Veel gemeentelijke medewerkers – patrimonium- of energie-experts – zitten tot over hun oren in structurele renovaties, grote onderhoudswerken of het realiseren van wettelijke verplichtingen voor publieke gebouwen. Daardoor blijft er vaak geen ruimte voor kleinere ingrepen, ook al leveren die verrassend snel winst op.
Ook kleine ingrepen kunnen grote impact hebben. Met wat tijd en het nodige technisch inzicht kun je heel wat ‘geen spijt-maatregelen’ uitvoeren: stooklijnen aanpassen, kloktijden en thermostatische kranen juist instellen, pompen beter aansturen, verlichting en ventilatie optimaliseren, sensoren nakijken of kleine defecten oplossen. Zulke ingrepen vragen geen grote investeringen maar ze brengen wel snel op, vaak al binnen twee jaar.
Toch blijven die maatregelen vaak liggen. Het gevolg? Gemeenten betalen een hogere energiefactuur dan nodig. Het rollend capaciteitsfonds wil die vicieuze cirkel doorbreken: je investeert tijd in actief energiebeheer, en de besparing levert extra capaciteit op voor je organisatie.
Zet iemand structureel in
Wie deze kleine maatregelen systematisch aanpakt, verdient die inzet meestal snel terug. Actief energiebeheer begint met inzicht in je energieverbruik, je facturen en het gebruik van technische installaties. Ook hoe gebouwen gebruikt worden door medewerkers, burgers of verenigingen, speelt mee.
Van pilootproject naar intergemeentelijke samenwerking
Doorheen 2021 en 2022 testten vier pilootgemeenten het rollend capaciteitsfonds. Elke gemeente kon toen ongeveer 15.000 euro inzetten voor begeleiding door een energieadviesbureau. Die investering werd telkens terugverdiend, soms zelfs meermaals.
In kleinere gemeenten en gebouwen bleek het besparingspotentieel vaak te klein om een voltijdse medewerker te financieren. Daarom zochten de partners naar een intergemeentelijke oplossing, waarbij ze het potentieel bundelden.
Vier streekintercommunales schalen op
Eind 2022 lanceerde VVSG Netwerk Klimaat een tweede oproep. Vier streekintercommunales stapten mee in: Igemo, Interleuven, Veneco en WVI. Ze pasten het principe flexibel toe, afgestemd op hun eigen werking en de noden van hun gemeenten. Sommige gemeenten werden ‘gepoold’ om samen voldoende besparingspotentieel te creëren. Zo konden ze een deeltijds of voltijds energiebeheerder inzetten.
Drie van de vier boeken meetbare winst
Begin 2023 gingen alle intercommunales aan de slag. Door andere budgettaire prioriteiten, tussentijdse verkiezingen bij lokale besturen of personeelsbewegingen bij de streekintercommunales stokte het proces soms. Toch slaagden drie van de vier intercommunales erin om in meerdere gemeenten concrete jaarlijkse besparingen te realiseren. De centrale boodschap bleef overeind: wie tijd investeert in energiebeheer, verdient die grotendeels terug.
WVI stelde een voltijdse expert aan die in vijf gemeenten en vijftien gebouwen meer dan 89.000 euro per jaar bespaarde. Die vliegende energie-expert ondersteunde lokale medewerkers en hielp tegelijk bij grotere energieprojecten of subsidieaanvragen.
Veneco vond in drie gemeenten en acht gebouwen ruim 17.000 euro aan besparingen. Interleuven identificeerde in twee gemeenten en drie gebouwen ongeveer 13.000 euro winst.
De twee intercommunales die bewust met een beperkte schaal werkten, toonden dat ook bij een kleinere groep gemeenten en gebouwen de inspanning loont. Een intergemeentelijke expert voltijds inzetten blijft wel een voordeel: die kan zich volledig toeleggen op de opdracht en technische uitdagingen.
Lokale kennis blijft cruciaal
Wat overal opviel: lokale kennis van gebouwen en gebruikers blijft onmisbaar. Als je lokale expertise combineert met de inzet van een intergemeentelijke expert, krijg je een sterke tandem. Hoe meer tijd en gebouwen je opvolgt, hoe groter de besparing.
Het gebruik en de omstandigheden van gebouwen veranderen voortdurend. Daarom heb je structureel en permanent energiebeheer nodig, zodat ‘geen spijt-maatregelen’ niet opnieuw in de factuur sluipen. Die continue opvolging levert ook nuttige informatie en inzichten op voor de voorbereiding van grotere renovatie- en investeringsdossiers.
Gerichte inzet van externe expertise
VVSG Netwerk Klimaat voorzag ook in een tweede lijn: technische experten van een studiebureau boden ondersteuning bij complexe vragen. Anders dan bij de eerste pilootprojecten, waar het studiebureau alles deed, werkten de intercommunales nu zelfstandiger en riepen ze externe hulp alleen in waar nodig. Zo groeide de kennis ook binnen de streekintercommunales zelf.
Momenteel neemt de VVSG die rol niet meer op. In afstemming met het Vlaams Energiebedrijf (VEB) kun je daarvoor wel een beroep doen op het aanbod consultancy energie-efficiëntie en regeltechnische optimalisatie. Gemeenten kunnen dus blijven rekenen op technische ondersteuning via een sterke, lokaal ingebedde tandem.
Jij blijft aan het stuur
Als lokaal bestuur behoud je de regie, van de gebouwenanalyse tot de dataverwerking en het uitvoeren van maatregelen. De extra ondersteuning door een intergemeentelijke energiebeheerder en externe experten vult aan en helpt om minder evidente of kleinschalige besparingen niet over het hoofd te zien.
Wat nu?
De drie actieve streekintercommunales bereiden momenteel een vervolgtraject voor binnen het eigen werkingsgebied. Ook andere intercommunales tonen interesse om dit principe op te starten. Wil je gemeente ook besparen op energie? Bespreek dan met je streekintercommunale of die een aanbod rond het rollend capaciteitsfonds overweegt. —
Resultaten en een stappenplan uit de proefprojecten 2021-2022 vind je op de projectpagina Rollend capaciteitsfonds.
