Openbare netheid slim faciliteren
Steeds meer lokale besturen maken gebruik van slimme toepassingen voor het faciliteren en monitoren van de openbare netheid. Zo ook in de gemeente Moorslede, waar de openbare vuilnisbakken werden voorzien van digitale sensoren om de ledigingsfrequentie te optimaliseren.
Inhoud van deze pagina
Algemene gegevens
Marktplaats 1
8890 Moorslede
België
Wat is er gebeurd?
Steeds meer lokale besturen maken gebruik van slimme toepassingen voor het faciliteren en monitoren van de openbare netheid. Zo ook in de gemeente Moorslede, waar in 2024 alle straatvuilnisbakken werden voorzien van digitale sensoren. Het systeem monitort het gebruik van de vuilnisbakken, waardoor gegevens beschikbaar zijn voor tijdige en gerichte inzamelroutes. We spraken erover met Brenda Quaghebeur, een bevlogen milieu & groendeskundige en omgevingsambtenaar bij de gemeente Moorslede.
Waarom?
“Vroeger werden alle vuilnisbakken wekelijks geledigd. Het was een tijdrovende en weinig gerichte bezigheid. Dankzij het nieuwe systeem ledigt de medewerker van de Groendienst enkel nog vuilnisbakken die voor 60% vol zitten. De ledigingsronde wordt twee keer per week door het systeem uitgetekend in functie van de noden en is dus telkens anders. Daardoor is arbeidsinzet geslonken van negen naar vier uur per week. Doordat niet meer alle vuilnisbakken gecontroleerd moeten worden (gemiddeld 23 in plaats van alle 58) is de doorsnee-lengte van een ledigingsronde gedaald van 75 naar 32 km. We verbruiken uiteraard ook minder brandstof (-58%) en minder afvalzakken (-73%). Dat zijn grote besparingen die tegelijkertijd ecologische voordelen opleveren.”
Dankzij de real-time vulgraadmonitoring van de vuilnisbakken kan de afvalinzameling een pak efficiënter georganiseerd worden. Bovendien verschaft het de gemeente inzicht om nauwkeurig te bepalen waar additionele vuilnisbakken nodig zijn, of waar ze net overbodig zijn. “Er komen geen camera’s of weegsystemen aan te pas.” Vertelt Brenda verder. “Wel een slimme sensor die in elke bestaande vuilnisbak aan de onderkant van het deksel bevestigd wordt. Met een soort sonarsysteem kan je zo op elk moment de vullingsgraad meten. Via een algoritme kan het gewicht vrij precies worden ingeschat. Elke sensor is voorzien van een batterij. Vanuit mijn bureau kan ik op het dashboard eenvoudig zien waar er op het grondgebied overvolle vuilnisbakken geledigd moeten worden of welke batterijen aan vervanging toe zijn. De batterij levert energie voor een periode van 4 tot 8 jaar, afhankelijk van het gewenste aantal metingen per dag. Andere mankementen, die nog maar zelden zijn voorgekomen, neemt de firma zelf voor zijn rekening. Dat zit in het onderhoudscontract.”
Het beoogde resultaat
Met een druk op de knop kan Brenda van elke straatvuilnisbak weergeven hoe vaak die geledigd wordt op jaarbasis. Sommige exemplaren blijken nauwelijks gebruikt te worden. Zo krijgen de vuilnisbakken bij de basiliek van Dadizele maar zelden bezoek. Blijkbaar consumeren de bezoekers er maar weinig op straat, of nemen ze hun klein afval gewoon weer netjes mee naar huis. In een volgende fase kan dus nagedacht worden om hier en daar vuilnisbakken te elimineren, dat gebeurde nu al op drie plaatsen. Op andere locaties waar ze te snel vol geraken, zouden er eventueel bijgeplaatst kunnen worden of kan er nagedacht worden over een model met een groter volume.
Het plaatsen van extra vuilnisbakken gebeurt dan ook niet zomaar. De medewerkers van de Groendienst monitoren de inhoud van de vuilnisbakken met een tablet die gekoppeld is aan het systeem. Daarop noteren ze of er daadwerkelijk sprake is van ambulant verpakkingsafval of huishoudelijk restafval van omwonenden. Ook bijplaatsingen naast de vuilnisbak kunnen op deze manier worden gemeld. Zo krijgt Brenda een accuraat beeld van de status van de vuilnisbakken op het grondgebied van de gemeente en de vervuilingsraad van bepaalde typelocaties. Op die manier kan ze het vuilnisbakkenplan van de gemeente nog verder optimaliseren en kunnen er ook gerichte acties ondernomen worden. Bijvoorbeeld door burgers in bepaalde wijken aan te spreken of een GAS-vaststellen te laten passeren bij aanhoudende sluikstortproblemen.
Data worden dikwijls als objectief beschouwd en bieden een houvast in het complexe geheel van de openbare ruimte. Op de vraag of het werken met de sensoren bijdraagt aan een meer onderbouwd netheidsbeleid, antwoordt Brenda positief. “Vroeger werd er met vaste ophaalrondes gewerkt en was er geen ‘bewijs’ van de ledigingen. Nu kunnen we op basis van concrete gegevens en bruikbare data-inzichten acties ondernemen en adviezen formuleren. Het maakt het ons ook gemakkelijker om strategieën op te zetten en te rapporteren aan het college. Het geeft de politici ook veel meer ruggengraat om vragen of klachten van burgers over te weinig vuilnisbakken te counteren.”
Wat waren de uitdagingen?
“We zijn dit project gestart in 2024 met de financiële steun van Mooimakers,” verteld Brenda verder. “Ook om te onderzoeken in hoeverre we met dit systeem tegemoet komen aan de verplichte actiepunten uit het Lokaal Materialenplan (Actie 61). Hoewel het om een test ging, werden ineens alle 58 recipiënten op het grondgebied op het systeem aangesloten. We hebben van te voren wel eerst een schifting gemaakt en een deel van de vuilnisbakken in het buitengebied weggeomen. Het zou natuurlijk zonde zijn om sensoren te plaatsen in vuilnisbakken die zo goed als nooit gebruikt worden. Na de testfase zet de gemeente het systeem nu verder. Dit kost 8000 euro per jaar. Telkens opnieuw, want de sensoren en de bijhorende software zijn een recurrente kost. Dat wordt méér dan gecompenseerd door de eerdergenoemde terugverdieneffecten. Bovendien houden de collega’s van de Groendienst nu meer tijd over voor groenonderhoud. Dat is hun kerntaak en ze doen dat ook liever.”
De succesfactoren
Op de vraag of er tendensen of veranderingen zijn waar te nemen in het gebruik van de vuilnisbakken sinds het installeren van de sensoren, geeft Brenda een opmerkelijke antwoord. “Ik heb de indruk dat burgers de vuilnisbakken beter gebruiken omdat ze weten dat het een slimme vuilnisbak is. Alsof de sensor een sensibiliserend effect heeft. Bij sommige vuilnisbakken zien we zelfs dat de vullingsgraad afneemt. Dit kan zijn omdat burgers bewuster sorteren of omdat de sensor een afschrikeffect heeft op potentiële sluikstorters. Het toeval wil dat we de communicatie over het vuilnisbakkenplan in dezelfde periode hebben uitgestuurd als de handhaving op sluikstorten. Misschien denken mensen dat het een camera is of dat de sensor kan meten welk soort afval je in de vuilnisbak gooit. Hoe dan ook, het spreekt blijkbaar tot de verbeelding. Ik had ook verwacht dat er hier en daar een sensor vernield of weggehaald zou worden, aangezien die bij sommige vuilnisbakken best goed zichtbaar is. Maar dit is niet gebeurt.
Tips voor andere gemeenten
Vanuit de idee van de slimme stad of ‘smart city’ worden mensen opnieuw verbonden met hun omgeving om zo meer efficiënte en optimale relaties te creëren tussen beschikbare middelen, technologie, gemeenschappen, diensten en gebeurtenissen. “Door het systeem met de sensoren,” gaat Brenda verder, “zijn de medewerkers meer tevreden over hun werk. Niet alleen omdat ze meer tijd overhouden voor het werk dat ze echt graag doen, maar ook omdat ze zich meer betrokken voelen. Ze gaan zelf op pad met de tablet en kunnen zo de status van de vuilnisbakken in real-time opvolgen. In plaats van telkens dezelfde routine af te werken, zit er nu meer variatie in de ledigingsrondes en dit zorgt voor meer alertheid. Het maakt dat ze zich meer verantwoordelijk voelen over het gebruik van de vuilnisbakken en het stimuleert ze om mee te denken over oplossingen om nog beter te sorteren. Die betrokkenheid straalt af op de burger. We zijn dit project gestart met het oog op tijdswinst,” besluit Brenda. “Dat het een stimulans kon zijn voor meer bewustwording rond het gebruik van vuilnisbakken en openbare netheid, hadden we niet direct zien aankomen. Het maakt het vuilnisbakkenplan tot een dynamisch geheel.”
Algemeen contact
Afbeeldingen
Video's
Deel je eigen praktijk
Wil je actief helpen en onze praktijkendatabank aanvullen? Deel zelf een praktijkvoorbeeld en inspireer je collega’s.