Wat zich tijdens oudejaarsnacht afspeelde, kwam niet uit het niets. Lokale besturen zien al langer dat steeds jongere kinderen betrokken raken bij overlast, geweld en grensoverschrijdend gedrag. Soms gaat het over 11- of 12-jarigen. Dat dwingt ons om verder te kijken dan het incident zelf.
Burgemeesters willen ingrijpen, maar repressie alleen volstaat niet
Wanneer het misloopt, staat de lokale politie op de eerste rij. Zij grijpt onmiddellijk in om de rust en veiligheid te herstellen. Tegelijk speelt de burgemeester een cruciale rol. Als hoofd van de bestuurlijke politie kan de burgemeester optreden door bijvoorbeeld een plaatsverbod of huisarrest op te leggen. Dat leidt in de praktijk vaak tot repressieve maatregelen zoals administratieve aanhoudingen of plaatsverboden. GAS-sancties worden daarbij soms genoemd, maar zijn niet mogelijk bij kinderen jonger dan 14 jaar. Net omdat het in veel gevallen om zeer jonge daders gaat, botst die aanpak al snel op duidelijke handhavingsgrenzen.
Die repressieve reactie is begrijpelijk, zeker in acute situaties zoals oudejaarsnacht. Burgemeesters geven tegelijk aan dat zulke maatregelen vooral het zichtbare gedrag stoppen, zonder de onderliggende oorzaken aan te pakken. Repressie is nodig om schade te beperken en escalatie te voorkomen, maar volstaat niet om herhaling structureel tegen te gaan.
Verjonging vraagt vroeg ingrijpen via preventieve netwerken zoals LIVC-R
Lokale besturen zien een duidelijke verjonging, niet alleen bij overlast en vandalisme, maar ook in andere veiligheidsdomeinen. Dat wordt onder meer zichtbaar in de lokale integrale veiligheidscellen voor radicalisering (LIVC-R). Op die overlegtafels bespreken lokale partners (onderwijs, welzijn, politie en jeugd…) steeds vaker minderjarigen waarover een bezorgdheid leeft rond signalen van mogelijke radicalisering, extremisme of schadelijke polarisatie.
Het gaat daarbij meestal niet om jongeren die al zware feiten pleegden, maar om vroege signalen die kunnen wijzen op een verharding van denken, polarisatie of een verhoogde vatbaarheid voor extremistische invloeden. Net daarom is de LIVC-R zo belangrijk: ze laat toe om vroegtijdig in te grijpen, begeleiding op te starten en escalatie te voorkomen, binnen het strikte wettelijke kader dat deze werking omringt.
Lokale besturen zien daarbij vaak duidelijke raakvlakken tussen jongeren die in beeld komen bij LIVC-R en jongeren die betrokken raken bij overlast of criminaliteit. De onderliggende kwetsbaarheid is vaak gelijkaardig: gevoelens van uitsluiting, identiteitszoektocht, frustratie en een sterke beïnvloeding via sociale media.
Lokale besturen zeggen het scherp: op dat kantelpunt maakt het verschil wie een jongere tegenkomt. Een jongerewerker, leerkracht of sportcoach kan het verschil maken. Maar evengoed een dealer, extremist of crimineel rolmodel.
Preventie werkt, maar staat onder druk
Lokale besturen weten dat investeren in preventie werkt. Jeugdwerk, onderwijs, welzijn, dialoog op scholen en positieve contacten met politie versterken de weerbaarheid van jongeren. Sommige gemeenten kiezen er bewust voor om jongeren die dreigen af te glijden naar criminaliteit of radicalisering met een gelijkaardige aanpak te begeleiden, precies omdat de voedingsbodem vaak dezelfde is.
Die preventieve aanpak vraagt tijd, samenwerking en vertrouwen. Net daar knelt het vandaag. De verwachtingen ten aanzien van lokale besturen in het veiligheidsdomein blijven toenemen. Tegelijk is de structurele ondersteuning niet altijd in verhouding tot die verwachtingen. Vlaanderen zet stappen, maar de vraag vanuit lokale besturen blijft groot. In crisismomenten zoals oudejaarsnacht blijft repressie daardoor vaak het meest zichtbare en onmiddellijk inzetbare instrument.
VVSG zet lokale signalen op de agenda
De kernvraag gaat verder dan ordehandhaving op één nacht. We moeten ingrijpen wanneer het escaleert, maar vooral investeren in wat jongeren nodig hebben vóór het fout loopt.
Lokale besturen staan het dichtst bij die realiteit. Ze zien de signalen vroeg, onder meer via netwerken zoals de LIVC-R, maar botsen op hun grenzen. De VVSG wil die lokale ervaringen bundelen en op de nationale agenda zetten. Zeer jonge daders vragen immers om een samenhangend beleid waarin veiligheid, jeugd, onderwijs en welzijn elkaar versterken.
