Sociaal beheersrecht met voortraject in Gent: bestrijding van leegstand en verkrotting
Via het sociaal beheersrecht kan Gent langdurig leegstaande of verwaarloosde woningen tijdelijk in beheer nemen, renoveren en sociaal verhuren. Na een sterk voortraject via het Verhuurderspunt paste de Stad dit instrument sinds 2023 toe. In 2024 werd voor het eerst effectief sociaal beheer gerealiseerd.
Inhoud van deze pagina
Algemene gegevens
Botermarkt 1
9000 Gent
België
Wat is er gebeurd?
Het college stelde naast de criteria van de Vlaamse Codex Wonen enkele extra parameters vast om langdurige leegstand gericht te screenen. De focus ligt op zelfstandige woningen die langer dan twee jaar leegstaan, zonder vrijstelling of lopende procedure.
Eigenaars worden eerst uitgenodigd bij het Verhuurderspunt om oorzaken van leegstand en oplossingen te bespreken. Dit voortraject zet in op informeren, adviseren en activeren.
Blijft actie uit, dan volgt een plaatsbezoek om de haalbaarheid van sociaal beheer te beoordelen. Op basis van de raming beslist de Stad om het voortraject te verlengen of de formele procedure op te starten.
In 2024 werd sociaal beheer voor het eerst effectief toegepast. De Stad Gent nam het beheer over van een woning die 21 jaar leegstond. Na renovatie in 2025 kreeg de woning een conformiteitsattest en wordt ze minstens negen jaar sociaal verhuurd.
Waarom?
De toepassing van sociaal beheer is opgenomen in de Gentse Beleidsnota Wonen 2020–2025. De Stad wil leegstand en verkrotting effectiever aanpakken en tegelijk het aanbod en de kwaliteit van huurwoningen verhogen. Gent kent een hoge huurdruk en een groot aandeel huurders.
Sociaal beheer is een uiterste maatregel wanneer instrumenten zoals leegstandsbelasting onvoldoende effect hebben. Het past binnen een activerend leegstandsbeleid waarbij eigenaars eerst maximaal ondersteund worden.
De effectieve toepassing geeft een duidelijk signaal: langdurige leegstand is onaanvaardbaar in een context van grote woonnood. Het instrument is geen wonderoplossing, maar wel een noodzakelijke stok achter de deur.
Het beoogde resultaat
De formele procedure werd in juni 2024 voor het eerst doorgezet. Van meer dan 2.000 woonentiteiten op de registers bleven na filtering 188 dossiers over; uiteindelijk leidde één dossier tot effectief sociaal beheer.
Het eerste dossier toont dat sociaal beheer kan leiden tot duurzame renovatie en bijkomend sociaal woonaanbod, zonder structurele kost voor de Stad.
Wat waren de uitdagingen?
- Arbeidsintensieve aanpak, input van verschillende diensten nodig om de situatie goed in beeld te krijgen
- Bij langdurige leegstand is er een grotere kans op een bepaalde juridische complexiteit of spelen vaak psychosociale/emotionele redenen bij eigenaars
- Renovatie van (grotere) woningen in heel slechte staat is budgettair moeilijk onder systeem van sociaal beheer
De succesfactoren
- Voortrajecten hebben zeker meerwaarde: leveren nuttige inzichten op en geven ruimte voor overleg met en ondersteuning van eigenaars zonder de formele procedure meteen op te starten
- Goed gecoördineerde samenwerking met betrokken diensten is cruciaal, zowel bij de voorbereidende analyse als verdere uitvoering
- De renovatiekosten (± 55.000 euro) kunnen via sociale verhuur over minstens negen jaar worden terugverdiend, waardoor sociaal beheer budgetneutraal blijft.
Tips voor andere gemeenten
- Sociaal beheer inzetten als aanvullend instrument binnen breder beleid rond leegstand en verkrotting
- Ondersteunend materiaal Wonen in Vlaanderen benutten en informeren bij gemeenten die al ervaring hebben met dit instrument
- Strategische en planmatige aanpak uitwerken op maat van eigen context, organisatie en middelen
- Ondersteuningsaanbod voorzien voor eigenaars die alsnog zelf actie willen ondernemen
- Sociaal beheer is geen massamiddel, maar wel een krachtig signaal tegen hardnekkige leegstand.
Algemeen contact
Deel je eigen praktijk
Wil je actief helpen en onze praktijkendatabank aanvullen? Deel zelf een praktijkvoorbeeld en inspireer je collega’s.