Zorg voor morgen vraagt lokaal beleid vandaag

De komende jaren maak je als lokaal bestuur een belangrijke keuze: hoe organiseer je het zorgbeleid in je gemeente of stad? Die keuze is allesbehalve vrijblijvend. De cijfers laten geen twijfel bestaan: de behoefte aan zorg neemt toe. Door vandaag al actie te ondernemen maak je je gemeente klaar voor de toekomst.

We leven steeds langer. Volgens Statbel worden vrouwen tegen 2070 gemiddeld 90 jaar, mannen 88. Maar de effecten van de stijgende zorgbehoeften zullen lokaal veel vroeger te merken zijn. Het aandeel ouderen groeit nu heel snel, zeker bij de 80-plussers. In Vlaanderen stijgt die groep tegen 2040 gemiddeld met 55,2%. Vorig jaar telde Vlaanderen 28 ouderen (67+) per 100 mensen op arbeidsleeftijd. In 2040 zijn dat er 37, en in 2070 zelfs 43.

De stijgende ouderencijfers brengen ook meer zorgvragen mee. Het Expertisecentrum Dementie verwacht dat het aantal mensen met dementie tegen 2070 verdubbelt. Zeven op de tien van hen wonen thuis en rekenen op zorg van familie of de buurt. Maar net die zorg staat onder druk, omdat het aantal alleenwonende 75-plussers stijgt, terwijl het aantal potentiële mantelzorgers daalt. De mantelzorgratio – het aantal 40- tot 79-jarigen per 80-plusser – zakt in Vlaanderen van 7,7 naar 6,1 tegen 2035. In Limburg bedraagt die ratio nu nog 8,5, maar hij daalt evengoed naar 6,1.

De situatie verschilt per gemeente, maar de trend is overduidelijk: de zorgbehoeften blijven stijgen.

De juiste keuzes voor morgen 

De vergrijzing drukt steeds zwaarder op je lokale zorgaanbod. Hoe laat je ouderen langer thuis wonen in hun vertrouwde buurt? Wat betekent dat voor je samenwerking met zorgpartners of de ondersteuning van mantelzorgers? Sterk lokaal zorgbeleid is geen luxe, maar een noodzaak. Opdat zorgbehoevenden langer thuis kunnen wonen, is er lokaal beleid nodig dat nu al vooruitkijkt. Door vandaag heldere keuzes te maken ben je beter voorbereid op wat er morgen nodig is.

De stijgende zorgbehoeften vragen om een breed en flexibel aanbod. Thuiszorgdiensten verder ontwikkelen kan een eerste stap zijn. Gezinszorg, schoonmaakhulp en aanvullende thuiszorg ondersteunen mensen bij dagelijkse taken. Zo blijven ouderen, personen met een beperking of een chronische aandoening langer zelfstandig wonen. Je versterkt deze hulp door ze in een lokaal dienstencentrum te verankeren. Daar bied je niet alleen informatie en coördinatie aan, maar ook ontmoeting, maaltijden of vervoer op maat. Als lokaal bestuur neem je zelf initiatief, maar je kunt ook samenwerken met partners. Alles alleen opvangen zal niet meer mogelijk zijn. Daarvoor zijn de noden te hoog.

Wil je zorg dichter bij de mensen brengen? Investeer extra in zorgzame buurten. Die brengen informele en professionele zorg samen in één wijkgerichte strategie. Zo komt een netwerk van buren, vrijwilligers en zorgverleners tot stand dat snel schakelt. Preventieve huisbezoeken zijn een ander sterk instrument. Ze geven je zicht op wat er leeft en waar extra hulp nodig is. Door vroeg in te grijpen voorkom je zwaardere zorgvragen later.

Samenwerking over domeinen heen 

Bovendien kun je zorg niet in een apart vakje organiseren. Ouderen, mensen met een beperking of inwoners met een chronische aandoening hebben niet alleen zorg nodig, maar ook een toegankelijke woning, vlot vervoer, sociale contacten en digitale ondersteuning. Sterk zorgbeleid werkt dus over de grenzen van diensten en beleidsdomeinen heen. Denk breed en ga op zoek naar links met andere beleidsdomeinen. Toegankelijke bushaltes, veilige trottoirs en vervoer op maat bepalen of mensen nog kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. Sociale contacten zijn minstens even belangrijk als medische zorg. Door in te zetten op laagdrempelige ontmoetingsplekken, vrijetijdsaanbod en buurtgerichte initiatieven help je isolement voorkomen. Goed ruimtelijk beleid maakt zorg dichtbij mogelijk: voorzieningen in de buurt, goed gespreide zorginfrastructuur en toegankelijke publieke ruimte zijn onmisbare elementen in een zorgzame omgeving.

Door binnen elk beleidsdomein de zorgbril op te zetten bouw je aan een zorgzame gemeente waarin mensen langer, gezonder en gelukkiger kunnen blijven wonen.

Ook Geel staat voor gelijkaardige uitdagingen. Pieter Cowé, schepen van sociaal beleid, zorg en gezondheid getuigt: ‘Geel bouwt voort op een sterke zorgtraditie. De verwachte stijging van het aantal 80-plussers met bijna 86% tegen 2040 ten opzichte van 2020 vormt een grote uitdaging, maar ook een kans om onze zorg te verstevigen. Samen met onze partners blijven we vastberaden werken aan innovatieve oplossingen zodat iedereen de nodige ondersteuning krijgt, nu en in de toekomst.’

Zorgbeleid stap voor stap 

De uitdagingen zijn groot, maar je staat er niet alleen voor. Werk samen met lokale partners en vertrek altijd van wat je inwoners nodig hebben. Gebruik betrouwbare bronnen zoals Provincie in Cijfers om zicht te krijgen op de lokale situatie en zet deze cijfers om in beleidsdoelstellingen. Raadpleeg onze publicaties om je keuzes een stevig fundament te geven en je zorgbeleid te doen aansluiten bij de realiteit in jouw gemeente.

De VVSG ontwikkelde een stappenplan dat je helpt om gefundeerde keuzes te maken over de organisatie van je zorgdiensten. Maar een organisatiemodel kies je niet alleen op papier. Je wilt weten wat dit op lange termijn voor je inwoners, je medewerkers en je beleid betekent. Daarom kijk je naar een scenario vanuit zes invalshoeken. Het perspectief van de burger is natuurlijk een belangrijke invalshoek. Hoe beïnvloeden de keuzes van vandaag de beschikbaarheid of bereikbaarheid van de zorg voor onze meest kwetsbare inwoners? Maar ook naar beleid, interne werking, financiën, positie in het werkveld en juridische haalbaarheid moet tijdens deze oefening goed gekeken worden. Op die manier toets je of je zorgbeleid effectief werkt voor de mensen die het écht nodig hebben.

Volgende uitspraak van Geertrui Van de Velde, burgemeester van Lede, vat het mooi vanuit de praktijk samen: ‘De cijfers tonen zwart op wit dat de zorgbehoeften in Lede de komende jaren stijgen. Die realiteit confronteert ons, maar de ondersteuning van de VVSG geeft houvast. Het maakt de uitdaging behapbaar. We voelen nu dat we als bestuur de tools in handen hebben om ons zorgbeleid toekomstgericht uit te bouwen.’ —