Op 7 september 2026 lanceerden de federale overheid, de gewesten en de gemeenschappen het Interfederaal Actieplan tegen Racisme 2026-2030(opent nieuw venster). Voor het eerst bundelen de verschillende overheden hun aanpak van racisme binnen één gezamenlijk kader, waarbij elke overheid verantwoordelijk blijft voor de maatregelen binnen haar eigen bevoegdheden
Het actieplan maakt deel uit van het Interfederaal Kader voor Actieplannen tegen Discriminatie (IKAD)(opent nieuw venster). Dit kader moet zorgen voor een gedeelde methodologie en structuur en zo de aanpak tussen de verschillende beleidsniveaus beter op elkaar afstemmen. Het interfederale plan bevat gezamenlijke doelstellingen en vier transversale maatregelen, aangevuld met de eigen bijdragen van de verschillende overheden dat de ontwikkeling, uitvoering en opvolging van interfederale actieplannen tegen discriminatie ondersteunt.
Binnen dat kader werden prioritair twee actieplannen uitgewerkt:
- Het Interfederaal LGBTQI+ Actieplan 2026-2030(opent nieuw venster)
- Het Interfederaal Actieplan tegen Racisme 2026-2030(opent nieuw venster)
Deze plannen vertrekken vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid van alle overheden. Mensen ervaren discriminatie immers niet volgens bevoegdheidsniveaus. Via het IKAD willen de verschillende beleidsniveaus hun inspanningen beter op elkaar afstemmen en elkaar versterken.
Interfederaal: gezamenlijke aanpak over beleidsniveaus heen
Het Interfederaal Actieplan tegen Racisme(opent nieuw venster) is het resultaat van samenwerking tussen de verschillende overheden binnen de deel-Interministeriële Conferentie Gelijke Kansen en Racismebestrijding. Het plan bestaat uit een gemeenschappelijk interfederaal hoofdstuk en de afzonderlijke bijdragen van de verschillende overheden.
Het actieplan is bovendien opgevat als een dynamisch document dat in de loop van de periode 2026-2030 verder kan worden aangevuld en verfijnd. Naast het interfederale luik bevat het actieplan bijdragen van de verschillende overheden. Opvallend is dat Vlaanderen momenteel de enige overheid is met een uitgewerkte bijdrage. Vlaanderen koos ervoor om bestaande beleidsplannen en maatregelen te integreren in het actieplan. De bijdragen van de Federale overheid, de Franse Gemeenschap, het Waals Gewest, de Duitstalige Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn nog in ontwikkeling.
Betrek lokale besturen structureel
De VVSG verwelkomt het nieuwe actieplan en het interfederaal Kader, maar stelt vast dat lokale besturen niet expliciet worden benoemd als afzonderlijke overheidspartner binnen het interfederale kader. De VVSG betreurt dan ook dat lokale besturen in de actieplannen en kader vooral worden beschouwd als 'maatschappelijke actoren' en niet expliciet als overheid. Nochtans zijn lokale besturen vaak de eerste overheid waarmee burgers in contact komen en geven zij mee vorm aan de concrete uitvoering van beleid inzake inclusie, samenleven en gelijke kansen. Een structurele betrokkenheid van lokale besturen bij de verdere uitvoering en opvolging van het actieplan lijkt daarom aangewezen.
Wat is het Interfederaal Kader voor Actieplannen tegen Discriminatie (IKAD)?
Het Interfederaal Kader voor Actieplannen tegen Discriminatie (IKAD) biedt de verschillende overheden een gemeenschappelijke methodologie voor de ontwikkeling, uitvoering en opvolging van interfederale actieplannen tegen discriminatie. Binnen dit kader werden in een eerste fase twee actieplannen uitgewerkt: het Interfederaal LGBTQI+ Actieplan 2026-2030 en het Interfederaal Actieplan tegen Racisme 2026-2030.
Het kader voorziet daarnaast vier transversale maatregelen die de samenwerking tussen de overheden moeten versterken:
1. Een interfederaal platform voor dataverzameling
De deelnemende overheden richten een interfederaal platform voor dataverzameling op. Dat moet bestaande gegevens, expertise en goede praktijken rond discriminatie samenbrengen, de samenwerking tussen overheden en kennisinstellingen versterken en bijdragen aan een meer systematische en vergelijkbare gegevensverzameling. Het platform bouwt voort op bestaande expertise van onder meer Unia, het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen en het Vlaams Mensenrechteninstituut.
2. Een centraal overzicht van evaluaties van antidiscriminatiewetgeving
De verschillende overheden zullen bestaande evaluaties van hun antidiscriminatiewetgeving samenbrengen in één overzicht. Dat moet meer inzicht geven in de toepassing en doeltreffendheid van de regelgeving, mogelijke lacunes zichtbaar maken en bijdragen aan toekomstige verbeteringen.
3. Sneller naar het juiste meldpunt
Om burgers beter te ondersteunen wanneer ze discriminatie ervaren, werken de overheden aan een gezamenlijke webpagina die bezoekers naar het juiste gelijkheidsorgaan of aanspreekpunt leidt. De maatregel sluit aan bij het principe van de "geen verkeerde deur", waarbij burgers niet zelf moeten uitzoeken welke organisatie bevoegd is.
4. Een overzicht van steunmogelijkheden
De Federale Dienst Gelijke Kansen zal een centraal overzicht uitwerken van steunmogelijkheden voor "maatschappelijke actoren" die werken rond discriminatiebestrijding. In de periode 2026-2030 focust dit overzicht op initiatieven rond de bestrijding van racisme en discriminatie van LGBTQI+-personen.
Vlaanderen: bundeling van bestaande en geplande maatregelen
De Vlaamse regering werkte binnen het interfederale plan een eigen Vlaamse bijdrage voor de periode 2026-2030 (opent nieuw venster)uit. Die vormt het Vlaamse hoofdstuk van het actieplan en bundelt acties binnen de bevoegdheden van de Vlaamse overheid die inzetten op de bestrijding van racisme en discriminatie op basis van herkomst.
Belangrijk is dat de Vlaamse bijdrage geen nieuw afzonderlijk Vlaams antiracismeplan vormt. Ze brengt bestaand en gepland Vlaams beleid samen en ordent dat binnen het interfederale kader. De opgenomen acties blijven inhoudelijk en beleidsmatig verankerd in hun oorspronkelijke plannen, beleidsdomeinen en bevoegdheden.
De Vlaamse bijdrage vertrekt in eerste instantie vanuit acties uit drie horizontale Vlaamse beleidsplannen:
- Het Geïntegreerd Actieplan Horizontaal Integratiebeleid 2025-2029(opent nieuw venster)
- Het Horizontaal Gelijkekansenbeleidsplan 2025-2029(opent nieuw venster)
- Het Jeugd- en Kinderrechtenbeleidsplan 2025-2029(opent nieuw venster)
Daarnaast bevat de bijdrage maatregelen uit andere Vlaamse beleidsdomeinen. Het gaat zowel om maatregelen die expliciet inzetten op discriminatie op basis van herkomst als om bredere antidiscriminatiemaatregelen die daaraan bijdragen.
De monitoring en rapportering van de Vlaamse bijdrage gebeuren binnen de reguliere Vlaamse opvolgingsmechanismen en worden gecoördineerd door het Agentschap Binnenlands Bestuur.
Lokale besturen hebben nood aan ondersteuning
Lokale besturen zijn belangrijk om gelijke kansen te bevorderen en om discriminatie en racisme tegen te gaan. Die uitdagingen raken aan uiteenlopende beleidsdomeinen en dienstverlening, zoals vrije tijd, integratie, welzijn, werk, personeel, veiligheid en communicatie.
De VVSG ondersteunt lokale besturen vandaag al bij de uitbouw van een lokaal gelijkekansenbeleid. Sinds 1 juni 2025 is de VVSG door de Vlaamse overheid erkend als partnerorganisatie lokaal gelijkekansenbeleid 2025-2030. Die werking focust op drie prioritaire thema's: gendergelijkheid, LGBTI+ en handicap. Binnen deze opdracht ondersteunt de VVSG lokale besturen met kennisdeling, vormingen, praktische instrumenten, netwerken, advies en begeleiding op maat.
De VVSG vindt het belangrijk dat de ambities uit het Interfederaal Actieplan tegen Racisme en de Vlaams ambitie ook vertaald worden naar voldoende ondersteuning voor lokale besturen. Daarom vragen we Vlaanderen om de bestaande opdracht van de VVSG als partnerorganisatie lokaal gelijkekansenbeleid uit te breiden met de aanpak van racisme en discriminatie op basis van herkomst. Een uitbreiding naar racisme en discriminatie op basis van herkomst zou het mogelijk maken om steden en gemeenten ook op dit thema structureler te ondersteunen met kennis, instrumenten, vorming, uitwisseling en begeleiding. Zo kunnen lokale besturen ondersteuning krijgen om de ambities uit het actieplan ook lokaal waar te maken en kan de aanpak van racisme sterker verbonden worden met het bredere lokale gelijkekansenbeleid.
