Van klimaatplannen naar lokale impact: steden en gemeenten bundelden de krachten

Lokale besturen spelen een sleutelrol in de klimaattransitie. Dat bleek op 19 maart tijdens de Europese bijeenkomst From Climate Plans to Local Impact in Brussel en uit de ervaringen van zeven Vlaamse gemeenten in het AT LAST-project. Zij tonen hoe je klimaatplannen omzet in concrete acties in buurten en wijken, en maken tegelijk duidelijk welke ondersteuning daarvoor nodig blijft. De VVSG neemt die lessen mee in de verdere ondersteuning van steden en gemeenten.

Op 19 maart kwamen lokale en regionale vertegenwoordigers uit heel Europa samen in Brussel voor From Climate Plans to Local Impact. Tijdens die dag stond één vraag centraal: hoe vertaal je klimaatneutraliteit en de energietransitie naar tastbare resultaten in steden en gemeenten?

De rode draad was duidelijk: lokale besturen maken het verschil. Met sterke samenwerking, heldere regie en stabiele financiering zetten ze plannen om in concrete projecten voor buurten, straten en inwoners. België toont daarin mee de weg, met sterke lokale netwerken en een hoge betrokkenheid bij het Burgemeestersconvenant.

Ook VVSG-voorzitter en burgemeester van Genk Wim Dries onderstreepte het belang van krachtige lokale besturen: geef gemeenten de juiste instrumenten, duidelijke governance en voorspelbare middelen, en ze realiseren echte verandering.

Het AT LAST-project bracht daarbij inspirerende praktijkvoorbeelden uit België, Nederland, Italië en Zweden samen. De boodschap is helder: steden helpen steden vooruit. Via gedeelde kennis, praktische tools en lerende netwerken blijft die samenwerking ook na het project verder leven.

Pilootgemeenten: van belemmering naar succes

De voorbije twee jaar werkten zeven Vlaamse gemeenten – Bonheiden, Knokke‑Heist, Oostende, Temse, Holsbeek, Hove en Kontich – intensief samen binnen het Europese AT LAST‑project. Het doel: lokale besturen versterken in hun aanpak van duurzame energie, klimaatgovernance en wijkgerichte renovatie. De resultaten tonen dat Vlaamse gemeenten sterke stappen hebben gezet, maar ook duidelijk welke ondersteuning ze nodig hebben om hun klimaatactie verder op te schalen.

Een eerste belangrijke bevinding is dat lokale besturen vandaag klaar zijn voor uitvoering, maar dat de stap van plannen naar doen nog steeds een hoge drempel vormt. Heel wat gemeenten beschikken intussen over een sterk SECAP‑kader of klimaatactieplan, maar botsen op beperkte personeelscapaciteit, stijgende complexiteit en versnipperde data‑ en monitoringsystemen. Gemeenten geven aan dat ze nood hebben aan langdurige begeleiding bij het verzamelen van basisdata, het inschatten van klimaatimpact en het afstemmen op Vlaamse en Europese rapporteringskaders. Zeker voor de opmaak van de nieuwe meerjarenplannen 2026-2031 was dit relevant, en dit blijft belangrijk voor verdere monitoring.

Daarnaast toont het piloottraject dat interne organisatie en bestuur cruciale succesfactoren blijven. Steden zoals Oostende en gemeenten zoals Hove en Kontich hebben waardevolle methodieken ontwikkeld rond rolverdeling, interne samenwerking en wijkgericht werken. Andere gemeenten willen dit model nu verder opnemen, omdat het duidelijk maakt hoe technische diensten, ruimtelijke planning, duurzaamheid en sociale teams samen een coherent traject kunnen trekken.

It's Communication, stupid!

Ook klimaatcommunicatie komt naar voren als een van de meest bepalende factoren voor slaagkansen op het terrein. De gezamenlijke communicatieaanpak van Hove en Kontich werd een referentie binnen het project. Heldere taal, realistische boodschappen en buurtnabije communicatie zijn essentieel om draagvlak te creëren – zeker in kwetsbare wijken of bij ingrijpende energiemaatregelen. Gemeenten vragen daarom om verdere uitwisseling over gedragsinzichten, segmentatie en communicatiestrategieën die inspelen op reële noden in de buurt.

Verder blijkt dat lokale besturen almaar vaker werken rond collectieve renovatie, energiegemeenschappen en wijkgerichte warmte- en energieprojecten. De ervaringen van Bonheiden, Knokke‑Heist en Oostende tonen aan dat geïntegreerde wijkaanpakken de meeste impact opleveren – maar ook veel voorbereiding en coördinatie vragen. Gemeenten hebben behoefte aan praktische begeleiding, instrumenten en structurele samenwerking met partners zoals intercommunales en Fluvius.

Net daarom worden de resultaten van AT LAST verankerd binnen bestaande Vlaamse structuren. De opvolgactiviteiten zetten in op drie pijlers: het VVSG Netwerk Klimaat, waar lokale besturen kunnen blijven leren en uitwisselen; de Technical Assistance Hubs (TEAH), die concrete technische, financiële en monitoringsondersteuning bieden; en het intercommunale accountmanagersnetwerk, dat één-op-één begeleiding garandeert bij de uitvoering en opvolging van SECAP‑acties. 

AT LAST Academy ontmoet Netwerk klimaat

Wie niet kan wachten, kan zelf aan de slag met de gratis app van AT LAST Academy(opent nieuw venster).  

De AT LAST Academy is een online leeromgeving met een brede mix aan werkvormen. Leer meer over klimaatfinanciering, zet (interne) governancestructuren op en ontdek hoe je positieve energiewijken ontwikkelt.

Je hebt enkel je mailadres nodig om eenmalig gratis aan te melden. Nadien klik je door op Onze opleidingen(opent nieuw venster) voor een handig overzicht met onderaan alle info over wat AT LAST te bieden heeft.  

De conclusie is duidelijk: Vlaamse gemeenten zijn klaar om de klimaattransitie waar te maken – mits ze over de juiste instrumenten, partners en middelen beschikken. Dankzij de verdere ondersteuning via het VVSG Netwerk klimaat, TEAH en de intercommunales kunnen lokale besturen nu voluit schakelen van plannen naar uitvoering.

Klaar om het verschil te maken? Lokale klimaatplannen komen tot leven dankzij AT LAST