel in Brussel. Het gaat zowel over mensen die niet langer bij hun gastgezin kunnen blijven, ongeacht of ze aan dat gastgezin toegewezen werden door Fedasil of er op eigen initiatief terechtgekomen zijn als over mensen die de eerste lokale (collectieve) crisishuisvesting waar zij verblijven moeten verlaten, ongeacht of ze aan die plaats toegewezen werden door Fedasil of er via een andere weg terechtgekomen zijn. Om voor deze mensen een nieuwe plek te vinden, hebben de lokale besturen toegang gekregen tot de federale housing tool en de Vlaamse huisvestingstool (zie verder). Het is niet de bedoeling om deze mensen terug naar het registratiecentrum op de Heizel te sturen om (opnieuw) door Fedasil toegewezen te worden aan een lokale crisishuisvesting. Er moet ter plaatse een oplossing gevonden worden met tussenkomst van de lokale coördinator. Dat kan opnieuw een gastgezin zijn, een andere plaats in crisishuisvesting of meteen een meer duurzame huisvesting. Dat laatste aanbod is in volle opbouw in de Vlaamse huisvestingstool. 

Naar duurzame huisvesting met de Vlaamse huisvestingstool

Naar duurzame huisvesting

Na de eerste toewijzing aan lokale crisishuisvesting of nadat mensen op eigen initiatief (dus zonder toewijzing door Fedasil)  terechtgekomen zijn in lokale crisishuisvesting moet er op termijn een meer duurzame oplossing voor de huisvesting komen. De toewijzing aan een duurzame plaats gebeurt door de lokale coördinator op basis van de Vlaamse huisvestingstool. Intussen kan Fedasil bij de registratie ook meteen toewijzen aan duurzame huisvestingsplaatsen. De Vlaamse overheid wil de stap crisishuisvesting immers zo snel mogelijk overslaan. Daarom zal Fedasil vanaf 2 mei 2022 bij de toewijzing aan Vlaanderen voorrang geven aan duurzame huisvestingsplaatsen. Bij voorrang want er zijn nog niet voldoende duurzame huisvestingsplaatsen om aan iedereen meteen een duurzame huisvestingsplaats toe te wijzen.

Duurzame huisvestingsplaatsen zijn minstens 3 maanden beschikbaar, bieden voldoende levenskwaliteit (bijv. garantie op privacy, uitoefenen van gezinsleven, ...) en zijn bij voorkeur collectieve plaatsen voor de efficiënte organisatie van de verdere dienstverlening. De lokale coördinatoren registreren het eigen aanbod van het lokaal bestuur en valideren zowel het eigen aanbod als het aanbod van de andere aanbieders. Alleen gevalideerd aanbod wordt beschikbaar voor toewijzing, in de housing tool door Fedasil en in de Vlaamse tool door de lokale coördinator. 

Lokale besturen, bedrijven en organisaties kunnen duurzame en liefst collectieve huisvestingsplaatsen registreren. Denk daarbij aan leegstaande huizen, appartementen of studio’s. Of aan beschikbare kamers in internaten, woonzorgcentra en andere gebouwen. Vlaanderen streeft naar een zo gegroepeerd mogelijk aanbod aan duurzame huisvesting. Zo kan de begeleiding en de verdere hulpverlening zo efficiënt mogelijk georganiseerd worden.

De vraag rijst of gastgezinnen ook duurzaam kunnen zijn en dus in de Vlaamse tool geregistreerd kunnen worden. De voorwaarde minstens 3 maanden beschikbaarheid geldt ook voor de gastgezinnen. De mate van de geboden levenskwaliteit hangt natuurlijk af van de concrete omstandigheden. Collectief zijn gastgezinnen in principe niet. Toch moeten de gastgezinnen ook in de Vlaamse tool geregistreerd en gevalideerd worden. Voorlopig hebben we de gastgezinnen nodig om iedereen te kunnen opvangen.  Het registreren in de Vlaamse huisvestingstool is bovendien ook een voorwaarde voor de financiering van de lokale besturen (zie Steunmaatregelen). 

De Vlaamse huisvestingstool

De Vlaamse huisvestingstool wordt het centrale instrument (de 'master') voor Vlaanderen en de lokale besturen.

  • In Vlaamse huisvestingstool worden de huisvestingsplaatsen geregistreerd en gevalideerd zodat ze beschikbaar worden voor toewijzing. Via de validatie en het toewijzen heeft het lokaal bestuur het beheer over het aanbod in de gemeente in handen.
  • De Vlaamse tool wordt de basis voor het opvolgen van het aanbod en de spreiding van de huisvestingscapaciteit.
  • De Vlaamse tool dient ook voor capaciteitsmanagement zodat er rekening kan worden gehouden met de druk op andere domeinen zoals onderwijs, gezondheid, integratie enz.. Op korte termijn komt er een uitbreiding van de toepassing en de functionaliteiten om de gegevens van de tijdelijk beschermden te kunnen koppelen aan de huisvestingsgegevens en aan het dienstverleningsaanbod.
  • De Vlaamse tool  is de basis voor de financiering van de lokale besturen (zie Steunmaatregelen). Streefdoel is een maximale automatisering van de financiële ondersteuning van de lokale besturen op basis van de Vlaamse huisvestingstool.

Hier vind je de link naar de Vlaamse huisvestingstool waarmee allerlei stakeholders alsook lokale besturen de duurzame huisvestingsplaatsen voor Oekraïense vluchtelingen kunnen aanmelden. Er moet eerst een account aangemaakt worden.

Klik hier voor het opleidingsaanbod over die tool. Hier vind je ook een handleiding en een aantal FAQ.

 

De afstemming tussen de de federale housing tool en de Vlaamse huisvestingstool werd als volgt geregeld:

  • Van de federale housing tool naar de Vlaamse huisvestingstool: Eind maart werden de locaties met meer dan 15 plaatsen overgezet naar de Vlaamse tool. De locaties met minder dan 15 plaatsen werden nog niet overgezet. Het is niet duidelijk of dat uiteindelijk wel mogelijk zal zijn. Er zijn GDPR-issues en de reeds toegewezen plaatsen verdwijnen uit de housing tool. Die reeds toegewezen plaatsen moeten dus sowieso manueel door de lokale coördinatoren in de Vlaamse tool geregistreerd, gevalideerd en meteen toegewezen worden. Voor de nog beschikbare plaatsen in de housing tool wordt aangeraden om de plaatsen stap voor stap te registreren en valideren in de Vlaamse tool.
  • Van de Vlaamse huisvestingstool naar de federale housing tool: Fedasil staat in voor de toewijzing bij de registratie. De gevalideerde duurzame plaatsen stromen dagelijks vanuit de Vlaamse huisvestingstool door naar de federale housing tool zodat Fedasil eraan kan toewijzen. Vanaf 2 mei geeft Fedasil voorrang aan de duurzame plaatsen bij het toewijzen. 

Omdat Fedasil niet alleen aan Vlaanderen maar ook aan Wallonië en Brussel toewijst, kan Fedasil niet anders dan de federale housing tool te behouden voor de toewijzingen waarvoor Fedasil instaat. De andere regio's voorzien immers (voorlopig) geen vergelijkbare tool als in Vlaanderen.

Deze illustratie uit de presentatie bij het webinar van 29 april 2022 schetst de rol van de verschillende actoren en het samenspel tussen de federale housing tool en de Vlaamse huisvestingstool.

De rol van de lokale coördinator

Lokale besturen spelen een belangrijke rol bij de huisvesting van Oekraïense vluchtelingen. De lokale coördinatoren staan in voor het registreren van het eigen aanbod, voor het valideren van het eigen aanbod en het aanbod van andere aanbieders en voor het beheren van de toewijzingen.

De gemeentelijke coördinatoren:

  • kunnen zien welk huisvestingsaanbod toegevoegd werd aan de gemeente(n) waarvoor de gemeentelijke coördinator instaat.
  • kunnen bevestigen of het aanbod effectief aangeboden mag worden aan Fedasil voor toewijzing aan Oekraïense vluchtelingen. Pas na deze validatie stroomt het aanbod automatisch door naar de housing tool, waar het ook met de naam van de gemeentelijke coördinator als contactpersoon in de databank wordt opgenomen.
  • kunnen aangeven welke plaatsen nog beschikbaar zijn en welke plaatsen reeds zijn ingenomen.
  • kunnen nieuwe opvanglocaties en beschikbare plaatsen registreren en aanpassingen doen.

Lees meer in de communicatie van het Vlaamse Crisiscentrum.

Webinars

Bekijk voor meer info de verschillende webinars die de Vlaamse Overheid heeft georganiseerd:

  • Webinar van 31 maart: technische toelichting over de werking van het toewijzings- en validatieplatform van de Vlaamse huisvestingstool
  • Webinar van 31 maart 2022: de opschalingsstrategie, het financieel kader en de facilitaire ondersteuning voor lokale besturen
  • Webinar van 17 maart 2022: toelichting van zowel de federale aanpak van noodopvang en crisishuisvesting als de Vlaamse aanpak voor duurzame huisvesting -  concrete toelichting m.b.t. het gebruik van de federale housing tool en de Vlaamse huisvestingstool
  • Webinar van 29 april 2022: een aantal interessante cijfers, een stand van zaken en een toelichting van het proces van registratie, validatie en toewijzing van duurzame huisvestingsplaatsen alsook van de koppeling tussen de federale housig tool en de Vlaamse huisvestingstool

 

Financiële ondersteuning crisis en duurzame huisvesting

Meer info over de steunmaatregelen van de Vlaamse overheid?

Steunmaatregelen

Mogelijkheden aanbod crisis en duurzame huisvesting op lokaal niveau

De Vlaamse overheid heeft een eerste plan van aanpak. Nog niet alles is duidelijk. Dat plan wordt aangepast in functie van de gewijzigde situatie. De Vlaamse overheid organiseerde al een aantal webinars om de lokale besturen te informeren. Hier vind je de webinars.

Waaraan wordt gedacht?

  • gemeentelijke infrastructuur zoals spothallen en de gastgezinnen
  • leegstaande sociale huisvesting in afwachting van renovatie die ingezet kunnen worden, desgevallend na een opknapbeurt.
  • grotere en meer duurzame bestaande capaciteit, in een eerste fase onmiddellijk inzetbaar, zoals vakantiewoningen, hotels, woonzorgcentra, enz.
  • nooddorpen
  • ...

Het zal een mix van maatregelen worden die ook simultaan worden ingezet. 

Mogelijkheden bij sociale woonactoren

De Vlaamse Regering heeft reeds enkele beslissingen genomen die sociale woonactoren de mogelijkheid moet bieden om mee in te staan voor een huisvestingsaanbod voor de tijdelijk beschermden uit Oekraïne. Zie hier voor meer info.

Een tijdelijk opvangcentrum opzetten

Lokale besturen die een tijdelijk opvangcentrum voor vluchtelingen uit Oekraïne willen voorzien, vinden een antwoord op heel wat van hun vragen in de toolbox van het Rode Kruis Vlaanderen. De toolbox omvat 2 grote domeinen: hoe zet je een opvangcentrum op én hoe kan je op een snelle manier burgervrijwilligers uit je regio inschakelen om te helpen.

Om een tijdelijk opvangcentrum te kunnen runnen, moet er een full time coödinator zijn alles in goede banen te leiden. De profielomschrijving van Coördinator Opvangcentrum helpt bij het rekruteren van een geschikte persoon. In het draaiboek en de praktische checklist vind je hoe je een locatie selecteert, hoe je start met de opbouw, waar je rekening mee moet houden... Naast betaalde medewerkers heb je ook vrijwilligers nodig zowel in de voorbereidingsfase als tijdens de opvangactiviteiten zelf, bieden zijn onmisbare hulp. Een goed instrument is alvast het burgervrijwilligersplatform van Rode Kruis-Vlaanderen. Hier lees je meer.  Ook om met gemotiveerde vrijwilliger aan de slag te gaan, biedt Rode Kruis-Vlaanderen tips en praktische handleidingen over de coördinatie en de verschillende vrijwilligerstaken.

Opvang in groepen van assistentiewoningen, serviceflats, woonzorgcentra en centra voor kortverblijf

Lokaal kan je beslissen om vluchtelingen uit Oekraïne tijdelijk te laten verblijven in assistentiewoningen, woonzorgcentra, centra voor kortverblijf en centra voor herstelverblijf.

Voor de opvang binnen een woonzorgvoorziening gelden volgende voorwaarden en modaliteiten:

  • Wie capaciteit ter beschikking kan stellen voor tijdelijke huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, moet dit melden via de Vlaamse digitale huisvestingstool;
  • de verantwoordelijke beheersinstantie van de voorziening communiceert duidelijk en tijdig aan de andere bewoners en hun familieleden over de intentie om Oekraïense vluchtelingen te huisvesten en de gevolgen hiervan op de organisatie. Deze communicatie is aantoonbaar;
  • Er wordt uitgegaan van solidariteit. In de fase waarin een vluchteling nog geen inkomen heeft - alvorens een leefloon wordt toegekend of er een arbeidsinkomen is - wordt uitgegaan van een kosteloze terbeschikkingstelling van de woongelegenheid;
  • de vluchtelingen kunnen een statuut van tijdelijke bescherming krijgen waarmee ze zich bij het lokaal bestuur van de verblijfplaats kunnen laten inschrijven in het vreemdelingenregister. Zij hebben recht op toegang tot erkende zorgvoorzieningen die gefinancierd worden vanuit de Vlaamse sociale bescherming. Zij hebben geen recht op de zorgbudgetten (10 jaar verblijfsvoorwaarde);
  • aan vluchtelingen met kinderen wordt bij voorkeur opvang geboden in een groep van assistentiewoningen. Bewonerskamers in een woonzorgcentrum komen hiervoor minder in aanmerking.

Wat de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne in groepen van assistentiewoningen betreft, moet er voor die personen geen rekening gehouden worden met het maximum van 25% van het aantal wooneenheden dat bewoond mag worden door bewoners jonger dan 65 jaar in de groep van assistentiewoningen. Je hoeft dit niet meer te melden aan het Agentschap Zorg en Gezondheid. Capaciteit melden via de Vlaamse digitale huisvestingstool is voldoende.

Wat de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne in woonzorgcentra en centra voor kortverblijf betreft, wordt een onderscheid gemaakt tussen vluchtelingen die zorgbehoevend zijn en vluchtelingen die niet zorgbehoevend zijn:

  • Oekraïense vluchtelingen die zorgbehoevend zijn, kunnen gehuisvest worden binnen de erkende capaciteit van een woonzorgcentrum. Het is belangrijk dat zij aansluiten bij een zorgkas, zodat er ook voor hen een basistegemoetkoming zorg kan gefactureerd worden;
  • Oekraïense vluchtelingen die niet zorgbehoevend zijn, kunnen in een woonzorgcentrum worden opgevangen op voorwaarde dat het woonzorgcentrum minimaal vijf woongelegenheden vrijstelt voor de opvang van deze Oekraïense (niet-zorgbehoevende) vluchtelingen. Verder stelt de regelgeving dat er maximaal 10% van het totale aantal woongelegenheden van het woonzorgcentrum kan gebruikt worden voor personen jonger dan 65 jaar. Voor deze groep (jonger dan 65 jaar en zonder zorgbehoefte) zal geen basistegemoetkoming zorg kunnen worden gefactureerd.

    Niet-gebruikte woongelegenheden die minstens drie maanden beschikbaar zijn voor de opvang van Oekraïense niet-zorgbehoevende vluchtelingen, worden door het Agentschap Zorg en Gezondheid beschouwd als de-facto niet-erkende capaciteit, en worden niet meegeteld in de toepassing van de 10%-regel, op voorwaarde dat:
    • het gaat om een organisatorisch af te bakenen geheel (een verdieping, vleugel, gebouw ,…), dus geen capaciteit verspreid of zwevend over de voorziening;
    • de infrastructuur minstens drie maanden beschikbaar is;
    • dit door het woonzorgcentrum aan het Agentschap Zorg en Gezondheid wordt gemeld via ouderenzorg@vlaanderen.be met een korte omschrijving van de infrastructuur, het aantal woongelegenheden en de beschikbare periode.

      Omdat deze woongelegenheden als niet-erkend beschouwd worden, kan er voor de personen die in deze tijdelijke niet-erkende woongelegenheden verblijven, geen basistegemoetkoming zorg gevraagd worden. Hun aanwezigheid moet dus niet in de webtoepassing RaaS worden gemeld.


Nieuwsbrieven Agentschap Zorg en Gezondheid

  • Welke huurprijs mag worden aangerekend aan ontheemden die worden opgevangen in residentiële woonzorgvoorzieningen?
    De Vlaamse Regering heeft op 25 maart 2022 een kader afgesproken over de maandelijkse huurprijs die kan worden aangerekend aan Oekraïense ontheemden van zodra zij een inkomen (equivalent leefloon of arbeidsinkomen) verwerven. Dit kader is ook van toepassing op de erkende woonzorgvoorzieningen met betrekking tot de capaciteit die zij inzetten voor de huisvesting van ontheemden. Over de maandelijkse huurprijs die kan worden aangerekend aan ontheemden uit Oekraïne die niet-zorgbehoevend zijn / zonder specifieke zorgnoden, vind je meer uitleg in de laatste nieuwsbrief Oekraïne van de Vlaamse Overheid (22 april 2022)
     
  • De nieuwsbrieven Oekraïne van de Vlaamse overheid van 24 maart en 4 april bevatten informatie over de praktische modaliteiten voor de opvang van Oekraïense ontheemden.
     
  • In de nieuwsbrief van 29 april vraagt het Agentschap Zorg en Gezondheid aandacht voor de preventie en controle van infectieziekten en hoe de residentiële woonzorgvoorzieningen hieraan kunnen bijdragen. Er wordt gevraagd
    • contact op te nemen met je lokale huisartsenkring (dit kan via de CRA, die deel uitmaakt van de lokale kring), om na te gaan hoe dit aanbod in jouw regio gerealiseerd wordt;
    • te voorzien in een opnamescreening op COVID-19 via een PCR-test (cfr. niveau 2 test-quarantaine-isolatiebeleid IMC Volksgezondheid; cfr. Kaderrichtlijn residentiële ouderenzorg) bij aankomst van Oekraïense vluchtelingen in je voorziening.

Wat doen andere gemeenten?

De Gemeente Sint-Pieters-Leeuw biedt op haar website een overzicht mbt wat de gemeente zelf doet voor de opvang van mensen die tijdelijk ontheemd zijn en beschrijft wat burgers kunnen doen om de opvangmogelijkheden te vergroten.

In Grimbergen kan in overleg met het kerkbestuur een kerk worden gebruikt voor opvang. 

De Stad Mechelen maakte afspraken met de hotelsector om tijdelijk kamers te gebruiken voor opvang en zamelt via het kringloopcentrum meubels in om leegstaande woningen te bemeubelen. 

U hebt een gemeentelijk initiatief rond wonen en de opvang van tijdelijk ontheemden? Laat het ons weten!