Magazine Lokaal
De Rechtenverkenner is een tool die elke hulpverlener kan gebruiken om iemands sociale rechten te detecteren. Het gaat dan om de sociale rechten die op federaal, Vlaams en provinciaal niveau uitgevaardigd zijn, maar ook, en zelfs vooral, om lokale sociale rechten. Concreet zijn dat dus de rechten die door een gemeente en OCMW toegekend worden aan bepaalde rechthebbenden.
Leefloon en referentieadres vanuit het OCMW, een geboortepremie, een mantelzorgpremie: het zijn slechts enkele van vele mogelijke voorbeelden van sociale rechten die je via de Rechtenverkenner kunt opsporen. Maar zoals alle digitale toepassingen werkt ook deze tool met wat er effectief is ingebracht. Lokale rechten vind je pas terug als het bestuur ze zelf invoert. Daarin ligt dus een belangrijke opdracht voor elk lokaal bestuur. In dit artikel delen medewerkers uit Geraardsbergen hoe zij de klus klaarden.
Wie doet wat?
Mensen die bij de sociale dienst van het OCMW langskomen, kunnen een eenmalige vraag hebben of aan het begin van een langer lopend hulpverleningstraject staan. Bij de start, en op verschillende andere momenten achteraf, is het zinvol om te onderzoeken wat iemands sociale rechten zijn. Meer nog, het is een belangrijke taak voor elk OCMW.
De Rechtenverkenner kan uiteraard alleen de informatie leveren die erin ingevoerd is. Het Departement Zorg, de beheerder van de Rechtenverkenner, voert de federale en Vlaamse rechten in. Het lokale bestuur is verantwoordelijk voor de eigen rechten. Een goede invoer van de rechten helpt hulpverleners in de strijd tegen onderbescherming van de eigen burgers. Een hulpverlener kan iemand in de gemeente alleen helpen om rechten op te nemen, als hij op de hoogte is van hun bestaan. Door ze toe te voegen in de Rechtenverkenner help je overigens niet enkel de maatschappelijk werkers van je eigen OCMW, maar ook andere hulpverleners die actief zijn in je gemeente zoals medewerkers van het CAW, ziekenfondsen, enzovoort.
De bal aan het rollen brengen
De strategie om lokale rechten in te voeren varieert van lokaal bestuur tot lokaal bestuur. Toch bieden we graag wat inspiratie aan vanuit Geraardsbergen. Daar vertrok het initiatief vanuit het Huis van het Kind. ‘In het kader van een lopend project over “kinderkansen” voerden we gesprekken met gezinnen waarin ook hun rechten verkend werden,’ schetst medewerker Natasja Van Kwikenborne. ‘Het was de bedoeling om onderbescherming tegen te gaan. Maar waar vind je de volledige informatie om goede antwoorden te kunnen geven?
Zo zijn we op zoek gegaan naar wat er al bestond, wat er al leefde… en hebben we de nieuwe Rechtenverkenner ontdekt. Ook bij andere diensten, zoals de sociale dienst, leefde het gevoel dat ze een overzicht nodig hadden. Dat bleek uit een oefening met de zogenaamde Rechtencirkel.’ Collega Sarah Vanden Herrewegen knikt en vult aan: ‘Maatschappelijk werkers gaven aan dat het onmogelijk is om nog alle rechten zelf te kennen. Het zijn er veel en ze zijn divers. Een tool zoals de Rechtenverkenner is dan onontbeerlijk.’
Maatschappelijk werkers gaven aan dat het onmogelijk is om nog alle rechten zelf te kennen. Het zijn er veel en ze zijn divers. Een tool zoals de Rechtenverkenner is dan onontbeerlijk.
Collega's warm maken
De twee medewerkers van het Huis van het Kind zetten in Geraardsbergen dus de eerste stappen. Vanuit het vastgestelde tekort spraken ze hun leidinggevende aan en daarop volgde al snel een groot deel van de organisatie van gemeente en OCMW. Sarah Vanden Herrewegen: ‘We bespraken met de collega’s dat de Rechtenverkenner pas goed kan werken wanneer wij actief inzetten op het invoeren van onze lokale rechten. Het feit dat we een groepje enthousiastelingen hadden, heeft een belangrijke rol gespeeld. We hebben zelf ook al voorbereidend werk gedaan. Zo hebben we informatie over onze eigen lokale rechten verzameld. De diensten die het meest betrokken zijn bij de lokale rechten, hebben we aangesproken, naar input gevraagd en die ook gekregen.
Een tip die we vanuit Geraardsbergen meekrijgen, is: bekijk goed hoe je de collega’s kunt sensibiliseren en warm maken en spreek om te beginnen zeker de mensen aan die actief zijn binnen een welzijnsloket of die de onthaalfunctie bij het OCMW verzorgen. ‘Je kunt dit niet alleen doen, het best wordt de hele organisatie erbij betrokken,’ benadrukt Sarah Vanden Herrewegen. ‘We willen er toch allemaal op een goede manier zijn voor de burgers, we willen “de vraag achter de vraag” zien… Je kunt net als wij werken met informatiesessies of workshops voor de collega’s, nieuwsbrieven verzenden waarin die info opgenomen wordt enzovoort. Het thema blijvend onder de aandacht brengen is de boodschap. Het moet immers doordringen in de eigen organisatie, niet eenmalig maar op lange termijn.’
Invoer van sociale rechten
Een medewerker van de sociale dienst heeft, na het voorbereidende werk van de collega’s, de lokale rechten van Geraardsbergen ingevoerd. Tegelijk heerst het besef dat die rechten na de invoer regelmatig moeten worden opgevolgd. Ze kunnen immers wijzigingen ondergaan of verdwijnen, er kunnen er nieuwe bij komen. ‘In principe zijn alle rechten van het hele lokale bestuur ingevoerd, dus niet enkel die van de sociale dienst of het OCMW, maar bijvoorbeeld ook die van de milieudienst,’ verduidelijkt Natasja Van Kwikenborne. ‘Wat het in ons geval gemakkelijker maakte, is dat de lokale producten- en dienstencatalogus (LPDC) ook al in gebruik was. Informatie die daarin staat, stroomt automatisch door naar de Interbestuurlijke Producten- en DienstenCatalogus IPDC. Van daaruit wordt de informatie gebruikt op de website van de stad. Ook de Rechtenverkenner gebruikt diezelfde informatie vanuit IPDC. Voor het invoeren van de rechten maakten we de nodige afspraken met de dienst communicatie, die nu al met de LPDC en IPDC werkt.’
Voordelen voor eigen hulpverleners en anderen
De medewerkers van Geraardsbergen stellen vast dat de Rechtenverkenner veel voordelen biedt voor de gebruikers die de burger bijstaan in het verkennen en aanvragen van rechten. Het gaat dan over de eigen hulpverleners van bijvoorbeeld het Huis van het Kind, van de sociale dienst, van het lokaal dienstencentrum, maar ook anderen zoals thuisverpleegkundigen, opbouwwerkers, buurtwerkers en vrijwilligers(organisaties). Zij kunnen de burger informeren en helpen bij het opzoeken van zijn rechten.
Handig zijn de opzoekmogelijkheden, de mogelijkheid om het overzicht op te slaan en in thema’s te bespreken met de burger ‘Belangrijk om te weten is dat de Rechtenverkenner niet alleen financiële voordelen opneemt, zoals wij eerst dachten,’ vertelt Sarah Vanden Herrewegen. ‘Het gaat evengoed over bepaalde diensten die beschikbaar worden gesteld. Denk bijvoorbeeld aan gratis huisvuilzakken voor bepaalde inwoners, een mantelzorgtoelage die je kunt aanvragen, een verlaagd tarief voor de UiTPAS en dergelijke meer. Via één concrete hulpvraag kom je dikwijls nog bij andere mogelijke voordelen en rechten uit. Het zou eigenlijk een vaste reflex of een vast onderdeel in elk hulpverleningstraject moeten worden om iemands mogelijke rechten via de Rechtenverkenner te gaan bekijken.’
In principe zijn alle rechten van het hele lokale bestuur ingevoerd, dus niet enkel die van de sociale dienst of het OCMW, maar bijvoorbeeld ook die van de milieudienst.
Naar verduurzaming: invoer en dagelijkse werking
Zoals de ervaring in Geraardsbergen en ook elders leert, is het belangrijk om bij het opzetten van een nieuw project zoals de ingebruikname van de Rechtenverkenner oog te hebben voor verduurzaming. Dit speelt op verschillende vlakken. In de eigen organisatie worden er het best verantwoordelijken aangeduid, taken vastgelegd, zowel wat betreft de eerste input als wat betreft het up-to-date houden van alle informatie. Veranker dit in het takenpakket en de planning.
Als je werkt met een groepje enthousiastelingen die de voordelen ervan inzien en het project willen uitdragen, is dat zeker een pluspunt! Zij kunnen alles levendig houden.
Niet vergeten: Het gaat om de lokale sociale rechten die (in het verleden) bepaald zijn door beslissingsorganen van gemeentebestuur en OCMW.
Met medewerking van het Departement Zorg van de Vlaamse overheid
Iets voor jullie?
Op Rechtenverkenner | Departement Zorg vind je alle informatie om vlot te kunnen starten om jouw lokale rechten vindbaar te maken. Daarnaast kun je altijd mailen naar rechtenverkenner@vlaanderen.be voor meer hulp op maat.
