Waar beleid en praktijk elkaar vinden: reactie minister Caroline Gennez

De oproep tot ademruimte klinkt duidelijk door op beleidsniveau. Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez erkent het spanningsveld tussen kwaliteit, veiligheid en leefbaarheid. ‘We willen dat bewoners veilig zijn en de best mogelijke zorg krijgen,’ zegt ze. 

‘Maar wanneer regeldrift een waardig leven moeilijker maakt, moeten we zonder taboes durven vereenvoudigen zonder in te leveren op kwaliteit. Flexibiliteit is bovendien een noodzakelijke hefboom in een krappe arbeidsmarkt. Gebrek aan zorgpersoneel is geen geheim. Door expliciet te kiezen voor regelluwte en minder planlast maken we een flexibelere arbeidsorganisatie mogelijk. We zullen meer zuurstof en ruimte geven aan directies en medewerkers om oplossingen op maat te realiseren. Dat vertrouwen verdient de sector en dat wil ik als minister geven."

Alles begint bij de bewoner. Zelfbeschikkingsrecht en autonomie zijn de uitgangspunten: de bewoner bepaalt wat er gebeurt. Zorgverleners ondersteunen en nemen enkel over wat de bewoner niet meer kan. Dit vraagt respect en dialoog, en meer participatie van bewoners en de familie in de organisatie van het woonzorgcentrum. 

Voor personeelsnormen in woonzorgcentra zullen we moeten inzetten op meer samenwerking. We halen figuurlijk de muren van het woonzorgcentrum neer: er moet meer verbinding zijn met de buurt, met andere (gespecialiseerde) diensten én met de eerste lijn. Woonzorgcentra kunnen hun expertise nog meer naar buiten brengen, bijvoorbeeld rond de begeleiding van mensen met dementie.

Daarnaast moet het mogelijk zijn om personeel te delen over organisaties heen. Zo zorgen we voor variatie voor medewerkers en maatwerk voor directies – met het welzijn van zorgvrager én zorgverlener centraal. Iemand die hulp nodig heeft, moet altijd de juiste hulp kunnen krijgen, binnen een gepaste tijd.  

De federale wet regelt de uitoefening van zorgberoepen. Maar het zijn Vlaamse erkenningsnormen die het aantal medewerkers per functie bepalen in relatie tot de bewoners en hun zorgnoden. We willen onderzoeken hoe we zorgaanbieders meer vrijheid kunnen geven om met de beschikbare medewerkers de dienstverlening te organiseren, afgestemd op het profiel van de bewoners. De voorbereidingen daarvoor zijn ondertussen gestart in een werkgroep binnen de vereenvoudiging van de erkenningsnormen voor woonzorgcentra. We doen dit zoals altijd met de gebruikers én de sociale partners.

Er is al enige flexibiliteit mogelijk in de woonzorgcentra. Het KB Activiteiten van het Dagelijkse Leven laat bijvoorbeeld toe om logistieke medewerkers in te zetten in de zorg. We zien dat dit KB ook mogelijkheden biedt om te leren op de werkvloer en doorstroom te organiseren. Dit verhoogt de retentie. Er zijn al veel goede voorbeelden in de sector. Zaak is nu om die verder te promoten. Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor directies en zorgkoepels.  

Technologie zal een steeds grotere rol spelen in zorg. Dat is voornamelijk een positieve trend. Het kan administratieve lasten opvangen. Veel mensen geven bijvoorbeeld hun medicatiebeheer uit handen als ze verhuizen naar een woonzorgcentrum. Dat proces moet foutloos verlopen. Informatisering kan dan helpen. 

Zorg blijft mensenwerk. Technologie moet een middel zijn om betere dienstverlening te leveren. Via het kwaliteitskader ondersteunen we organisaties om zelf op zoek te gaan naar de beste technologische oplossingen voor specifieke uitdagingen, met aandacht voor toegankelijkheid en digitale vaardigheden. Daarnaast passen we de regelgeving aan om technologische toepassingen op kwaliteit en impact te beoordelen. 

Zorg is geen bandwerk. Een stabiele zorgequipe brengt de nodige rust en vertrouwen bij bewoners, vooral bij mensen die kwetsbaar zijn. Een zorgverlener die de gewoontes en gevoeligheden van een individu kent, kan een wereld van verschil maken. Stagiairs en studenten kunnen hen daarin ondersteunen. Interimmedewerkers zijn de uitzondering in hoge nood. 

Ik wil meer vertrouwen geven aan de vele woonzorgcentra die het goed doen. Die kwaliteit leveren aan een correcte prijs. Maar vertrouwen werkt in twee richtingen. Ook de Zorginspectie en de Vlaamse administratie verdienen het om vertrouwen krijgen. We hebben uiteindelijk allemaal hetzelfde doel: de veiligheid en het welzijn van de bewoners én van de medewerkers garanderen. We willen ook meer aandacht voor positieve verhalen. Naar wat ontzettend goed gaat. Nieuwe evaluatie-instrumenten zoals tevredenheidsmetingen kunnen bijdragen aan een genuanceerder beeld. Dat is ook minder invasief dan bij elk incident nieuwe regels op te leggen.  

Samengevat, de uitdagingen rond personeelsnormen in woonzorgcentra vragen om een nieuw evenwicht tussen kwaliteit, flexibiliteit en vertrouwen. De huidige regels zijn vaak te rigide en houden onvoldoende rekening met de lokale realiteit en de schaarste op de arbeidsmarkt. Daarom moeten we durven evolueren naar een regelluw kader waarin initiatiefnemers meer ruimte krijgen om creatief aan de slag te gaan, zonder de kwaliteit van zorg uit het oog te verliezen. 

De autonomie van onze bewoners blijft de basis: dienstverlening in de zorg moet vertrekken van wat mensen zelf willen en zelf kunnen. Samenwerking met andere zorgpartners en een stabiele zorgequipe zijn cruciale hefbomen om dit mogelijk te maken. Tegelijk moeten we inzetten op digitalisering, expertisedeling en innovatieve organisatievormen. 

Flexibiliteit mag echter nooit leiden tot kwaliteitsverlies. Daarom is het belangrijk om goede praktijken te versterken en nieuwe instrumenten zoals tevredenheidsmetingen te gebruiken. Zo bouwen we samen aan een woonzorgbeleid dat mensgericht, toekomstbestendig en werkbaar is – voor bewoners én voor medewerkers.