De Europese regelgeving schone voertuigen verplicht ook lokale besturen om hun wagenpark stelselmatig te verduurzamen. Wat houdt dit juist in? En is jouw bestuur op koers om de streefcijfers tegen eind dit jaar te behalen?
Sinds augustus 2021 is de Europese Richtlijn 2019/1161 van kracht. Die verplicht overheden, dus ook lokale besturen, om in overheidsopdrachten voor voertuigen een minimumaandeel ‘schone’ voertuigen op te nemen. België zette deze richtlijn in 2022 om in nationale wetgeving. Lokale besturen moeten nu bij overheidsopdrachten voor voertuigen (aankoop, leasing of huur) een bepaald percentage ‘schone’ en ‘emissievrije’ voertuigen incalculeren. Ook openbaredienstcontracten voor personenvervoer per bus en overheidsopdrachten voor diensten zoals openbaar vervoer, specifiek personenvervoer, vuilnisophaling, post- en pakketvervoer vallen onder de richtlijn.
De verplichtingen gelden voor overheidsopdrachten met een geraamde waarde gelijk aan of hoger dan de Europese drempel. Er zijn aparte streefdoelen voor lichte voertuigen zoals dienst- en bestelwagens en voor zware voertuigen zoals vuilniswagens en autobussen. Elke aanbestedende overheid moet voor de totaliteit van haar opdrachten tussen 9 juni 2022 en 31 december 2025 de minimale streefdoelen halen. Daarna volgen er strengere doelstellingen.
Overheden rapporteren door bij de gunning van aankopen, maar ook bij huur en contracten voor diensten, een aantal nieuwe velden in te vullen via de dossiers in e-notification bij de bekendmaking van de gunning
Gestroomd.be, een initiatief van de Vlaamse streekintercommunales, biedt lokale besturen een gebruiksvriendelijk platform en overzichtelijk aanbod om zonder complexe procedures elektrische voertuigen aan te schaffen. Door hiervan gebruik te maken bespaart het bestuur tijd en middelen. Ook is er technische ondersteuning en kunnen specifieke voertuigen op maat besteld worden. www.gestroomd.be/(opent nieuw venster)
Welke streefdoelen gelden nu?
De richtlijn stelt minimumstreefcijfers vast, te behalen per groep van voertuigcategorieën over twee periodes. Voor de eerste periode, die loopt tot en met 31 december 2025, zijn dat volgende doelen: minstens 38,5% van de lichte voertuigen moet voldoen aan de criteria van een schoon licht bedrijfsvoertuig. Lichte voertuigen behoren tot voertuigcategorie M1, M2 en N1, het zijn bijvoorbeeld dienst- en bestelwagens. Een schoon licht bedrijfsvoertuig heeft een uitstoot van maximaal 50 gram CO₂/km en Real Driving Emissions (RDE) van luchtverontreinigende stoffen van maximaal 80% van de emissiegrenswaarden.
Bij de zware voertuigen wordt een onderscheid gemaakt tussen bussen (voertuigcategorie M3) en andere zware voertuigen (categorie N2 en N3, bijvoorbeeld vuilniswagens). Een schoon zwaar bedrijfsvoertuig maakt gebruik van elektriciteit, waterstof, biobrandstoffen, vloeibaar petroleumgas (LPG) of aardgas, inclusief biomethaan in gasvorm (CNG) en vloeibare vorm (LNG). Een emissievrij zwaar bedrijfsvoertuig gebruikt alternatieve brandstoffen, zonder interne verbrandingsmotor of met een interne verbrandingsmotor met emissies van minder dan 1 gram CO2 /kWh, of emissies van minder dan 1 gram CO2 / km. Voor bussen geldt dat 22,5% van de aanbestede bussen schone zware bedrijfsvoertuigen moeten zijn en nog eens 22,5% emissievrije voertuigen. Van de aanbestede vrachtwagens moet in deze eerste periode 10% schoon zijn.
Alle percentages worden verhoogd voor de periode van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2030.
Kansen voor meer duurzaamheid
Naast de richtlijn schone voertuigen komt ook het Vlaamse Energie- en Klimaatplan (VEKP) met doelstellingen: tegen 2030 zouden lokale besturen 40% minder CO₂ moeten uitstoten met hun eigen patrimonium en wagenpark, in vergelijking met 2019. Voor lokale besturen zijn dat niet alleen doelstellingen, maar ook kansen: door het goede voorbeeld te geven kunnen ze burgers en organisaties inspireren tot duurzamer gedrag. Zo kan het gemeentelijk wagenpark een hefboom worden in het klimaatbeleid. En dat hoeft niet meteen met een volledige elektrische vloot. Ook stappen zoals overbodige voertuigen schrappen, inzetten op deelmobiliteit of een aankoop combineren met laadinfrastructuur zijn zinvol. —
Veel lokale besturen zijn al bezig met elektrisch rijden. We vroegen aan intercommunale IOK Afvalbeheer wat hun ervaringen zijn en welk advies ze hebben voor andere lokale besturen die omschakelen naar schone voertuigen.
Sinds midden 2024 haalt de intergemeentelijke vereniging IOK Afvalbeheer afgedankte elektrische en elektronische apparaten van de recyclageparken op met elektrische bakwagens. De medewerkers zijn daar heel tevreden over. De wagens met een 16 ton-chassis vervangen dieselvoertuigen één op één.
IOK Afvalbeheer is over het algemeen ambitieuzer dan wat de richtlijn schone voertuigen voorschrijft. In volgende overheidsopdrachten zware voertuigen, ophaalwagens werkt de intercommunale met een significant percentage elektrische voertuigen. De bedoeling is, afhankelijk van de marktomstandigheden, dat percentage stelselmatig op te trekken bij elke volgende aanbesteding richting 2030.
Voor de lichtere voertuigen gebeurde de omschakeling al eerder. De keuze voor elektrisch wordt sinds 2019 steeds overwogen. Momenteel zijn er drie elektrische poolwagens en twee elektrische bestelwagens in gebruik. Gert Mertens, diensthoofd IOK Afvalbeheer Inzameling, is formeel: ‘De feedback van de chauffeurs die met de elektrische voertuigen rijden is erg positief, wat motiveert en geruststelt om het aandeel elektrische voertuigen verder uit te breiden.
Struikelblokken
De kostprijs van de elektrische voertuigen, samen met de onzekerheid over de evolutie en kostprijs van de batterijen, vormt het grootste struikelblok. TCO-berekeningen over een periode van acht jaar zijn meer en meer vergelijkbaar met de prijs van dieselvoertuigen. De onzekerheid na acht jaar onderhoudscontract op voertuig en batterij brengt onvoorspelbaarheid mee en bemoeilijkt de keuze.
De autonomie van een elektrische ophaalwagen was ook lange tijd te beperkt voor een volledige dag huis-aan-huisophaling, maar met de nieuwe generatie batterijen en elektrische capaciteit, lijkt dat probleem van de baan.
Advies
Gert Mertens adviseert: ‘Huur al eens een elektrisch voertuig, op die manier bouw je wat ervaring en kennis op. We maakten bij IOK Afvalbeheer de voorbije jaren gebruik van elektrische huuren demohuisvuilwagens met verschillende batterijcapaciteiten om chauffeurs hier kennis mee te laten maken. Begin stapsgewijs met een aandeel elektrische voertuigen in je totale bestelling, zodat je ervaring kunt opdoen met het elektrische rijden én laden.’ —
