Vluchtelingen uit Oekraïne

naar de overzichtspagina

Statuut tijdelijk ontheemde

Voor wie?

Volgens de meest recente informatie van de DVZ zal België het statuut tijdelijk ontheemde toekennen aan:

  • Oekraïense onderdanen
  • Derdelanders met internationale bescherming (of gelijkwaardige bescherming) of erkend als staatloze in Oekraïne
  • Gezinsleden die al in Oekraïne een gezin vormden met beide bovengenoemde personen:
    • huwelijkspartner of de niet-gehuwde partner met wie een duurzame relatie wordt onderhouden overeenkomstig hetgeen wordt voorzien in de Belgische vreemdelingenwetgeving. DVZ apprecieert feitelijk of er sprake is van een duurzame relatie.
    • ongehuwde minderjarige kinderen met inbegrip van de kinderen van de huwelijkspartner, ongeacht of zij binnen of buiten het huwelijk zijn geboren of geadopteerde kinderen zijn
    • andere naaste familieleden die met het gezin samenwoonden ten tijde van de gebeurtenissen die tot de massale toestroom van ontheemden geleid hebben en die op dat tijdstip volledig of grotendeels afhankelijk waren van de referentiepersoon
  • Derdelanders en staatlozen met onbeperkt verblijfsrecht in Oekraïne die niet op veilige en duurzame wijze kunnen terugkeren naar hun land van herkomst of regio binnen hun land van herkomst.

In principe moeten deze personen voor 24 februari in Oekraïne verbleven hebben. De Europese Commissie vraagt evenwel dat de lidstaten deze datum niet strikt toepassen. De DVZ legt dan ook enige soepelheid aan de dag.  Zo wordt er voor Oekraïense onderdanen en hun gezinsleden in de praktijk meestal rekening gehouden met 24 november 2021 i.p.v. 24 februari 2022. Ook wie voor 24 februari 2022 desgevallend 24 november 2021 niet meer in Oekraîne was en al dan niet al in België was, kan zich aanmelden in het registratiecentrum. De DVZ zal geval per geval nagaan of de betrokkene in aanmerking komt voor tijdelijke bescherming of voor een andere verblijfsprocedure kan opteren (bijv. verzoek internationale bescherming).

Derdelanders die in Oekraïne een tijdelijk verblijfsrecht hadden, komen niet in aanmerking voor tijdelijke bescherming als tijdelijk ontheemde. Zij moeten wel toegelaten worden tot het grondgebied van de Europese Unie zodat ze veilig naar hun herkomstland kunnen doorreizen. Zij kunnen ook een verzoek internationale bescherming indienen of een ander verblijfsrecht aanvragen (bijv. student) als ze de voorwaarden daartoe vervullen.

Wie al tijdelijke bescherming in een andere Europese lidstaat heeft gekregen, kan naar België doorreizen en ook hier tijdelijk bescherming aanvragen. Als de betrokkene de voorwaarden vervult, wordt de tijdelijke bescherming toegekend. De tijdelijke bescherming in de andere lidstaat wordt dan stopgezet want het is niet mogelijk om tegelijk in meerdere lidstaten tijdelijke bescherming te hebben. Sinds 31 mei 2022 wordt er daartoe informatie uitgewisseld via een Europees platform.

Wie al een ander verblijfsrecht in een ander land heeft, kan niet doorreizen naar België en dan tijdelijke bescherming krijgen. Deze personen kunnen desgevallend een gezinshereniging aanvragen.

De tijdelijke bescherming wordt alvast verlengd tot en met 4 maart 2024.

Voor meer details: Oekraïne: verblijfsmogelijkheden en rechtspositie in België

Hoe verloopt de registratie?

De Oekraïners, hun gezinsleden en derdelanders die een beroep willen doen op het statuut tijdelijk ontheemde moeten zich in persoon aanbieden voor registratie met de nodige documenten (zie verder). Dat geldt in principe ook voor mensen die zich moeilijk naar het registratiecentrum kunnen begeven.  Alleen als een familielid of een andere vertrouwenspersoon het paspoort kan meenemen alsook een medisch attest waaruit blijkt dat de betrokkene zich niet kan verplaatsen of is opgenomen in het ziekenhuis, kan er een uitzondering gemaakt worden. 

Tot en met 13 maart 2022 bevond het registratiecentrum zich in Brussel in het Jules Bordet Ziekenhuis. Er stonden elke dag lange wachtrijen waardoor niet iedereen zich meteen (volledig) kon registreren.  Vanaf 14 maart tot en met 23 oktober 2022 bevond het registratiecentrum zich in Paleis 8 op de Heizel. Vanaf maandag 24 oktober 2022 bevindt het registratiecentrum zich in het Eurostation, Victor Hortaplein 40, 1060 Brussel.

De openingsuren van het registratiecentrum worden aangepast in functie van het aantal aanvragen. Sinds 21 maart 2022 kan er een afspraak gemaakt worden om de lange wachtrijen te voorkomen. Maak een afspraak (info in NL, FR, ENG en UKR).

Als de voorwaarden voor de toekenning van de tijdelijke bescherming klaarblijkelijk vervuld zijn, wordt meteen bij de registratie een attest van tijdelijke bescherming afgeleverd. Als verder onderzoek nodig is of bijkomende documenten voorgelegd moeten worden, wordt er een bewijs van registratie afgeleverd en wordt de registratie nadien afgerond als de tijdelijke bescherming toegekend wordt. Als er geen tijdelijke bescherming wordt toegekend, krijgt de betrokkene een negatieve beslissing waartegen een niet-schorsend beroep bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen kan worden ingediend.

De registratieprocedure verloopt als volgt:

  • Registratie van identiteitsgegevens in de gegevensbank van de Dienst Vreemdelingenzaken
  • Het nemen van biometrische gegevens (vingerafdrukken en foto)
  • Indien verder onderzoek vereist is, het afnemen van een interview

De mensen moeten hun Oekraïense identiteitsdocumenten meebrengen. Belangrijk is dat er een bewijs met een foto voorgelegd wordt: biometrisch paspoort, identiteitsbewijs, enz. Meer informatie over de documenten in de info van Agentschap Integratie en Inburgering.

Bij die registratie zal er ook zo goed mogelijk een eerste screening gebeuren bestaande uit een herkomst- en veiligheidscheck. Die screening gebeurt zo goed mogelijk maar zal zijn beperkingen hebben gezien het korte tijdsbestek waarbinnen gewerkt wordt. Verdere opvolging via de reguliere kanalen zal dus nodig zijn.

Afgifte attest van tijdelijke bescherming

In principe gebeurt de volledige registratie in het registratiecentrum. Ofwel wordt meteen vastgesteld dat de mensen aan de voorwaarden voor de tijdelijke bescherming voldoen. Dan kan de registratie in het registratiecentrum in één keer afgerond worden en ontvangen de mensen meteen hun attest van tijdelijke bescherming. Ofwel is verder onderzoek nodig en kan de registratie niet meteen afgerond worden. Deze mensen krijgen een bewijs van registratie. (Opgelet: Met dit bewijs van registratie kunnen de mensen zich niet aanmelden bij de gemeente voor de afgifte van de bijlage 15.) Deze mensen worden op een later tijdstip opnieuw uitgenodigd. Dan ontvangen ze ofwel het attest tijdelijke bescherming ofwel een weigeringsbeslissing waartegen een niet-schorsend beroep bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen ingediend kan worden.

 

Verblijfsdocumenten en inschrijving

Indien de toekenningsvoorwaarden vervuld zijn, krijgen de mensen (zowel de meerderjarigen als de minderjarigen) een attest van tijdelijke bescherming. Op basis van dit attest levert de gemeente eerst een bijlage 15 en daarna een A-kaart af. Het attest van tijdelijke bescherming moet niet ingetrokken worden bij de afgifte van de bijlage 15 of de A kaart.

Het attest van tijdelijke bescherming omvat:

  • De identiteitsgegevens van de begunstigde
  • Het DVZ nummer (OV-nummer)
  • Een pasfoto
  • De droogstempel van de Dienst Vreemdelingenzaken.

specimen attest van tijdelijke bescherming

Wat de identiteitsgegevens betreft, wanneer de gemeente vaststelt dat de gegevens op het attest tijdelijke bescherming niet overeenstemmen met de gegevens op het paspoort, dan gebeurt de collecte door de gemeente op basis van het paspoort (juiste identiteitsgegevens). De gemeente kan het attest tijdelijke bescherming manueel aanpassen (met stempel lokaal bestuur erbij) zodat beide in overeenstemming zijn. De DVZ vraagt om het verbeterde attest te bezorgen aan protectUA@ibz.fgov.be opdat de DVZ de gegevens in het dossier kan aanpassen.

Wat de verblijfsdocumenten betreft, bij de registratie zullen de mensen een attest van tijdelijke bescherming ontvangen en daarmee kunnen ze zich bij de gemeente aanmelden. Er wordt per persoon een attest afgeleverd, ook voor elk kind. De gemeente zal de mensen dan een bijlage 15 geven in afwachting van de afgifte van de elektronische A kaart. De bijlage 15 is 45 dagen geldig. Op de bijlage 15 wordt het laatste vakje aangekruist waardoor de bijlage 15 dezelfde waarde heeft als de A kaart. De bijlage 15 vermeldt dat de toegang tot de arbeidsmarkt onbeperkt is. Voor kinderen jonger dan 12 jaar wordt een identiteitsbewijs voor buitenlandse kinderen onder de 12 jaar afgeleverd als de ouders (of de voogd) dat vragen (zelfde geldigheidsduur als de A kaart). Ook niet-begeleide minderjarige tijdelijk beschermden krijgen een bijlage 15 en een elektronische A kaart. Het feit dat er (nog) geen voogd werd aangesteld is geen reden om de afgifte van een bijlage 15 of een elektronische A kaart te weigeren. Lees meer op Niet-begeleide minderjarigen.

De lopende A kaarten zijn geldig tot 4 maart 2023. Europa heeft beslist om de tijdelijke bescherming meteen te verlengen tot en met 4 maart 2024. Alle A kaarten lopen op dezelfde datum af en moeten dan effectief verlengd worden. Zo krijgen we ook een duidelijker zicht op wie hier nog is en wie het land verlaten heeft. Om de werklast over een langere periode te spreiden, wordt de aanvraagperiode voor de verlenging van de A kaarten verruimd en kunnen aanvragen al ingediend worden vanaf 4 januari 2023. Het is ook mogelijk om al voor 4 januari 2023 afspraken in te boeken op voorwaarde dat de afspraak zelf na 3 januari ingepland wordt. Wie afgevoerd werd, moet zich opnieuw aanbieden in het registratiecentrum. Er komt ook een informatiecampagne gericht op de tijdelijk beschermden uit Oekraïne. Lees ook de brief aan de gemeenten

Na een positieve woonstcontrole (m.i.v. het raadplegen van de gebruikelijke databanken) zal de gemeente de mensen inschrijven in het vreemdelingenregister (IT 210). Als het geplande verblijf te kort is, moet er geen woonstcontrole gebeuren en kan de betrokkene onmiddellijk worden ingeschreven. Opgelet, de collecte gebeurt door de gemeente in het vreemdelingenregister. In tegenstelling tot verzoekers internationale bescherming registreert de DVZ zelf niets in het Rijksregister.

Uitgangspunt is een gewone inschrijving op de hoofdverblijfsplaats. Dat geldt bijvoorbeeld bij een gastgezin of in andere woonvormen waar volgens de algemeen geldende regels een inschrijving mogelijk is. Het moet m.a.w. gaan over gebouwen waar wonen mogelijk is. Als permamente bewoning niet mogelijk is om redenen van veiligheid, gezondheid, urbanisme of ruimtelijke ordening, moet er een voorlopige inschrijving gebeuren.  Voor tijdelijke en zeer kortdurende situaties zoals noodopvangcentra kunnen gemeente en OCMW afspreken dat de beste oplossing voor de betrokkenen in dat geval een referentieadres bij het OCMW is. Deze laatste optie is een afwijking van het standpunt van het Rijksregister dat een eerste inschrijving in België niet mogelijk is op een referentieadres. Lees meer in de aanvulling bij de omzendbrief van het Rijksregister. 

De inschrijving gebeurt op de datum van het attest van tijdelijke bescherming (IT 210). In het IT 202 wordt de code "2.3.0 - tijdelijke bescherming" opgenomen, ook op datum van het attest van tijdelijke bescherming.  In het IT 205 wordt de code "3 - ontheemden" vermeld. Er komt ook tijdelijk een nieuwe code wonen (LOG) 06 "tijdelijke bescherming" in IT 141 (gezinssamenstelling) in het Rijksregister. Dit laat toe om de Oekraïense onderdanen die bij burgers worden opgevangen, qua gezinssamenstelling te onderscheiden van het gastgezin. De nieuwe code is operationeel vanaf 28 maart 2022.

Meer informatie in de Omzendbrief van 9 maart 2022 van het Rijksregister (met update i.v.m. geldigheid A kaarten) en in de aanvulling (i.v.m. datum IT's, IT gezinssamenstelling, woonstcontroles en inschrijving) met Bijlage - instructies IT 120 en in de Omzendbrief van 30 november 2022 van het Rijksregister waarin de algemene principes in herinnering worden gebracht.

Zodra de betrokkene zijn A kaart heeft, gelden dezelfde regels als voor alle andere A kaarten. Wat het reizen betreft, kort samengevat kan de betrokkene met zijn A kaart naar België terugkeren (geen terugkeervisum nodig). Voor het reizen zelf moet de betrokkene een geldig paspoort hebben (de A kaart volstaat niet, ook niet binnen Schengen) en eventueel een visum zoals vereist door het land van bestemming. Lees hier meer. Voor de volledigheid geven we nog mee dat er, in tegenstelling tot erkend vluchtelingen, geen verbod op een terugkeer naar het herkomstland is voor houders van tijdelijke bescherming. Zij kunnen dus terugkeren naar Oekraïne en weer naar België terugkomen mits het respecteren van de voorwaarden inzake tijdelijke afwezigheid. Lees hier meer

Noodopvang en doorstroming naar crisishuisvesting op lokaal niveau

 

Voor de personen die daar nood aan hebben en die op de dag van de registratie zelf niet kunnen doorstromen, zal er door Fedasil voor 1 à 2 nachten noodopvang geboden worden in verschillende locaties in Brussel. Omwille van de hoge bezettingsgraad in het noodopvangcentrum Ariane in Brussel, kan Fedasil voorlopig enkel kwetsbare personen met een opvangnood opvangen. Andere personen wordt gevraagd zelf een oplossing te zoeken. Deze mensen worden vaak kortstondig opgevangen bij familie, vrienden of andere organisaties en bieden zich dan aan bij het lokaal bestuurd. Voor de lokale besturen is het een grote uitdaging om voor iedereen een opvangplaats te voorzien.

Na de registratie en de eventuele noodopvang stromen de mensen door naar het lokaal niveau. Fedasil doet die toewijzing aan de hand van de lijsten met beschikbare plaatsen die de regio's doorgeven.  De Vlaamse overheid wil tijdelijk beschermde uit Oekraïne laten doorstromen naar duurzame huisvesting buiten de reguliere huisvestingsmarkt die al verzadigd is. Daarom vraagt de Vlaamse overheid aan de lokale besturen en andere mogelijke aanbieders van duurzame huisvesting om hun duurzame aanbod zo snel mogelijk te registreren in de Vlaamse huisvestingstool. 

Meer informatie over noodopvang, lokale crisishuisvesting, duurzame huisvesting, de federale housing tool, de Vlaamse huisvestingstool en het mogelijke aanbod op Crisishuisvesting

Andere verblijfsopties

Naast het nieuwe statuut tijdelijke bescherming blijven ook de ‘reguliere’ opties zoals bijvoorbeeld een gezinshereniging mogelijk. Wij gaan kort in op de opties die meest gelinkt zijn aan de actuele situatie van de vluchtelingen uit Oekraïne: kort verblijf en verzoek internationale bescherming.

Wat de binnenkomstvoorwaarden betreft, in principe reizen alleen Oekraïners met een biometrisch paspoort visumvrij maar in de huidige omstandigheden zullen de grensautoriteiten de binnenkomstvoorwaarden soepel toepassen. Binnen het Schengengebied zijn er ook geen controles meer. 

Kort verblijf

Vluchtelingen uit Oekraïne kunnen naar de gemeente voor een aankomstverklaring (legaal kort verblijf).  

Om te kunnen reizen en dus een aankomstverklaring te kunnen krijgen, moet een Oekraïner een geldig biometrisch paspoort of een gewoon paspoort met een visum kunnen voorleggen. Momenteel kan er bij wijze van uitzondering ook een aankomstverklaring worden afgegeven aan een Oekraïner die geen geldig reisdocument heeft op voorwaarde dat de betrokkene een (geldig) identiteitsbewijs (bijv. verlopen paspoort, nationale identiteitskaart, rijbewijs (voor zover er een nationaliteit op vermeld staat), akte van de burgerlijke stand, ...) en een bewijs van de datum van uitreis uit Oekraïne of binnenkomst in het Schengengebied (in de mate van het mogelijke, bijv. treintickets) kan voorleggen. De Oekraïense ambassade en consulaten staan ook ter beschikking bij moeilijkheden om zich te identificeren als men door of tijdens de vlucht de nodige documenten niet (meer) heeft.

Met een aankomstverklaring is er geen recht op equivalent leefloon of andere sociale rechten. Uitzonderlijk is er in dit geval recht op dringende medische hulp. Zie OCMW-dienstverlening.

Internationale Bescherming (Asiel)

Vluchtelingen uit Oekraïne kunnen een verzoek internationale bescherming (voordien asielaanvraag) indienen. De behandeling van deze verzoeken internationale bescherming (IB) door het CGVS is opgeschort.

Het indienen van een verzoek IB wordt voorlopig afgeraden. Het is de bedoeling om de vluchtelingen uit Oekraïne uit de procedure internationale bescherming (IB) te houden en hen het bijzonder statuut tijdelijk ontheemde toe te kennen. Het is mogelijk om beide procedures te combineren maar de behandeling van het verzoek IB wordt voorlopig opgeschort. Dat vandaag afgeraden wordt om een verzoek IB in te dienen, belet niet dat de mensen later in functie van de situatie in Oekraïne alsnog een verzoek IB indienen. 

Oekraïners die enkel een verzoek IB indienen, hebben in principe zoals alle andere verzoekers IB recht op materiële opvang in een opvangstructuur van Fedasil en de opvangpartners (Opmerking: Door de opvangcrisis is een opvangplaats niet gegarandeerd.). Als er geen toewijzing aan een opvangstructuur is, dan is de betrokkene een niet-toegewezen verzoeker internationale bescherming die ook recht heeft op maatschappelijke dienstverlening. Zie OCMW-dienstverlening.

 

Je bent een lokaal mandataris of je werkt voor een lokaal bestuur en je hebt een vraag over dit thema? Neem contact met Fabienne.Crauwels@vvsg.be

Vertrek naar Oekraïne

Wat als tijdelijk beschermde Oekraïners zeggen dat ze naar Oekraïne willen terugkeren? Wat moet er dan gebeuren. De vraag is niet zo gemakkelijk te beantwoorden omdat de intenties van de betrokkenen vaak (nog) niet duidelijk zijn. Ook niet voor henzelf.  De vraag of de mensen definitief willen terugkeren of niet is niet altijd gemakkelijk te beantwoorden. Er zijn de mensen die zeggen dat ze willen gaan kijken hoe de situatie in Oekraïne is en ter plekke zullen beslissen of ze al dan niet terugkeren naar België. Er zijn de mensen die zeggen dat ze definitief willen terugkeren maar die na enkele weken toch weer in België op de stoep staan. Er zijn de mensen die zeggen alleen op bezoek te gaan en dan laten weten dat ze waarschijnlijk toch zullen blijven als de situatie niet verslechtert. Het is dus niet evident om een correcte beslissing te nemen m.b.t. de situatie.

Uitgangspunt is dat de gewone regels ook van toepassing zijn op tijdelijk beschermden. 

Als mensen het hebben over een bezoek, ter plekke eens gaan kijken, enz. dan kunnen we uitgaan van een afwezigheid van minder dan 3 maanden. Dan moet er m.b.t. het verblijfsrecht niets gebeuren. Er moet geen melding aan de gemeente gebeuren. Als de geplande afwezigheid langer duurt dan 3 maanden, dan moet de betrokkene dat op voorhand aan de gemeente melden. Dat is in principe een voorwaarde voor het recht op terugkeer (tot einde geldigheid A kaart). In de praktijk gebeurt die melding niet altijd. Als het een tijdelijk vertrek is en de mensen geven aan terug te keren binnen het recht op terugkeer, dan volgt er een afvoering naar het buitenland ( of registratie tijdelijke afwezigheid indien men daar aan voldoet) met behoud van het attest tijdelijke bescherming en de A kaart. Het recht op terugkeer wordt in IT 008 geregistreerd en de gemeente levert een bijlage 18 af. Als de mensen aangeven dat het een definitief vertrek is, volgt er ook een afvoering naar het buitenland en dan wordt de A kaart geannuleerd en ingetrokken. Het attest van tijdelijke bescherming blijft wel behouden. Voor meer details verwijzen we naar de communicatie van de DVZ aan de gemeenten.

Lees ook de informatie op OCMW-dienstverlening.

Vrijwillige terugkeer

Fedasil kan een vrijwillige terugkeer naar de regio organiseren. Dat kan zowel voor Oekraïners die naar Oekraïne of naar een buurland willen terugkeren als voor derdelanders die naar Oekraïne willen terugkeren. Deze laatsten moeten een wettig verblijf in Oekraïne kunnen aantonen. Fedasil voorziet een bursreis alsook een terugkeerpremie van 50 euro per volwassene en 25 euro per kind.

Voor meer informatie en/of om een afspraak te maken: 0800 327 45 (gratis nummer) of neem contact op met één van de vijf terugkeerloketten (Brussel, Gent, Antwerpen, Luik, Charleroi) of een andere partner (lijst contactpunten).

 

Lees hier meer (ook UKR en RU). 

Hier vind je meer informatie (ook in UKR en RU)

Linken