Dat veel jeugdlokalen in gemeenten dringend aan vernieuwing toe zijn, is al een tijdje duidelijk. In 2023 trok de vereniging Formaat vzw, die ijvert voor sterk open jeugdwerk, samen met de jeugdbewegingen en de Vlaamse Jeugdraad aan de alarmbel. In haar memorandum 2024 bracht ze de noodzaak van investeringen in jeugdinfrastructuur onder de aandacht. In Leopoldsburg kwam die boodschap alvast goed aan, en voegden ze er bovendien een belangrijk element aan toe: participatie.
Op de site van Kwartier IJzer krijgt een nieuw jongerencentrum vorm. Wat dit project anders maakt dan vele andere, is de manier waarop jongeren vanaf de start betrokken zijn. Ze denken niet alleen mee, maar steken ook letterlijk de handen uit de mouwen. Door samen te werken op de werf bouwen ze mee aan een plek die straks van hen is.
Verantwoordelijkheid nemen van bij het begin
De jeugddienst van Leopoldsburg koos er bewust voor om jongeren bij het volledige traject van voorbereiding tot realisatie te betrekken, en niet pas op het einde. Jongeren kregen vertrouwen en verantwoordelijkheid, en dat maakte een groot verschil.
Zo volgde de dienst de keuze van de architect om bij de afbraakwerken de oude stenen te recupereren. Vanuit dat circulaire bouwidee van stenen hergebruiken ontstond al snel een participatiekans. Jongeren hielpen bij het recupereren en schoonmaken van oude stenen die opnieuw gebruikt worden in het gebouw. Dat lijkt misschien een kleine taak, maar voor de jongeren betekende het veel meer. Tientallen jongeren hebben letterlijk hun steentje bijgedragen aan de bouw van het nieuwe jongerencentrum. Ze waren zichtbaar enthousiast en trots dat ze een echte bijdrage konden leveren aan hun toekomstig jongerencentrum.
Voor beleidsmakers: waarom deze werkwijze werkt
Participatie wordt geen bijlage, maar een bouwsteen Jongeren voelen het verschil tussen symboliek en echte betrokkenheid. Participatie is geen apart idee of taakje, maar verloopt in het bouwproces. Het geeft vertrouwen en betrekt op een echte manier door letterlijk samen de handen uit de mouwen te steken.
Het is een goed voorbeeld voor andere ruimtelijke dossiers Veel gemeenten worstelen met het betrekken van jongeren in complexe projecten zoals gebiedsontwikkeling. Dit voorbeeld toont dat je participatie ook kunt organiseren via concrete, laagdrempelige en tegelijk betekenisvolle acties.
Het creëert draagvlak, zowel bij jongeren als hun omgeving Ouders, verenigingen en scholen zien jongeren enthousiast meewerken. Dat maakt het project herkenbaar, menselijk en gedeeld, nog voor er één stenen muur staat. Dit project toont dat jongeren écht eigenaar worden van een locatie door er zelf impact op te hebben, zowel in het beleid als in de fysieke realiteit.
Meedoen in plaats van meevolgen
Jongeren mee laten werken op de bouwwerf klinkt misschien wat vreemd, maar het raakt net helemaal aan een kwestie waar veel gemeenten mee worstelen, namelijk eigenaarschap bieden aan jongeren. Doordat de jongeren actief gingen meewerken werden ze geen toeschouwers van een bouwproject, maar medebouwers. Ze werkten samen met de aannemers, maakten afspraken en namen de verantwoordelijkheid over een deel van het bouwwerk. ‘Al van kleins af aan hang ik rond in het jeugdhuis van Leopoldsburg,’ vertelt vrijwilliger Jill Chrestensen. ‘Het zal even wennen worden dat het binnenkort hier te doen is, maar het is wel tijd. Het oude jeugdhuis moesten we delen met de Speelpleinwerking, dus nu gaan we echt een plek voor onszelf krijgen. Ik ben blij dat ik mee kan helpen bouwen.’
Het toont hoe participatie niet altijd begint met vergaderen of inspraakavonden, maar ook kan groeien door samen te doen. Jongeren voelen het verschil tussen gevraagd worden naar hun mening en echt mogen meewerken aan iets dat van hen wordt. Dat zie je ook aan de groep bereikte jongeren: van de tieners van het speelplein tot de jongeren uit de lokale verenigingen, de twintigers van de pleintjes tot zelfs de kadetten van de lokale afdeling van het Koninklijk Marine Kadettenkorps (KMK). De uitnodiging om mee te helpen vond breed gehoor.
Eigenaarschap dat letterlijk blijft hangen
Dat gevoel van eigenaarschap wordt ook verder tastbaar gemaakt. De namen van alle jongeren die meehielpen, worden namelijk gegraveerd in de stenen van het gebouw. Hun inzet zit zo letterlijk in de muren van het jongerencentrum. Ook het lokale bestuur is overtuigd van deze aanpak. Schepen van Jeugd Franky Geypen verwoordt het zo: ‘Het is fijn dat de jongeren de kans krijgen om te helpen. Het is tenslotte hun toekomstig jeugdhuis waar we aan werken. Onze jongeren hebben nooit een eigen plek gehad in Leopoldsburg, maar daar komt nu verandering in met Kwartier IJzer.’
Vrijwilligers in de kijker in 2026
De jongeren die mee het jongerencentrum maken, zetten zich ook vrijwillig in. Met Lokaal zetten we in het Internationaal Vrijwilligersjaar (IVY 2026) die vrijwilligers graag in de kijker. Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk organiseert in het kader van IVY 2026 verschillende webinars, studiedagen en ontmoetingsmomenten voor lokale besturen. Bekijk waar en wanneer via Vlaanderen vrijwilligt(opent nieuw venster).
Een uitnodiging aan andere lokale besturen
Dit project toont dat jongeren verantwoordelijkheid willen en kunnen opnemen als ze daar de ruimte voor krijgen. Voor lokale beleidsmakers is dit een inspirerend voorbeeld van hoe je jongeren op een laagdrempelige en betekenisvolle manier kan betrekken bij bouwprojecten en ander beleidswerk. Door jongeren van bij de start mee te nemen, groeit niet alleen een gebouw, maar ook engagement, vertrouwen en draagvlak. —
