Vlaams actieplan dak- en thuisloosheid erkent lokale sleutelrol, onduidelijkheid over extra middelen

Op 13 februari 2026 keurde de Vlaamse regering het Vlaams Actieplan ter voorkoming en bestrijding van dak- en thuisloosheid 2026-2029 goed. De meest recente tellingen spreken over bijna 20.000 dak- en thuisloze personen in Vlaanderen, waaronder meer dan een kwart minderjarigen. Het plan wil dat aantal structureel terugdringen en erkent gemeenten en OCMW’s als sleutelpartners. De VVSG herkent eigen aanbevelingen, zoals het recht op wonen, preventie, een woongerichte aanpak en monitoring. Tegelijk geeft het plan te weinig duidelijkheid over extra structurele middelen voor lokale uitvoering.

Preventie en woongerichte oplossingen als fundament

Het actieplan vertrekt vanuit het recht op menswaardig wonen, zoals verankerd in de Vlaamse Codex Wonen. Het benadrukt dat preventie de absolute prioriteit moet krijgen. Dak- en thuisloosheid voorkomen is niet alleen menselijk en sociaal noodzakelijk, maar ook maatschappelijk efficiënter dan achteraf ingrijpen. 

Tegelijk kiest Vlaanderen resoluut voor een woongerichte aanpak. Een stabiele woonplek vormt het vertrekpunt, eventueel aangevuld met begeleiding op maat. Zo zal Vlaanderen het Housing First aanbod verduurzamen in het begeleidingsaanbod van de CAW. Daarmee sluit het plan aan bij de overtuiging dat duurzame huisvesting de sleutel is tot herstel en maatschappelijke integratie.

Sterkere inzet op preventie van uithuiszetting

Het plan legt sterk de nadruk op het voorkomen van uithuiszettingen door vroegdetectie. Vlaanderen wil:

• gegevensdeling makkelijker maken en samenwerking tussen actoren verbeteren
• de rol van Lokale Adviescommissies (LAC) versterken
• nagaan of eerdere optimalisaties aan het Fonds ter bestrijding van uithuiszettingen de knelpunten voor OCMW’s echt wegnemen
• het Fonds actiever promoten en samen met lokale besturen bekijken hoe huurders met betaalbaarheidsproblemen sneller bij het Fonds terechtkunnen
• via onderzoek (Steunpunt Wonen) onderzoeken of de uithuiszettingsprocedure hervorming vraagt

Aandacht voor scharniermomenten: uitstroom uit instellingen

Dak- en thuisloosheid ontstaat vaak bij scharniermomenten, zoals uitstroom uit jeugdhulp, geestelijke gezondheidszorg, detentie of opvang. Vlaanderen wil de samenwerking tussen woon- en welzijnsactoren en regionale samenwerkingsverbanden in de geestelijke gezondheidszorg de GGZ-netwerken versterken, met ondersteuning van Vlaamse regionale beleidsmedewerkers lokaal sociaal beleid. Voor lokale besturen impliceert dit een versterkte regierol in het afstemmen van woonoplossingen en begeleiding bij uitstroom uit instellingen. Ook de de bovenlokale netwerken dak- en thuisloosheid hebben hier een rol in te spelen. 

Sociaal woonaanbod en toewijzing blijven belangrijke hefbomen

Het plan verwijst naar het Bindend Sociaal Objectief: 50.000 bijkomende sociale woningen tegen 2042. Daarnaast wil Vlaanderen:

• het toewijzingssysteem en de versnelde toewijzing evalueren
• de huurpremie en huursubsidie samenvoegen tot één eenvoudiger systeem (zoals aangekondigd in het Vlaams regeerakkoord)

Dat heeft rechtstreeks impact op het lokale woonbeleid en op de werking van woonmaatschappijen, OCMW’s en sociale diensten.

Opvang en noodwoningen: blijvende lokale verantwoordelijkheid

Preventie en duurzame huisvesting staan centraal staan. Opvang en tijdelijke huisvesting komen beperkter aan bod in het plan. Vlaanderen zet de cofinanciering van noodwoningen voort (tot 50% van de investeringskost) en bekijkt hoe leegstaande sociale woningen tijdelijk kunnen dienen.  

De tekst maakt tegelijk duidelijk dat er geen financiering voorzien is voor beheer en begeleiding van bewoners in noodwoningen. Dat blijft dus in de praktijk zwaar wegen op lokale capaciteit.

Monitoring

Het plan bevestigt het belang van systematische monitoring.

• de lokale tellingen dak- en thuisloosheid lopen door en breiden uit naar vijf regio’s per jaar
• er komt meer aandacht voor monitoring van uithuiszettingen via interfederale samenwerking

Die gegevens kunnen lokale en bovenlokale besturen ondersteunen bij (boven)lokale actieplannen en bij evaluatie van beleid.

VVSG herkent eigen insteken, maar ziet open vragen

In mei 2025 bundelde de VVSG in een standpunt heldere aanbevelingen voor een ambitieus beleid rond dak- en thuisloosheid. We bouwden daarbij voort op eerdere VVSG-standpunten en op ons memorandum bij de recente verkiezingen. Verschillende van die krachtlijnen komen terug in het Vlaamse actieplan.

• recht op wonen als uitgangspunt
• preventie als prioriteit
• woongerichte aanpak
• tellingen en monitoring als basis voor beleid
• erkenning van bovenlokale netwerken en een ondersteunende rol voor onder meer de VVSG

Tegelijk blijven een aantal aandachtspunten maar gedeeltelijk ingevuld. Het plan bevat geen fundamenteel nieuw financieringsmodel voor bovenlokale netwerken en werkt ook niet met een expliciet instrument zoals voorwaardelijke middelen om de lokale regierol te versterken. Bovendien blijft de concrete versterking van personeelscapaciteit bij OCMW’s en de financiering van opvang beperkt.

Welke middelen voorziet Vlaanderen?

De nota bij het actieplan stelt expliciet dat het plan bestaat uit beleidsintenties en geen bindende budgettaire engagementen bevat. Voor sommige acties staan wel middelen in de tekst, vooral voor kennisopbouw en monitoring, zoals:

• jaarlijks budget voor lokale tellingen dak- en thuisloosheid en ondersteuning van telregio’s
• bestendiging van het bestaande CAW-budget voor de inbedding van Housing First
• middelen voor specifieke onderzoeken (gegevensdeling, uithuiszettingsprocedures)

Andere onderdelen – zoals het Fonds ter bestrijding van uithuiszettingen, de hervorming van huurpremie/huursubsidie, de uitbreiding van het sociaal woonaanbod en noodwoningen – lopen vooral binnen bestaande enveloppes van Wonen en Welzijn. 

Daarnaast bevat het plan een aanzienlijk aantal acties die inzetten op evaluatie, onderzoek en verdere beleidsvoorbereiding, zoals de hervorming van de uithuiszettingsprocedure en de evaluatie van het toewijzingssysteem sociale huisvesting, waar geen specifieke middelen tegenover staan en wellicht opgenomen worden binnen de bestaande budgetten. 

Het actieplan legt dus wel een vrij duidelijke beleidskoers vast, bevestigt de regierol van lokale besturen, maar voorziet slechts in beperkte bijkomende structurele middelen voor lokale uitvoering. 

Lees het actieplan

Lees meer in het Vlaams Actieplan ter voorkoming en bestrijding van dak- en thuisloosheid 2026-2029(opent nieuw venster).