In november ging mijn stuk over de scheve of scheef aangevoelde verhoudingen in de financiering van Noorse gemeenten. Het stuk was al geschreven maar nog niet gedrukt, toen in de media het thema ‘arme gemeenten’ pas goed losbarstte.
Slachtoffer van de bezuinigingen zijn op dit moment vooral de scholen. Alle dagen kwamen er wel jongeren in de pers die hun school niet kwijt wilden en fakkeltochten organiseerden. Mooi gezicht in de donkere winterdagen, maar droevig is het wel. Het nationale plan om het onderwijsaanbod te herstructureren dateert van oktober en ook nu, kort voor de kerstvakantie, zijn ze er nog niet uit. Zelfs binnen de regering is er gekibbel: minister Emilie Enger Mehl van Justitie (SP – Sentrumparti, Centrumpartij dus) verwijt de AP (Arbeiderparti, de partij van de premier) dat ze zich prostitueert om met Høyre (Rechts) te regeren. Een vroege verkiezingskramp?
Komende september zijn er parlementsverkiezingen, nu zit Høyre niet in de regering. Kranten staan dan weer bol van berichten over nieuwe scholencampussen die in het voorjaar geopend zijn en die zo-en-zoveel gekost hebben en nu weer gesloten zouden worden. En dan was er een populaire hiphopartiest die toen hij vernam dat zijn oude school zou sluiten, er direct naartoe ging om mee te protesteren en verontwaardigd uitriep dat Noorwegen toch wel rijk genoeg is om scholen open te houden.
Daar valt vast iets voor te zeggen, maar alle dagen krijgen we te horen dat er bezuinigd moet worden. Ik heb hier trouwens een uitvoerig artikel liggen waarin toegelicht wordt om welke redenen de Noorse gemeenten het moeilijk hebben. Ik geef er hier even drie: de Noorse kroon is gekelderd tegenover de euro, de oorlog in Oekraïne blijft maar aan de lokale budgetten knagen, en er zijn almaar meer ouderen en almaar minder jongeren.
Scholen sluiten is dus pijnlijk, maar dat laatste is toch wel een goeie reden. Het klonk in mijn oren een beetje zoals het Bijbelse zwaarden omsmeden tot ploegscharen, toen een lokale bestuurster de beslissing over schoolsluitingen verdedigde met het argument dat er niet in scholen geïnvesteerd moet worden, maar in rollators. Inderdaad, als er almaar minder jongeren en almaar meer ouderen zijn, is investeren in bejaardenzorg dringender.
Een tegenstander maakte dan weer de opmerking dat buurtscholen niet zomaar de naam buurtscholen hebben. Ook die had een punt. Het scholenaanbod wat centraliseren is verdedigbaar wanneer het leerlingenaantal daalt, maar als dat betekent dat je vier uur per dag (twee uur heen en twee uur terug) op de bus zit, dan is dat toch ongelukkig. Zoals een jongen het formuleerde: dat wordt dan buszitten in de vrije tijd in plaats van voetballen.
En niet alle jongeren willen in het hoger secundair al op kot, hoewel dat hier geen zeldzaam verschijnsel is.
Persoonlijk vind ik die centraliseringstendens tegenstrijdig met de wanhopige pogingen van de staat om tot in het verste bos, op het meest afgelegen eiland, in piepkleine gemeenschappen boven de poolcirkel dorpjes van enkele gezinnen in leven te houden. Nu is er weer een regeringsmaatregel die jongeren die zich ergens in een uitstervende gemeente in Noord-Noorwegen willen vestigen, een stuk van hun studielening kwijtscheldt.
Een jonge arts die zich in een gebied vestigt waar geen gezondheidszorg meer te bespeuren is, prima. Maar dat iemand uit een goed uitgeruste stad als bijvoorbeeld Sandnes naar een gehucht boven de poolcirkel verkast om daar een zelfstandig boekhoudkantoortje te beginnen, dat lijkt mij in mijn argeloosheid dubbel verlies: de staat krijgt haar studielening niet terug en moet ook nog geld uitgeven aan kinderopvang, onderwijs, een vrijetijdsaanbod en onderhoud van infrastructuur. Of het iets geworden is en hoeveel jonge mensen de boel nieuw leven willen inblazen, kan ik u misschien binnenkort vertellen, want het plan was voor de snelle beslissers: wie vanaf 2026 kwijtschelding wil, moest nog in 2024 verhuizen.
Ik trek mijn redenering nog een beetje door. Ik ben natuurlijk maar een leek, op velerlei gebied, maar ik breek me toch geregeld het hoofd over de vicieuze cirkel die ik in het economisch en bevolkingsdenken aantref: we hebben meer kinderen nodig om de economie te doen draaien waarmee de vergrijzing gefinancierd moet worden. Maar die grijze golf, dat is in feite toch een vanzelf verdwijnend probleem: zodra mijn generatie de pijp aan Maarten gegeven heeft, wordt het weer wat rustiger in het land, er is minder energie nodig, er hoeft minder natuur dichtgebouwd te worden, en misschien kunnen we in één beweging ook stoppen met alle troep te produceren die niemand uiteindelijk nodig heeft en waar niemand echt gelukkiger van wordt.
Al die mensen die nu fast fashion en rommelgadgets produceren, krijgen dan meteen de handen vrij voor nuttig werk. Zoals Loesje in de jaren negentig al schreef: Waarom afval produceren als het toch maar wordt weggegooid?
U ziet het, gelukkig ben ik maar een van de stuurlui die aan wal staan, maar ik zie in ieder geval in dat besturen een ingewikkelde kwestie is, zelfs als een land rijk is. Of toch rijker dan doorsnee. —
