Voor de inwoners van Retie is de bibliotheek een derde plek, een ontmoetingsplaats buiten thuis en school of werk. Dat hebben ze mede te danken aan bibliothecaris Brenda Wouters. Samen met haar collega’s van de intergemeentelijke samenwerking Stuifzand heeft ze daarvoor zelfs in Oslo inspiratie gezocht.
Brenda Wouters volgde als leerkracht lager onderwijs ook de banaba buitengewoon onderwijs en stond twaalf jaar voor de klas, voor kinderen met een beperking van type 2 en type 9. Ze is afkomstig van het nabijgelegen Balen waar ze dicht bij de bibliotheek woonde die ze bijna dagelijks bezocht. Ze woonde al in Retie, toen ze zes jaar geleden de vacature voor bibliotheekmedewerker zag. ‘Uit mijn enorme liefde voor boeken moest ik dat gewoon doen.’ Twee jaar later ging de bibliothecaris op pensioen: ‘Ik heb nooit in mijn leven zo hard gestudeerd als voor dat examen, want ik wilde hier per se bibliothecaris worden.’
In haar geboortedorp stond Brenda Wouters als boekenworm bekend. ‘Ik herkende mezelf helemaal in de toplezer van Retie vorig jaar, de lezer met de meeste uitleningen: een dertienjarig meisje dat hier heel dikwijls komt.’ Toch was Retie tot voor kort geen leesgemeente. In het vorige meerjarenplan werd de bibliotheek maar in één zin vermeld: ‘Twaalf procent van de inwoners bezoekt de bibliotheek.’
‘Toen ik dat las, was ik gedegouteerd. Ik wilde deze bibliotheek op de kaart krijgen, de burgers laten weten dat wij er voor hen zijn, niet alleen voor informatievoorziening of leesbevordering maar voor zoveel meer,’ vertelt Brenda Wouters. ‘Binnen Stuifzand zijn we met Erasmus+ op bezoek gegaan in andere bibliotheken. Ik herinner me een pilot in Bree waarbij de bibliotheek continu open was. Maar de meeste inspiratie haalden we in Oslo waar volgens het Scandinavische model de bibliotheek een plaats is voor mensen, met boeken. Het is niet die strenge instelling waar je stil moet zijn, maar een ontmoetingsplaats waar je je schoenen kunt uittrekken en in een zetel een boek kunt lezen. Daarom hebben we op vrijdag zjatteke bib, dan geven we de bezoekers een plakje cake bij hun kopje koffie of thee. Het doel is ontmoeten, de mensen praten met elkaar, lezen De Tijd en halen boeken.’
In de toffe corner kunnen kinderen altijd knutselen, schilderen of kleien, of met Lego en Kapla spelen. ‘Jonge ouders komen hier even bijpraten en laten hun kinderen kliederen. Dan hoef je daarna je keuken niet op te ruimen,’ zegt Brenda Wouters die dit leerde in Scandinavië waar vaders veel langer ouderschapsverlof hebben en elkaar ontmoeten in de bibliotheek waar hun kinderen ondertussen kunnen spelen. Iets anders wat ze er leerde was Nothing looks good in neonlight, en dus de-institutionaliseert Brenda Wouters de bibliotheek met gezellige hoekjes en planten, met zachte kleuren en tapijten, en achterin is er een speciaal jongerenhoekje met boeken over seksualiteit.
Een andere filosofie die ze sinds Oslo aanhangt, is dat het werk voor het personeel bestaat uit veertig procent bibliotheekwerk en zestig procent engagement. ‘We hebben een collega die sociaal werk heeft gestudeerd en handig is met doelgroepen en e-inclusie, er is een collega met een achtergrond in communicatie, ideaal voor sociale media en evenementen en de persoon met groene vingers beheert de zadenbibliotheek.’
Daarnaast springt de bibliotheek op zoveel mogelijk aangebrachte activiteiten. ‘Zoals Boekstart, mensen zijn altijd heel gelukkig als ze drie mooie boeken mogen ophalen. We zijn aanwezig op de gemeentelijke Fikfak-buitenspeeldag. Er zijn boeken aan de speelpleinen. De scholen kwamen altijd al wekelijks naar de bibliotheek maar nu organiseren we ook auteurslezingen en schoolvoorstellingen. Er zijn veel activiteiten rond e-inclusie. Had je vroeger één keer per maand een inloopmoment van een uur met één medewerker, tegenwoordig kun je elke week twee uur lang binnenlopen bij twee vrijwilligers mét een wachtrij. De wachtenden kunnen ondertussen een kopje koffie drinken of een boek lezen. We hebben een lessenreeks over het organiseren van je computer, Itsme en werken met de smartphone, maar ook doemomenten.’
‘We richten ons ook specifiek op de verschillende doelgroepen,’ vertelt Brenda Wouters enthousiast verder. ‘Zo nodigen we de mensen van het woonzorgcentrum op maandag uit voor een zjatteke bib; ook de mensen met een beperking die in groepjes komen, krijgen een warm onthaal.’
Ze spreekt graag de verenigingen aan. ‘Toen drie jaar geleden het thema van de jeugdboekenweek Helden en Schurken was, wilde het toeval dat de Sint-Sebastiaansgilde haar 600-jarig bestaan vierde, want precies zolang geleden hadden de boogschutters zich verenigd om de schurken die het dorp belaagden, te verdrijven. Wij hebben toen aangebeld bij de voorzitter, hebben boeken over helden en schurken samengebracht en zij hebben de kinderen van het zesde leerjaar en het eerste middelbaar leren boogschieten.
Omdat in de oude bibliotheek de brokstukken van de muren vielen, zit de bibliotheek nu in een tijdelijke locatie, buiten het centrum. ‘Maar over vijf jaar verhuizen we naar het nieuwe gemeentehuis midden in het centrum, ik ben er zeker van dat de bibliotheek dan nog aan populariteit wint.’ De voorbije jaren zijn de uitleningen gestegen, in plaats van twaalf procent is nu meer dan dertig procent van de 11.000 inwoners lid van de bibliotheek van Retie, in oktober bezochten 5500 mensen de bibliotheek.
Brenda Wouters vindt het fijn dat de bibliotheek over de tongen gaat in Retie. Ze hoort het van veel mensen: ‘De bibliotheek is keitof geworden.’ Het hart van Brenda Wouters gaat dan ook helemaal uit naar de bibliotheek, zelfs in haar vrije tijd spreekt ze er iedereen op aan. En de ambitienota? Die neemt in het nieuwe meerjarenplan twee pagina’s in.—
