Structureel én slim naar een klimaatneutraal patrimonium
Behoort tot de editie Magazine Lokaal februari 2025
Magazine Lokaal
Lokale besturen engageerden zich via het Lokaal Energie- en Klimaatpact 1.0 of 2.0 tot CO2 -besparingen van 40 tot 55 procent en jaarlijkse primaire energiebesparingen van 2,09 tot 3 procent. Daarnaast krijgen ze te maken met nieuwe regelgeving zoals verplichte zonnepanelen, strengere eisen voor het energieprestatiecertificaat voor niet-residentiële gebouwen (EPC NR), en renovatieverplichtingen voor publieke gebouwen. De normen voor overheden worden logischerwijze strenger. Forse investeringen zijn dus nodig.
De weg naar een klimaatneutraal patrimonium vraagt om een structurele en doordachte aanpak die vele beleidsperiodes overstijgt, waarbij elke bestuursploeg de nodige inspanningen doet en zijn eigen accenten legt. Een langetermijnvisie helpt om keuzes te maken en prioriteiten te stellen voor het kernpatrimonium. Zo kijk je hoe je publieke functies kunt combineren met toekomstbestendig verbouwen of het afstoten van gebouwen.
Een strategisch vastgoedplan toont hoe je het patrimonium op de meest kostenefficiënte manier klimaatneutraal maakt. Maar zo’n plan maak je niet alleen. Geef alle beleidsdomeinen en diensten inspraak. Hou rekening met de verwachte evoluties op het grondgebied, de behoeften van de bevolking en de bijbehorende dienstverlening. Zo investeer je in de juiste gebouwen en neem je de juiste maatregelen op het juiste moment. Maak voor erfgoedgebouwen zeker ook gebruik van de grotere soepelheid tegenover energiemaatregelen sinds de energiecrisis.
Een strategisch vastgoedplan voor het patrimonium van Dendermonde (foto) en Harelbeke
Met een strategisch vastgoedplan legt Dendermonde het pad vast richting klimaatneutraal publiek patrimonium. Het plan kwam er in samenwerking met Factor4 en met ondersteuning van het SURE2050-project. Een greep uit de inhoud: verwachte trends op het vlak van stedelijke dienstverlening, tussentijdse doelstellingen, randvoorwaarden voor financiering en de strategie voor energetische renovaties. Ook Harelbeke ging van start met een strategisch vastgoedplan. Daarmee vermindert de stad de CO2 - uitstoot van het patrimonium en maakt ze het toekomstbestendig. Net als in Dendermonde kwam dit plan er met de ondersteuning van SURE2050. Door laadpaleninfrastructuur te koppelen aan de gebouwen wil Harelbeke de zonnepanelenproductie optimaal benutten. Op die manier kan de gemeente energieoverschotten op de markt zetten.
Stapsgewijs de ambities waarmaken
Ook op korte termijn zijn er besparingen mogelijk. Snelle maatregelen vertrekken vaak van digitalisering, monitoring en actief energiebeheer. Patrimoniumdiensten zijn echter druk bezet met grote bouwprojecten, het dagelijkse beheer, onderhoud en herstellingen, de verhoogde energie-eisen en de transitie naar koolstofneutraliteit. Vaak zijn er te weinig medewerkers om al het werk gedaan te krijgen, waardoor relatief kleinere besparingen minder aandacht krijgen.
Door verhoogde energieambities, stijgende energieprijzen en de integratie van nieuwe gebouwen is energiebesparing noodzakelijker dan ooit. De complexiteit en nieuwe kansen van energietechnologie vragen om meer aandacht en middelen.
Kortrijk investeert in rollend energiefonds
Kortrijk stak 2 miljoen euro in een rollend fonds voor energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van ongeveer tien jaar. Het fonds is een essentiële tool in het verduurzamen van het stadspatrimonium. De unieke werking ervan creëert een hefboomeffect op de besparingen die de investeringen opleveren. Deze investeringen zijn dus zowel goed voor de stadskas als voor het klimaat, een win-win.
Warmtepomp voor serviceflats in Assenede
In Assenede vinden we een mooi voorbeeld van een win-win-win. Burgercoöperatie Stroomvloed plaatste niet alleen zonnepanelen op het gebouw van de serviceflats, maar voorzag ook in een warmtepomp. De gemeente hoeft zo minder eigen investeringen te doen. Het gebouw wordt zuiniger en fossielvrij – volgens de rekenmethode die in het LEKP gebruikt wordt, is de CO2 -uitstoot nul. De aandeelhouders van Stroomvloed pikken een graantje mee, en door de samenwerking met Stroomvloed telt ook de warmtepomp mee als coöperatief hernieuwbaar energieproject binnen het LEKP.
Slim hulp inschakelen is dus de boodschap. Een mogelijke oplossing is het herinvesteren van bespaarde middelen in extra capaciteit op lokaal niveau. Door financiering via een rollendfondsprincipe kunnen drukbezette patrimoniumdiensten extra hulp inzetten voor actief energie- en gebouwbeheer of grotere klimaat- en energiemaatregelen. Het Rollend Capaciteitsfonds richt zich op ‘geen spijt’-maatregelen met een terugverdientijd van minder dan twee jaar. Het Rollend Patrimoniumfonds combineert korte- en langetermijnmaatregelen tot een globaal budgetneutraal pakket.
Een andere optie is externe uitbesteding en ontzorging via een energieprestatiecontract bij een Energy Service Company (ESCO) die besparingen garandeert. Samen met de vereniging van Belgische ESCO-partijen (BELESCO) stelde VVSG Netwerk Klimaat een infopakket samen dat gemeenten kan inspireren (zie belesco.be). Daarin beantwoorden ze veelgestelde vragen en tonen lokale besturen via videogetuigenissen hun lopende energieprestatiecontract en ESCO-samenwerking.
Bij de samenwerking met een ESCO is het evident dat het lokale bestuur nog steeds aan het stuur zit en de langetermijnvisie bewaakt. Fors maar slim investeren is belangrijk, want met enkel budgetneutrale maatregelen kom je er niet. —
Nieuwe brochure met inspirerende praktijken
Dit artikel is een bewerking van één onderdeel van de nieuwe inspiratiebrochure van Netwerk Klimaat. In twaalf thema’s maken we je wegwijs in wat logische prioriteiten voor klimaat zijn voor de komende zes jaar. Patrimonium, renovatie, warmtebeleid, openbare verlichting, elektrische mobiliteit, sociaal klimaatbeleid of bedrijven: voor elk van deze thema’s plukte Netwerk Klimaat de meest inspirerende voorbeelden van lokale besturen uit de praktijkendatabank. Die praktijkendatabank bevat een schat aan praktische info, geleerde lessen, bruikbare voorbeelddocumenten en concrete tips. Want het warm water is doorgaans al uitgevonden. Dé uitdaging is opschalen wat elders al gewerkt heeft.
Lees de brochure online via www.vvsg.be/netwerkklimaat en bekijk daar ook de praktijken in onze praktijkendatabank. Elk lokaal bestuur ontvangt enkele printexemplaren van de inspiratiebrochure (voor de burgemeester, de klimaatdienst en de schepen bevoegd voor het thema). Extra exemplaren kun je bijbestellen door een mailtje te sturen naar netwerkklimaat@vvsg.be
