Sinds 2 augustus 2026 geldt een nieuw pakket regels uit de Europese AI Act. Ook lokale besturen voelen daar de gevolgen van. Gebruik je een chatbot, maak je communicatie met artificiële intelligentie (AI) of zet je AI-systemen in bij bijvoorbeeld de dienst Personeel of de Sociale Dienst? Dan moet je nagaan welke regels voor jou gelden.
De AI Act deelt toepassingen niet zomaar op volgens de technologie die ze gebruiken. Vooral het risico en de gevolgen voor burgers bepalen welke regels gelden. Hoe groter de mogelijke impact, hoe strenger de verplichtingen.
Vertel inwoners wanneer ze met AI praten
Gebruikt je bestuur een chatbot, voicebot of een andere AI-toepassing die rechtstreeks met inwoners communiceert? Dan moet het voor de gebruiker duidelijk zijn dat die met AI praat.
Ook voor bepaalde beelden, geluidsfragmenten en video’s die met AI gemaakt of gemanipuleerd zijn, gelden transparantieregels. Denk bijvoorbeeld aan een realistisch uitziende visualisatie van bepaalde plannen. Zodra het voor de burger als waarheidsgetrouw kan worden beschouwd, is er risico op misleiding.
Voor teksten over onderwerpen van algemeen belang gelden eveneens regels. Laat een medewerker de AI-tekst inhoudelijk nakijken. Neem je als bestuur de redactionele verantwoordelijkheid op zich, dan speelt die menselijke controle een belangrijke rol. Als dat niet gebeurt, moet je dat duidelijk aangeven.
Hoogrisico-AI vraagt veel meer voorbereiding
Sommige AI-toepassingen krijgen het label ‘hoog risico’, omdat ze grote gevolgen hebben voor de burger. Denk bijvoorbeeld aan AI die mee bepaalt wie in aanmerking komt voor bepaalde publieke dienstverlening of sociale voordelen. Ook toepassingen voor aanwerving kunnen gelden als ‘hoog risico’.
Een lokaal bestuur dat zo’n systeem gebruikt, krijgt extra verplichtingen. Je moet onder meer vooraf onderzoeken welke gevolgen het systeem heeft voor de rechten van mensen, het moet veilig zijn en de menselijke controle is verplicht.
Zorg dat medewerkers AI begrijpen
Wie AI gebruikt voor het werk, moet voldoende begrijpen wat die technologie doet, welke risico’s eraan verbonden zijn en wanneer menselijke controle nodig blijft. Deze verplichte AI-geletterdheid geldt al sinds 2 februari 2025.
Dat betekent niet dat elke medewerker AI-specialist moet worden. Wat iemand moet kennen, hangt af van de functie, de gebruikte toepassing en de mogelijke gevolgen. Elke AI-gebruiker moet kritisch met het systeem kunnen werken.
Een lokaal bestuur doet er daarom goed aan om medewerkers gericht op te leiden, duidelijke afspraken te maken over het gebruik van AI en regelmatig te toetsen of die kennis nog volstaat.
Maak van AI geen louter IT-dossier
De belangrijkste stap? Weet welke AI je bestuur vandaag al gebruikt.
Breng toepassingen in kaart, bepaal waarvoor medewerkers ze gebruiken en kijk welke risico’s eraan verbonden zijn. Maak ook bij nieuwe aankopen vooraf duidelijke afspraken met leveranciers.
Ook het bestuur speelt daarin een rol. Schepenen en raadsleden hoeven niet te weten hoe een AI-model technisch werkt. Ze moeten wel weten waar het bestuur AI inzet, welke gevolgen dat heeft voor inwoners en hoe het bestuur toezicht houdt.
De AI Act maakt het concreet: wie AI gebruikt in het lokale beleid, moet er ook verantwoordelijkheid voor nemen.
