Tal van kredieten uit de Vlaamse begroting bevatten middelen voor de lokale besturen. Naar jaarlijkse gewoonte doorspitte Lokaal de begroting van 2025 op zoek naar de belangrijkste.
We beginnen bij de algemene financiering. In 2025 zien we een bestendiging van de algemene financieringsstromen, in de eerste plaats van het Gemeentefonds dat met 111,2 miljoen euro stijgt (+3,5%) tot 3,3 miljard euro. Stijgen ook met 3,5%: de aanvullende dotatie bij het Gemeentefonds voor de centrumsteden (+6,5 miljoen euro) en de dotatie aan het openruimtefonds (+4,3 miljoen euro). Dat openruimtefonds zal, naast de jaarlijkse stijging met 3,5%, deze legislatuur in totaal met zo’n 65 miljoen euro stijgen. In dezelfde absolute grootteorde stijgt de dotatie dit jaar op basis van de responsabiliseringsbijdrage (+52 miljoen euro) tot 347,3 miljoen euro (+17,6%).
Sinds 2023 krijgen gemeenten een budget dat de galopperende inflatie compenseert. In 2025 stijgen die middelen zoals afgesproken met 24,9 miljoen euro tot 150 miljoen euro. Vanaf 2026 zullen die middelen zoals gepland wegvallen. Voor 2025 is dat al het geval voor de middelen ter versterking van de OCMW’s met het oog op advies/hulp bij de energiecrisis (-8,6 miljoen euro). De aanvullende dotatie bij het Gemeentefonds met betrekking tot de Elia-compensatie wordt dit jaar voor een laatste keer integraal verdeeld. Volgend jaar worden die middelen gehalveerd en in 2027 verdwijnen ze. Dat lot staat ook de subsidie ter compensatie van de minderontvangsten van de dividenden van de distributienetbeheerders in 2027 te wachten. Dit jaar vermindert die met 2,2 miljoen euro (-7,7%) tot 26,8 miljoen euro. Aan de overige algemene financieringsstromen wijzigt er niets.
Stedenbeleid, investeringsmiddelen en audit
Het begrotingsartikel voor de ondersteuning van de steden stijgt met 2,8% tot 29,7 miljoen euro. De middelen die naar het Kenniscentrum Vlaamse Steden en de Vlaamse Gemeenschapscommissie gaan, zitten daar ook in. Ook het budget voor gemeenten die kampen met grootstedelijke problematieken zonder de financiering van een centrumstad te kunnen genieten, wordt daarop geboekt. Dat budget blijft in 2025 behouden op 7 miljoen euro. Vanaf volgend jaar komt daar voor Halle, Vilvoorde, Dilbeek, Ninove, Denderleeuw en Geraardsbergen jaarlijks 7 miljoen euro bij.
De middelen voor het Investeringsfonds komen weer uit op 30,8 miljoen euro, na een eenmalige besparing op de stadsvernieuwingsprojecten vorig jaar. Naast die middelen bevat het Investeringsfonds ook de budgetten van het voormalige (federale) grootstedenbeleid en het plattelandsfonds die beide gelijk blijven.
Het begrotingsartikel ‘een samenhangend beleid inzake de lokale en provinciale besturen’ daalt met 77,4% tot 11,1 miljoen euro, hoofdzakelijk door LEKP-middelen die niet meer opgenomen worden in de begroting. Het krediet voor het Lokaal Bouwshiftfonds ten slotte halveert tot 47,5 miljoen euro. Het Bouwshiftfonds dient om de gemeenten te ondersteunen wanneer zij via gemeentelijke RUP’s harde bestemmingen omzetten naar bouwvrije open ruimte en daarvoor planschade moeten uitkeren.
Het krediet voor de lonen van Audit Vlaanderen, de Vlaamse entiteit die de organisatiebeheersingssystemen bij de lokale besturen evalueert en de audits voor de Vlaamse overheid uitvoert, stijgt – voornamelijk door de aanpassing aan de inflatie – tot 5 miljoen euro (+3,7%). De werkingsmiddelen van Audit Vlaanderen worden geïndexeerd tot 3,1 miljoen euro (+1,2%).
In 2025 zien we een bestendiging van de algemene financieringsstromen, in de eerste plaats van het Gemeentefonds dat met 111,2 miljoen euro stijgt (+3,5%) tot 3,3 miljard euro.
Financiën en begroting
Vlaanderen voorspelt een substantiële stijging van de ontvangsten uit de onroerende voorheffing (+5,51%) in 2025, wat ook relevant is voor de gemeentelijke opcentiemen hierop. Voor het aanslagjaar 2025 gaat de Vlaamse Belastingdienst uit van een indexatie van 3,2% en een groei van het KI met 0,7%. Daarnaast worden bij nieuwe vergunningsaanvragen de belastingverminderingen voor de onroerende voorheffing op energiezuinige woningen afgeschaft. Vlaanderen redeneert dat energiezuinig (ver)bouwen de norm is geworden en dat een fiscale stimulans geen zin meer heeft. Dat heeft geen impact op de gemeentelijke ontvangsten, omdat gemeenten voor die minderontvangsten in het verleden altijd al gecompenseerd werden.
Die compensatie wordt ook voortgezet voor bestaande verminderingen. Het artikel waarop die compensatie wordt begroot, verdubbelt in vergelijking met 2024 (+98,5%). Die forse toename is te wijten aan een te lage raming van de inkohieringen voor aanslagjaar 2022. De andere compensaties op hetzelfde artikel, dat in totaal goed is voor 68,1 miljoen euro, zijn die voor de belastingvrijstellingen met betrekking tot winkelpanden en de vrijstelling voor occasioneel vervoer.
Op zero-emissievoertuigen (voornamelijk auto’s met elektrische motor) hoeft momenteel geen verkeersbelasting betaald te worden; dat levert dus ook geen gemeentelijke opdeciemen op. De Vlaamse regering wil deze voertuigen voortaan wel gaan belasten, aangezien Vlaanderen door het toenemende aantal zero-emissievoertuigen inkomsten misloopt, terwijl deze voertuigen evengoed gebruikmaken van de openbare wegen en eveneens verantwoordelijk zijn voor de slijtage van de weginfrastructuur.
Aangezien vele van deze auto’s leasingauto’s zijn, zal Vlaanderen in overleg moeten gaan met de andere gewesten. Deze hervorming van de verkeersfiscaliteit, en dus de komst van extra ontvangsten voor de gemeenten, zal nog niet voor 2025 zijn. In afwachting daarvan ziet Vlaanderen zijn inkomsten uit de verkeersbelasting in 2025 met 0,6% stijgen, waarbij de indexering van de tarieven bovenstaande minderontvangsten compenseren.
Boven op de 5 miljoen aan intresten van de leningen die ze in 2018 overnam, voorziet Vlaanderen in 2025 zo’n 9 miljoen euro aan intresten te betalen op de leningen die ze van fuserende gemeenten in 2024 overnam.
Boven op de 5 miljoen aan intresten van de leningen die het in 2018 overnam, voorziet Vlaanderen in 2025 zo’n 9 miljoen euro aan intresten te betalen op de leningen die ze van fuserende gemeenten in 2024 overnam (de fusiebonus). In totaal nam Vlaanderen in 2024 273,6 miljoen euro aan gemeentelijke leningen over, waarvan dit jaar zo’n 30 miljoen euro wordt afgelost.
Overig
Vlaanderen blijft ook buiten de eerder genoemde beleidsdomeinen investeren in lokale besturen. Zo blijven de subsidies voor de aanleg van gemeentelijke riolen en kleinschalige rioolwaterzuiveringsinstallaties nagenoeg behouden, met een bedrag van 120,1 miljoen euro. Daarnaast blijft de financiering voor de stroomgebiedbeheerplannen stabiel op 17 miljoen euro.
Binnen het beleidsdomein Welzijn en Gezin zijn er enkele grotere kredieten waarvan een deel naar de lokale besturen gaat. Het Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden (VIPA), dat infrastructuursubsidies toekent aan welzijns- en zorgvoorzieningen, behoudt een budget van 807,4 miljoen euro, bijna gelijk aan vorig jaar (-1,13%). Het budget voor thuis- en ouderenzorg blijft stabiel op 78,8 miljoen euro en ondersteunt mensen om zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving te blijven wonen. Kleinere budgetten binnen dit begrotingsartikel stijgen, zoals de middelen voor de financiering van eindeloopbaanmaatregelen in ouderenvoorzieningen. Daarnaast verschuift ongeveer 200 miljoen euro naar een artikel voor de uitvoering van sociale akkoorden in ouderenvoorzieningen.
Het krediet voor thuis- en gezinszorg stijgt met 41,1 miljoen euro (+4,2%) tot 1 miljard euro. Dit is het gevolg van indexeringen en extra financiële middelen in uitvoering van het regeerakkoord. De middelen voor de uitvoering van de Vlaamse Intersectorale Akkoorden (VIA-4, VIA-5 en VIA6) stijgen licht naar 126,1 miljoen euro (+2%). Ook hiervan gaat een deel naar lokale besturen. Het krediet voor de aanleg van bedrijventerreinen blijft constant op 20,1 miljoen euro. De exacte bedragen van de lonen en werkingsmiddelen en de subsidies voor schoolinfrastructuur van het gemeentelijk onderwijs konden we niet uit de Vlaamse begroting halen. —
