In het kort

Het centrum en het bijhorend kernwinkelgebied zijn vaak het uithangbord van steden en gemeenten. Desalniettemin komen deze centra de laatste jaren steeds vaker onder druk te staan door de negatieve impact van de groeiende leegstand, de uitdagingen omtrent mobiliteit, de kwaliteit van het openbaar domein en de toename van allerlei perifere economische ontwikkelingen. Steeds meer gemeenten zijn er zich van bewust dat een actieve samenwerking met hun lokale handelaars een mogelijk antwoord kan bieden op de uitdagingen van een kernversterkend beleid.

Deze samenwerking kan verschillende vormen aannemen en kan verschillende dimensies bevatten. De intensiteit van deze samenwerking is steeds het resultaat van een beleidsmatige afweging die iedere gemeente zelf maakt en die rekening houdt met de gevoeligheden, historiek, opportuniteiten en aandachtspunten van de lokale context. Besturen kunnen zich bij deze afweging wel laten inspireren door voorbeelden uit andere gemeenten.

In deze bijdrage gaan we dieper in op een aantal van deze mogelijke samenwerkingsvormen zonder de ambitie te koesteren hierin volledig te zijn. We trachten inspiratie te geven aan gemeenten om een samenwerking, onder welke vorm, met handelaars op te zetten of om minstens een aantal afwegingen te maken. Daarnaast besteden we voldoende aandacht aan beleidsmatige kaders, juridische overwegingen en concrete voorbeelden zodat gemeenten meteen zelf aan de slag kunnen gaan.

Uitgelicht

Hoe zijn handelaars georganiseerd?

Handelaars kunnen op verschillende wijzen samenwerken.

De meest bekende vormen van samenwerking zijn de vereniging zonder winstoogmerk (VZW) of de feitelijke vereniging (vb. handelaarscomités).

Handelaarsverenigingen die zijn opgericht als VZW en die activiteiten organiseren met belangrijke financiële of andere engagementen, bieden een bepaalde bescherming aan hun leden en bestuurders wanneer bijvoorbeeld engagementen niet kunnen worden nagekomen.

Handelaarsverenigingen die zijn opgericht als feitelijke verenigingen en die activiteiten organiseren met belangrijke financiële of andere engagementen, bieden geen bescherming aan hun leden wanneer bijvoorbeeld engagementen niet kunnen worden nagekomen. De leden kunnen dan alleen voor het geheel van de engagementen door derden, in feite en in rechte, worden aangesproken

Rollen van de gemeente in de samenwerking met de handelaars

De gemeente faciliteert

De gemeente ondersteunt de economie door bijvoorbeeld, al dan niet binnen het kader van een eigen lokaal, of zelfs intergemeentelijk, beleidsplan rond lokale economie, publieke steunverklaringen af te leggen en algemene engagementen aan te gaan (bv: een protocol met de handelaars dat een gemeente de eigen producten en handelszaken mee zal promoten).

De handelaars houden echter het initiatiefrecht voor organisaties en projecten.

De gemeente faciliteert maar neemt een minder prominente rol op in de samenwerking tussen de handelaars en de organisatie van activiteiten. De logistieke en financiële ondersteuning beperkt zich in dit geval tot reguliere ondersteuning (ad hoc subsidies, huur van materialen, publicaties op publiek beschikbare data, …)


De gemeente subsidieert

De gemeente levert, bijvoorbeeld binnen het kader van een lokaal, of zelf intergemeentelijk, beleidsplan rond lokale economie een grotere bijdrage en subsidieert in belangrijke mate de economie, hetzij in de werking van een belangenvereniging hetzij in de (al dan niet terugkerend) ondersteuning van activiteiten en projecten.

De gemeente stelt daartoe in een subsidiereglement, vastgesteld door de gemeenteraad, of op basis van een dergelijk reglement of in een subsidieovereenkomst een duidelijk afsprakenkader op waarbinnen de besteding van de verleende middelen op afdoende wijze wordt bestemd en kan worden gecontroleerd.


De gemeente participeert

De gemeente participeert in de samenwerkingsstructuur van de handelaars (bv: een handelaars VZW). De samenwerking tussen de handelaars en de gemeente wordt volgens het privaat recht gestructureerd via de statuten van de vzw en een samenwerkingsovereenkomst. Deze participatie kan bijvoorbeeld een voorwaarde zijn voor het verlenen van de subsidie.

De gemeente verkrijgt geen beslissende stem binnen de samenwerking tussen de handelaars maar kan wel zeer nauw de besteding van de verleende subsidies opvolgen. Zij houdt zich in hoofdzaak bezig met het uitstippelen van het lokaal beleid.


De gemeente initieert

De gemeente wenst zelf de sturende factor en de regisseur van de lokale economie te zijn, bijvoorbeeld om achtergestelde of verpauperde buurten te doen heropleven of bepaalde onderdelen van het handelsweefsel van haar grondgebied te promoten of versterken.

De gemeente werkt samen met handelaars binnen een samenwerkingsstructuur waarbij het initiatief uitgaat van de gemeente.

Handelaars kunnen, zonder beslissende stem, participeren in deze structuur. De gemeente neemt de eindbeslissingen, waardoor deze op actieve wijze zelf organiseert, stuurt en betrokken is bij de organisatie van activiteiten.

 

Financiering & subsidies

De handelaarsvereniging zal zijn financiële middelen halen uit de eigen werking, of dit maximaal trachten te doen, maar vooral ook uit overheidsmiddelen of subsidies.

Op basis van het DLB is het een bevoegdheid van de gemeenteraad om subsidiereglementen vast te stellen en nominatieve subsidies te verlenen. Indien er een subsidiereglement is vastgesteld door de gemeenteraad is het een bevoegdheid van het college van burgemeester en schepenen om dit reglement uit te voeren en toe te passen.

Het verlenen van een subsidie is onderhevig aan de wet op de controle op de aanwending van subsidies die voorziet in een toezicht en de mogelijkheid tot terugvordering van de subsidie indien nodig.

 

Promotaks

Gemeenten kunnen er voor kiezen in het kader van hun lokaal beleid gebruik te maken van een zogenaamde “promotaks” om hun economie te ondersteunen.

Concreet betekent dit dat gemeenten aan handelszaken een belasting kunnen opleggen. Met de middelen die uit deze belasting worden verzameld worden door de gemeente inspanningen gedaan voor een aangenamere winkel –en handelsomgeving, het opzetten van gemeentelijke acties en investeringen in openbaar domein, het financieel ondersteunen van (lokale) initiatieven door subsidies, het aanwerven van een centrummanager, etc. Aldus gaat de opbrengst van de belasting naar de algemene middelen van de gemeente van waaruit de gemeente vervolgens middelen inzet voor de (lokale) economie.

De handelaars kunnen als vorm van participatie mee betrokken worden in de keuze van de besteding van de algemene middelen door deel te nemen aan adviesraden of overlegstructuren.

De gemeente kan er ook voor kiezen om, met middelen uit de belastingontvangsten, handelaars in hun samenwerking of acties te ondersteunen (zie hoger) door bijvoorbeeld een werkingssubsidie te verlenen aan een representatieve handelaarsvereniging die gekoppeld wordt een duidelijke afsprakenkader.

Op die manier vloeit de heffing of belasting, te betalen door handelaars, de facto terug naar de handelsvereniging waarbij de beslissingsmeerderheid bij de handelaars zelf kan liggen.

 

Praktijk

# Werken en ondernemen