Het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI) verduidelijkt in een nieuwe publicatie welke keuzes lokale besturen hebben bij hun neutraliteitsbeleid. Het mensenrechtelijk kader helpt je om bestaande regels over religieuze en levensbeschouwelijke kentekens te beoordelen of nieuwe regels uit te werken. Daarbij staan de mensenrechten centraal.
Lokale besturen kiezen zelf hoe ze neutraliteit invullen
De Grondwet verplicht de diensten van de Vlaamse overheid, provincies en lokale besturen om neutraal op te treden. Maar ze bepaalt niet hoe besturen die neutraliteit precies moeten invullen. Als lokaal bestuur ben je ook niet verplicht om specifieke regels vast te leggen over religieuze of levensbeschouwelijke kentekens van medewerkers.
Kies je toch voor zo'n beleid? Dan heb je drie mogelijkheden:
- Inclusieve neutraliteit: je laat zichtbare religieuze en levensbeschouwelijke kentekens toe.
- Exclusieve neutraliteit: je verbiedt die kentekens voor alle medewerkers.
- Gemengde neutraliteit: je beperkt die kentekens in bepaalde functies of situaties.
Er bestaat geen centraal beleid dat lokale besturen verplicht om één van deze modellen te volgen.
Mensenrechten begrenzen de beleidsvrijheid
Als lokaal bestuur heb je keuzevrijheid, maar die is niet onbeperkt. Regels over religieuze en levensbeschouwelijke kentekens kunnen raken aan fundamentele rechten van medewerkers. Denk aan de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst en het recht op non-discriminatie. Je moet die rechten respecteren wanneer je een neutraliteitsbeleid invoert of toepast.
In de publicatie Mensenrechtelijk kader neutraliteit bij Vlaamse (lokale) besturen(opent nieuw venster) bundelt het VMRI de bestaande internationale, Europese en nationale rechtspraak. Het kader schrijft geen specifiek beleid voor, maar verduidelijkt de mensenrechtelijke grenzen waarmee je rekening moet houden.
Ook neutrale regels kunnen tot discriminatie leiden
Een regel die op het eerste gezicht neutraal lijkt, kan bepaalde groepen in de praktijk harder treffen dan andere. Bijvoorbeeld op basis van geloof of overtuiging. Zo'n regel kan leiden tot indirecte discriminatie.
Een indirect onderscheid is alleen toegelaten als het een legitiem doel nastreeft en de maatregel passend, noodzakelijk en evenredig is.
Het VMRI benadrukt daarom dat je de gevolgen van je neutraliteitsbeleid zorgvuldig moet afwegen. Het mensenrechtelijk kader helpt je daarbij, zowel wanneer je bestaande regels evalueert als wanneer je een nieuw beleid voorbereidt.
Lees het mensenrechtelijk kader over neutraliteit(opent nieuw venster).