Burgerparticipatie, burgerwetenschap en commons

Burgers worden steeds mondiger en willen betrokken worden. De aandacht voor burgerparticipatie groeit. Steeds meer steden voeren een burgerbegroting of een burgerbudget in. Digitale platformen rijzen als paddenstoelen uit de grond als instrument om burgers met elkaar in contact te brengen en hun participatiegraad in de buurt, de wijk, de gemeente te verhogen. In talloze gemeenten en steden worden participatietrajecten opgezet om de dienstverlening van het lokaal bestuur te verbeteren of om toekomstplannen uit te werken voor gewestwegen, straten, pleinen, zelfs hele buurten en wijken. Ook mobiliteitsvraagstukken worden steeds meer participatief aangepakt.

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen stelden politieke partijen ambitieuze participatieplannen op en vormden ze stadslijsten waarin ook burgers gevraagd worden. Lokale besturen organiseren stadsdebatten om samen met de burgers de toekomst van de gemeente of de stad voor de komende tien, vijftien jaar uit te tekenen. Ze ontwikkelen apps om burgers te betrekken in de omgevingsanalyse en om participatief de meerjarenplanning voor de volgende legislatuur op te maken.

Commons

Ook het fenomeen van de burgerbewegingen die her en der ontstaan, wijst op een toenemend verlangen van burgers en meer en krachtiger te participeren. Steeds meer burgers geven zelfs aan dat ze zelf ook taken willen opnemen en in eigen beheer willen uitvoeren in zogenaamde commons.

De Stad Gent is één van de weinige steden ter wereld die over een 'Commons Transitie Plan" beschikken

Burgerwetenschap

De voorbij jaren kent citizen science of burgerwetenschap een opgang. Vrijwilligers helpen mee aan wetenschappelijk onderzoek door het verzamelen van data, door het uitvoeren van metingen of testen.  Denk aan de vlinder-en bijtelweken, of het recente Curieuzeneuzen project waarbij burgers met een sensor aan het raam data over de luchtkwaliteit in hun straat aanleverden voor onderzoek.

Ook de stad Roeselare gaat van start met een lokaal meetnetwerk. In kader van het project AiRsl stelt de stad 100 luchtmeters ter beschikking van inwoners. 

Door inwoners vanafmeetafaan te betrekken bij dergelijke onderzoeksprojecten, vergroot het maatschappelijk draagvlak voor de thematiek.  Inwoners krijgen niet alleen inzicht in de data die zij verzamelden maar voelen zich ook meer betrokken.

De bovenvermelde ontwikkelingen vereisen dat lokale overheden de kunst verstaan om de burgerbetrokkenheid op hun grondgebied te vergroten en in goede banen te leiden. De uitdagingen in de samenleving zijn dermate complex dat  het voor lokale besturen een meerwaarde is om de wisdom of the crowd maximaal te benutten om samen met burgers de uitdagingen aan te gaan. Mensen willen ook meedenken en meepraten met lokale beleidsmakers, niet enkel naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook tussendoor.

Dit heeft consequenties voor de rol en de werking van de gemeenteraad en andere gemeentelijke structuren, de cultuur binnen het lokaal bestuur, de samenwerking met de partners en de dienstverlening. Steeds meer lokale besturen leiden deze transformatie met succes in goede banen en verhogen zo hun bestuurskracht.