België zet stappen richting klimaatneutraliteit, maar het tempo ligt nog te laag. Dat blijkt uit de tweede Klimaatransitiebarometer van de federale overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu. Het rapport verscheen in november en baseert zich op cijfers uit 2023.
Het rapport gaat uit van meer dan honderd indicatoren die helpen om het huidige tempo van emissiereductie beter te begrijpen en de toekomstige evolutie ervan te voorspellen, en richt zich op vijf sectoren die samen 98,5% van de Belgische uitstoot vertegenwoordigen:
energieproductie
transport
gebouwen
industrie
landbouw
Daarnaast kijkt het rapport ook naar landgebruik (LULUCF) en internationaal transport.
Positieve evoluties maar het moet nog een pak beter
Sinds 1990 daalde de Belgische uitstoot met 31 procent. Toch ligt geen enkele sector op koers om tegen 2050 nettonuluitstoot te halen. De energiesector, industrie, gebouwen en landbouw verminderen hun uitstoot te traag. Voor het binnenlands vervoer is de trend onduidelijk. Twee sectoren gaan volgens de barometer zelfs de verkeerde kant op: landgebruik en het internationaal transport. Bovendien is België , bekeken via zijn koolstofvoetafdruk, een netto-importeur van uitstoot.
Energiesector boekt vooruitgang maar mist snelheid
De energiesector is goed voor 16 procent van de nationale uitstoot en heeft sinds 1990 een emissiereductie van bijna 47 procent gerealiseerd. De snelheid waarmee de elektriciteitsproductiesector decarboniseert, is net niet voldoende om tegen 2050 de nettonuluitstootzone te bereiken. Ondanks een versnelling, verloopt de uitrol van hernieuwbare capaciteit nog steeds te traag.
Windenergie koploper in verduurzaming elektriciteitsmix
Windenergie is de koploper in de verduurzaming van de elektriciteitsmix en vertegenwoordigde ongeveer 56 procent van de hernieuwbare energie die in België werd geproduceerd. Zonne-energie via zonnepanelen levert ongeveer 28 procent, biomassa zo’n 14 procent. Tegelijk blijft restwarmte onderbenut en ligt het gebruik van biomassa erg hoog.
Gebouwen blijven sterk afhankelijk van fossiele warmte
In de gebouwensector daalde de uitstoot sinds 1990 met 31 procent. De warmtevoorziening blijft daarbij de voornaamste energievreter en grotendeels fossiel. De verkoop van warmtepompen stijgt, maar minder dan 5 procent van de gebouwen gebruikt er vandaag één. Er blijven onvoldoende gegevens op nationaal niveau om de renovatiegraad en kwaliteit ervan te beoordelen, maar naar schatting is deze te laag voor klimaatneutraliteit in 2050.
Binnenlands vervoer gaat verkeerde kant op
Voor personen- en goederenvervoer, spoor, binnenvaart en binnenlandse vluchten moet de uitstoot tegen 2050 naar nul. Tegelijk moet het energieverbruik minstens halveren. Vandaag ligt de uitstoot nog altijd hoger dan in 1990. Ook de trend van de voorbije drie jaar wijst de verkeerde richting uit, zowel voor uitstoot als voor energieverbruik. De elektrificatie van het wagenpark versnelt, vooral bij bedrijfswagens, maar het algemene tempo blijft onvoldoende. De vraag naar personenvervoer vertoont een onduidelijke trend.
Doel haalbaar, maar inspanning moet omhoog
De Belgische uitstoot daalt, maar België ligt nog niet op koers voor klimaatneutraliteit in 2050. In alle sectoren blijven grote uitdagingen bestaan.
Tegelijk toont de barometer ook hoopvolle signalen. Voor verschillende indicatoren lijkt nettonuluitstoot tegen 2050 haalbaar of zelfs overschrijdbaar. Dat geldt onder meer voor windenergie, het gebruik van bio-energie, de vraag naar vervoer, het energieverbruik in gebouwen en industrie en de uitstoot in de chemische sector en veeteelt. Dat betekent niet dat de huidige inspanningen volstaan. Wel toont de barometer dat gerichte en versnelde actie het verschil kan maken. Voor sommige thema’s, zoals energieverbruik en elektrificatie in gebouwen, is de beoordeling van de vooruitgang sinds het vorige rapport al verbeterd.
Ook in ons memorandum wijzen lokale besturen op de urgentie van de energie- en klimaattransitie. Ze vragen hiervoor een ambitieus en inclusief klimaatbeleid op alle niveaus met voldoende ondersteunende instrumenten en een duidelijke afstemming tussen de instrumenten en tussen de overheden. Een grondige taxshift, waarbij fossiele energie duurder wordt tegenover duurzame alternatieven (elektriciteit), afstemming tussen de verschillende overheden en structurele middelen zijn belangrijke hefbomen die lokale besturen kunnen ondersteunen in het behalen van de doelstellingen.
