Vrouwen met een migratieachtergrond en een handicap of chronische ziekte ervaren specifieke vormen van uitsluiting die vaak onvoldoende worden herkend door beleid en hulpverlening. Dat blijkt uit het verkennend actieonderzoek Handicap intersectioneel bekeken van ella vzw. Het onderzoek toont hoe onder meer racisme, validisme (discriminatie op basis van handicap), genderongelijkheid en armoede elkaar kunnen versterken. Voor lokale besturen biedt het dossier waardevolle inzichten om hun beleid en dienstverlening inclusiever en toegankelijker te maken.
Verschillende vormen van discriminatie versterken elkaar
Van januari 2025 tot september 2026 onderzocht ella vzw de ervaringen van vrouwen op het kruispunt van handicap, gender en migratieachtergrond. Via diepte-interviews met dertien vrouwen, gesprekken met organisaties en deskundigen, observaties en literatuuronderzoek bracht de organisatie de drempels in kaart waarmee deze vrouwen worden geconfronteerd.
Uit het onderzoek blijkt dat racisme, seksisme, validisme (discriminatie en uitsluiting op basis van handicap) en sociaaleconomische ongelijkheid elkaar kunnen versterken. Daardoor ervaren vrouwen specifieke obstakels in onder meer de gezondheidszorg, het onderwijs, de arbeidsmarkt, de huisvesting en de toegang tot ondersteuning.
Zo krijgen sommige vrouwen te maken met het stereotype dat mensen met een migratieachtergrond vanzelfsprekend kunnen terugvallen op een uitgebreid familienetwerk. Hierdoor wordt hun nood aan professionele ondersteuning soms onderschat. Ook ervaren vrouwen dat hun gezondheidsklachten niet altijd ernstig worden genomen, zeker wanneer ze een onzichtbare of fluctuerende aandoening hebben.
Het onderzoek maakt duidelijk dat een beleid dat uitsluitend rekening houdt met handicap, zonder aandacht voor andere vormen van ongelijkheid, belangrijke drempels over het hoofd ziet.
Toegang tot ondersteuning blijft moeilijk
Een belangrijke vaststelling is dat vrouwen vaak moeite hebben om hun weg te vinden naar ondersteuning en sociale rechten. Versnipperde informatie, ingewikkelde administratieve procedures, taalbarrières en ontoegankelijke digitale dienstverlening bemoeilijken de toegang tot hulp.
Ook eerdere negatieve ervaringen met diensten kunnen het vertrouwen in hulpverlening aantasten. Daardoor bestaat het risico dat vrouwen geen gebruikmaken van de rechten en ondersteuning waarop ze aanspraak kunnen maken. Dit wordt ook wel non-take-up genoemd.
Tegelijk wijst het onderzoek op het belang van laagdrempelige zelforganisaties en informele netwerken. Zij bieden niet alleen een veilige ontmoetingsplek, maar ondersteunen vrouwen ook bij het vinden van informatie, het doorlopen van administratieve procedures en het opnemen van hun rechten.
Vrouwen als ervaringsdeskundigen erkennen
Het onderzoek benadrukt dat vrouwen met een migratieachtergrond en een handicap niet alleen vanuit hun kwetsbaarheid mogen worden benaderd. Ze ontwikkelen zelf oplossingen, ondersteunen anderen, richten initiatieven op en zetten zich in voor maatschappelijke verandering.
Toch zijn hun ervaringen en perspectieven nog onvoldoende vertegenwoordigd in organisaties en beleidsprocessen. Volgens ella vzw volstaat het niet om deze vrouwen enkel beter te informeren of te bereiken. Organisaties moeten ook kritisch kijken naar hun eigen werking, communicatie, besluitvorming en toegankelijkheid.
Een belangrijk uitgangspunt is daarom om beleid niet alleen voor, maar vooral met de betrokken vrouwen te ontwikkelen. Hun ervaringskennis moet een volwaardige plaats krijgen bij het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van maatregelen.
Wat betekent dit voor lokale besturen?
De bevindingen zijn relevant voor lokale besturen, die via hun dienstverlening, sociaal beleid en samenwerking met lokale organisaties een verschil kunnen maken.
Het onderzoek biedt verschillende aanknopingspunten voor een meer inclusieve lokale aanpak:
- Maak dienstverlening toegankelijk voor iedereen. Besteed aandacht aan fysieke, digitale, financiële en talige drempels. Zorg voor begrijpelijke communicatie en behoud laagdrempelige contactmogelijkheden.
- Werk geïntegreerd en op maat. Bekijk de volledige leef- en gezinssituatie van inwoners en vermijd dat mensen telkens opnieuw hun verhaal moeten doen bij verschillende diensten. Een goede afstemming tussen organisaties en gespecialiseerde ondersteuning voorkomt dat inwoners zelf hun weg moeten zoeken in een complex hulpverleningslandschap.
- Voorkom onderbescherming. Zet in op outreachend werken, warme doorverwijzing en het actief informeren van inwoners over hun sociale rechten.
- Betrek ervaringsdeskundigen. Geef vrouwen met een handicap en een migratieachtergrond een betekenisvolle stem in lokaal beleid en ondersteun initiatieven die vanuit hun eigen ervaringen ontstaan.
- Versterk samenwerking en deskundigheid. Werk samen met zelforganisaties, welzijnsvoorzieningen en andere lokale partners, investeer in kennis over meervoudige discriminatie en ondersteun medewerkers om discriminatie en uitsluiting te herkennen en er gepast op te reageren.
- Inclusie vraagt een geïntegreerde aanpak. De bevindingen maken duidelijk dat toegankelijkheid en gelijke kansen niet de verantwoordelijkheid zijn van één gemeentelijke dienst. Een intersectionele aanpak vraagt samenwerking tussen beleidsdomeinen zoals welzijn, diversiteit, armoedebestrijding, handicap en participatie.
Van afzonderlijke maatregelen naar structurele inclusie
Ella vzw formuleert acht samenhangende aanbevelingslijnen. Centraal staan het verankeren van intersectionaliteit en mensenrechten in beleid, het versterken van participatie, het toegankelijker maken van dienstverlening en het garanderen van effectieve toegang tot rechten.
Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, en in het bijzonder artikel 6 over vrouwen met een handicap, vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt.
De centrale boodschap van het onderzoek is dat inclusie meer vraagt dan het toegankelijk maken van bestaande voorzieningen. Ook de manier waarop ondersteuning wordt georganiseerd en beleidskeuzes worden gemaakt, moet veranderen.
Niet alleen meer ondersteuning, maar vooral ondersteuning die beter aansluit bij de diversiteit aan ervaringen en behoeften. Door verschillende vormen van ongelijkheid samen te bekijken en ervaringsdeskundigen actief te betrekken, kunnen ook lokale besturen bijdragen aan een samenleving waarin iedereen volwaardig kan participeren.
Meer weten?
Lees de VVSG-samenvatting van het kennisdossier of lees het volledige kennisdossier(opent nieuw venster).
