VMRI-publicatie helpt lokale besturen recht op zelfstandig leven concreet maken

Het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI) heeft een nieuwe publicatie over het recht op zelfstandig leven voor personen met een handicap(opent nieuw venster). Die legt uit wat dit recht concreet betekent en wat de overheid moet doen om het te garanderen. Voor lokale besturen is de publicatie relevant, omdat ze het mensenrechtenkader rond inclusie en zelfstandig wonen vertaalt naar duidelijke principes voor beleid en praktijk. Uit eerder VVSG-onderzoek blijkt dat Vlaamse steden en gemeenten vandaag al werk maken van toegankelijkheid en inclusie voor personen met een handicap. Tegelijk blijven er belangrijke structurele uitdagingen.

VN-Verdrag zet keuzevrijheid centraal

De studie vertrekt van het VN‑Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap. Dat verdrag stelt dat iedereen met een handicap het recht heeft om zelf te kiezen waar en met wie hij/zij/die woont, en om volwaardig deel te nemen aan de samenleving.

Volgens het VMRI gaat zelfstandig leven vooral over keuzevrijheid en controle over het eigen leven. Daarvoor hebben mensen de juiste ondersteuning nodig. Denk aan persoonlijke assistentie, maar ook aan toegang tot gewone voorzieningen zoals huisvesting, onderwijs, vervoer, vrije tijd en dienstverlening.

Het recht op zelfstandig leven hangt nauw samen met andere rechten, zoals gelijke behandeling, toegankelijkheid en sociale bescherming.

Lokale besturen maken het recht concreet

Lokale besturen spelen een sleutelrol in de realisatie van het recht op zelfstandig leven. Via hun bevoegdheden rond wonen, publieke ruimte, dienstverlening en sociale ondersteuning bepalen ze mee of personen met een handicap echte keuzevrijheid, toegankelijkheid en participatie ervaren.

De meerwaarde van deze publicatie voor lokale besturen ligt vooral in het feit dat ze het abstracte mensenrechtenkader rond inclusie en zelfstandig wonen concreet vertaalt naar duidelijke principes en beleidsverplichtingen: 

• Ze biedt houvast om lokale keuzes te toetsen bijvoorbeeld rond wonen, dienstverlening of zorgorganisatie.
• Ze maakt scherp wat wel en niet als inclusieve praktijk geldt.
• Ze onderbouwt waarom inzet op toegankelijkheid, persoonsgerichte ondersteuning en participatie geen vrijblijvende principes zijn. De overheid heeft een duidelijke en actieve verantwoordelijkheid om ze te realiseren en te waarborgen. 

Studie wijst op nood aan meer inclusie

De studie benadrukt dat overheden nog belangrijke stappen moeten zetten. Ze vraagt onder meer meer aandacht voor deïnstitutionalisering: mensen ondersteunen om in de samenleving te wonen, in plaats van in instellingen.

Daarbij volstaat het niet om instellingen te sluiten. Er moet ook voldoende passende ondersteuning zijn. Daarnaast hebben mensen nood aan betaalbare en toegankelijke huisvesting, zodat zelfstandig leven ook in de praktijk mogelijk wordt.

VVSG-onderzoek toont lokale inzet en blijvende drempels

De analyse van het VMRI sluit aan bij de ervaringen van lokale besturen. Uit de VVSG-ledenbevraging rond gelijke kansen van december 2025 blijkt dat Vlaamse steden en gemeenten toegankelijkheid en inclusie voor personen met een handicap stevig verankeren in hun beleid.

Tegelijk tonen de resultaten aan dat er nog structurele drempels zijn. Lokale besturen hebben nood aan ondersteuning om het recht op zelfstandig leven, toegankelijkheid en inclusie verder waar te maken.

Lees de publicaties

Wil je weten hoe het recht op zelfstandig leven vertaald wordt naar beleid en praktijk? Duik in de studie van het VMRI.(opent nieuw venster)

Wil je de resultaten van de VVSG-nulmeting, de drempels en de ondersteuningsnoden per thema rustig nalezen? Bekijk het VVSG-rapport over gelijke kansen.