Een filmploeg in het woonzorgcentrum: ‘Les dames blanches’

In woonzorgcentrum (wzc) De Liberteyt in Wondelgem werd de dagelijkse routine doorbroken, toen een filmploeg er een documentaire kwam opnemen. De film vertelt het verhaal van de jonge Dominicaanse stagiair Simeon en werpt daarbij een kritische blik op de zorgsector. De opnames waren voor iedereen een bijzondere ervaring.

Toen Lies Devogelaere de vraag kreeg of er een documentaireploeg in De Liberteyt mocht filmen, twijfelde ze geen moment. ‘Het verhaal dat regisseur Camille Ghekiere met Les dames blanches wilde vertellen, sloot perfect aan bij onze visie op zorg,’ vertelt ze. ‘Toch bracht het wat spanning met zich mee. Je stelt je huis en je werking open voor een kritische blik. Hoe zouden we overkomen? Misschien zullen mensen ons wel verkeerd begrijpen, wat dan? Als relatief nieuwe directeur voelde ik die druk extra. Zo’n beslissing heeft impact, en je weet van tevoren nooit zeker of die positief of negatief zal uitdraaien. 

Maar al die onzekerheid was eigenlijk irrelevant. Het doel van de film stond voor mij boven alles. Ik geloof in transparantie, in moed, in nieuwe wegen durven inslaan. Dit vind ik niet alleen noodzakelijk voor de zorgsector, ik beschouw het ook als een kernwaarde van mijn functie als directeur. Want juist door ons kwetsbaar op te stellen, door onze deuren te openen, kunnen we groeien, leren en samen sterker worden.’

De film belicht dat een woonzorgcentrum een thuis moet zijn. ‘Een thuis is voor iedereen verschillend. Het is iets persoonlijks, een plek waar je jezelf kunt zijn. En een thuis is verweven met een buurt: je bent omringd door mensen die je graag zien, je hebt je persoonlijke spullen dichtbij, er komen kinderen en kleinkinderen op bezoek. Misschien ga je even op de koffie bij de buren, of brengt iemand uit de buurt tomaten mee als ze er te veel heeft. En wanneer zorg nodig is, dan is die er, zonder dat dat allesoverheersend wordt. Zorg is immers maar een onderdeel van een groter geheel, van wonen, leven en verbinding voelen.’

Voor Denise De Groote was meewerken aan de film een nieuwe uitdaging. ‘In het begin vond ik het wel raar. Wat kan ik bijdragen aan een film? Maar Lies overtuigde me, en ik ben blij dat ik ja heb gezegd. Het was spannend en verrassend prettig. Ik heb dingen gedaan die ik anders nooit had geprobeerd, zoals zwemmen. Ik was altijd bang voor water, maar dacht: Nu moet ik het gewoon doen. En weet je? Ik ben er nog altijd trots op dat ik mijn angst overwonnen heb. 

Mocht mijn echtgenoot nog leven, hij zou dit nooit geloofd hebben.’ Denise genoot vooral van de contacten met nieuwe mensen. ‘De filmploeg was geweldig. Ze maakten deel uit van mijn leven en brachten leven in de brouwerij. Op het einde miste ik hen zelfs!’ ‘Ik geloof dat ieder mens, ongeacht de leeftijd, af en toe een nieuwe prikkel nodig heeft –, iets wat even afwijkt van de routine,’ vertelt Lies Devogelaere. Denise De Groote grinnikt: ‘Ik ben voorbij de negentig en heb nog altijd zin om nieuwe dingen uit te proberen; als ze in de Liberteyt met een nieuw project afkomen, dan ben ik er graag bij!’

Een frisse blik op zorg en leven 

De samenwerking met de filmploeg bracht veel inzichten voor Lies Devogelaere en haar team. ‘We kregen vragen voorgeschoteld die we ons zelf te weinig stellen,’ zegt ze. ‘Waarom hebben we vaste koffietijden? Waarom volgen ontbijt en ochtendzorg een strak schema? Thuis doen we dat toch ook niet? Dit gaat in essentie om vrijheid en zelfbeschikking. Wat een detail lijkt, is in feite fundamenteel.’

Mensen die absoluut niets te maken hebben met zorg, eens laten rondlopen in je woonzorgcentrum levert verrassende dingen op. ‘We moeten dat vaker doen! Zaken waaraan je dagelijks voorbij loopt zonder dat ze je nog opvallen en die eigenlijk best anders en beter kunnen. Een andere blik schudt je soms wakker,’ benadrukt ze.

De documentaire bracht ook bredere thema’s naar voren, zoals de plaats van de buurt, mantelzorg en netwerken buiten de professionele zorg. ‘Zorg mag nooit geïsoleerd worden. Het moet een natuurlijk deel zijn van wonen en leven. Daarom werken we aan een visie waarin participatie centraal staat: bewoners, familie, medewerkers en vrijwilligers denken en beslissen mee. Dat maakt ons centrum meer dan een zorginstelling – het wordt een echte thuis.’

Kritische blik als motor voor verandering 

De film legt pijnpunten in de sector bloot: de uitdagingen in het onderwijs, hoe wij omgaan met mensen met een buitenlands diploma, interculturele verschillen, de kijk op palliatieve zorg, de dagelijkse praktijk vol regels en protocollen. ‘Soms lijkt een formulier belangrijker dan de mens erachter,’ zegt Lies Devogelaere. ‘Dat mag niet. Zorg gaat niet alleen over taken afvinken, maar over echte verbinding. Een vriendelijke blik, een hand vasthouden – die kleine momenten maken een groot verschil. 

Les dames blanches zet ons aan het denken, en dat is precies wat nodig is. De film daagt ons uit om breder te kijken: naar zorg, naar wonen, naar leven. Wat hebben wij nodig om gelukkig te zijn? En als dat niet lukt, wat hebben we nodig voor een waardig levenseinde? De film nodigt ons uit meer naar bewoners te luisteren, hun stem en wensen te respecteren, en vooral op zoek te gaan naar verbinding.’

Denise De Groote sluit zich daarbij aan: ‘Dat de moeder van Simeon niet in België mag werken, omdat ze een buitenlands diploma heeft, dat snap ik niet. Ze heeft zoveel ervaring, en wij hebben tekorten in de zorg. Dat zet je toch aan het denken?’

Een ervaring om te koesteren

Beide vrouwen kijken met een warm gevoel terug op het project. Voor Denise De Groote was haar moment in het zwembad een hoogtepunt. ‘Ik ben negentig jaar geworden, niet het moment om nu nog uitdagingen uit de weg te gaan! Dat is wat ik wil: genieten, dingen proberen, leven. En dat badmoment waarin Simeon een beker water over mijn hoofd goot? Eerst dacht ik: O nee, dit staat op film! Maar nu ben ik blij dat het erin zit. Het laat zien dat we hier ook gewoon plezier maken.’

Lies Devogelaere blijft vooral de betrokkenheid van de bewoners bij. ‘Ze stonden te popelen om mee te doen. Het gaf hen energie en zorgde voor nieuwe inzichten. Ook wij hebben bijgeleerd. Zorg gaat niet alleen om verzorgen, maar om samenwerken – met bewoners, medewerkers en iedereen die ons huis binnenkomt.’

De documentaire leverde dus meer op dan mooie beelden. Het was een uitnodiging om anders naar zorg te kijken. ‘Wat ik meeneem,’ zegt Lies Devogelaere, ‘is dat we nooit mogen vastroesten in gewoontes. Openheid en dialoog houden ons. Zorg is niet zomaar een vak – het is mensenwerk.’ —