Betaalbaar wonen staat in heel Europa onder druk. Ook steden en gemeenten voelen dat elke dag: stijgende woonkosten, een tekort aan betaalbare woningen en lange wachttijden voor sociale en betaalbare huisvesting. De Europese Commissie schuift daarom een Europees Plan voor Betaalbare Huisvesting naar voren. Europa heeft maar beperkte bevoegdheden, maar wil met dit plan drempels verlagen, investeringen versnellen en lokale actie ondersteunen. Steden en gemeenten krijgen daarbij een duidelijke rol.
het aanbod van betaalbare en duurzame woningen vergroten
investeringen in huisvesting ondersteunen
directe steun mogelijk maken tijdens hervormingen
meest kwetsbaren ondersteunen
Bij elke doelstelling horen acties. We lichten er enkele uit die voor lokale besturen van belang kunnen zijn.
Meer en sneller bouwen
Om het aanbod van betaalbare woningen te vergroten, wil de Europese Unie drempels wegwerken die vandaag bouw- en renovatieprojecten kunnen vertragen. Het doel is om sneller meer betaalbare en duurzame woningen te realiseren, met aandacht voor leefkwaliteit in buurten. Onderstaande acties moeten daar aan bijdragen.
Minder administratie (richting 2027)
Tegen 2027 komt er een vereenvoudigingspakket voor de woningbouw. Dat pakket zal onder meer bestaan uit:
een screening van bestaande EU-regels en hun gezamenlijke impact op het woningaanbod en de betaalbaarheid, met als doel onnodige regeldruk weg te nemen
ondersteuning voor lidstaten bij de uitvoering van Europese regels, onder meer via het delen van goede praktijken binnen een Europese huisvestingsalliantie, met digitalisering als belangrijke hefboom en aandacht voor het versnellen van milieubeoordelingen.
De Commissie vraagt lidstaten ook om nationale, regionale en lokale regels over ruimtelijke planning en bouwen te vereenvoudigen en de administratieve capaciteit te versterken. Daarnaast ziet Europa ruimte voor flexibelere overheidsopdrachten, bijvoorbeeld met snellere procedures en gezamenlijke aankopen.
Renovatie versnellen en energiekosten verlagen
De Europese Commissie wil renovaties vlotter laten verlopen en energiefacturen helpen drukken. Ze zet daarbij in op:
Nieuwe partnerschappen voor betere woningen (vanaf 2026) om lokale drempels over financiering en schaal aan te pakken. De concrete invulling is nog niet bekend.
Praktische aanbevelingen voor éénloketdiensten voor renovatie, als deel van een breder steunpakket voor de financiering van energie-efficiëntie.
Steun aan lidstaten om in 2026 sterke nationale renovatieplannen uit te werken.
Meer ruimte voor energiegemeenschappen, door administratieve, technische en financiële hindernissen weg te werken.
Buurtvernieuwing via de New European Bauhaus Facility(opent nieuw venster), met betere toegang tot financiering voor kwaliteitsvolle en duurzame woonomgevingen en lokale oplossingen voor betaalbaar wonen.
Investeringen in wonen opschalen
Sociaal Klimaatfonds
Het doel van het Sociaal Klimaatfonds is de sociale impact van de energietransitie op te vangen. Hierin passen maatregelen zoals renovatie en energie-efficiëntie die wonen betaalbaar houden. Zo is het aanvullende bron van steun voor betaalbare huisvesting. De concrete uitwerking van het sociaal klimaatfonds naar een Vlaamse aanpak is momenteel volop bezig.
Volgende Europese meerjarenbegroting
De Europese Commissie wil in de volgende meerjarenbegroting meer middelen vrijmaken voor betaalbare huisvesting. Dat wil ze onder meer doen via nationale en regionale partnerschapsplannen (NRPP). Europese fondsen zoals EFRO, LEADER en ESF+ bundelt ze in één fonds. Daarna verdeelt ze die middelen opnieuw over de lidstaten. België en de regio’s werken vervolgens een plan uit dat bepaalt waaraan ze het geld besteden..
Europa vraagt daarbij dat minstens 14% van de middelen naar sociale investeringen gaat. Daarmee krijgt betaalbare huisvesting een duidelijke plaats binnen het toekomstige Europese investeringskader. Natuurlijk is het aan de federale en Vlaamse overheid om van deze mogelijkheid gebruik te maken.
Meer ruimte via aangepaste staatssteunregels
Staatssteunregels bepalen hoeveel financiële steun overheden aan projecten mogen geven zonder de concurrentie op de interne markt te verstoren. De Commissie bekijkt hoe ze die regels eenvoudiger en bruikbaarder maakt voor betaalbare huisvesting, vooral binnen het kader van diensten van algemeen economisch belang (DAEB).
De Commissie wil:
meer projecten ondersteunen zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie, zolang je voldoet aan de voorwaarden van het bestaande DAEB-besluit
lidstaten meer flexibiliteit geven om steun op maat uit te werken, passend bij hun wooncontext
de administratieve verplichtingen rond staatssteun voor alle DAEB-projecten verminderen
De Europese Commissie werkt aan nieuwe Europese regels voor kortetermijnverhuur (timing: eind 2026). Ze wil dat overheden gerichter kunnen sturen en evenredige maatregelen kunnen nemen, vooral in steden en gemeenten waar de woningmarkt onder druk staat.
Daarnaast wil Europa prijsstijgingen en speculatie op de woningmarkt beter begrijpen en aanpakken. De Commissie zal:
de prijsontwikkeling analyseren, met aandacht voor mogelijke speculatie, ontbrekende data en economische effecten
werken aan meer transparantie op de vastgoedmarkt, door samen met overheden beter zicht te krijgen op eigendomsstructuren en vastgoedtransacties
investeringen in non-profit en limited-profit woonaanbieders makkelijker maken door technische en juridische drempels in kaart te brengen en te werken aan een marktgericht kader voor sociale en betaalbare huisvesting
uitwisseling en innovatie stimuleren in de aanpak van speculatie, door voort te bouwen op lokale en nationale ervaringen, bijvoorbeeld rond fiscaliteit of leegstand.
De Commissie roept lidstaten ook op om speculatie tegen te gaan, onder meer via fiscale maatregelen, meer markttransparantie en een aandeel sociale en betaalbare woningen bij nieuwbouw, afgestemd op lokale woonnoden.
Meest kwetsbaren ondersteunen
Betaalbare huisvesting voor studenten uit achterstandsgroepen Via Erasmus+ en ESF+ wil de Europese Commissie samen met de steden, stakeholders en lidstaten meer betaalbare en innovatieve woonoplossingen ontwikkelen voor studenten uit achterstandsgroepen.
Meer steun voor sociale huisvesting en dak- en thuislozen De Commissie wil nieuwe investeringen mobiliseren in sociale huisvesting en woongerichte oplossingen voor dak- en thuislozen. Daarvoor zal zij binnen een pan-Europees investeringsplatform een aparte werkstroom opzetten, met onder meer initiatieven voor samenwerking tussen overheden, filantropische organisaties en private spelers.
Bescherming tegen energiearmoede De Commissie wil huishoudens in energiearmoede ondersteunen en mensen in een achterstandssituatie beter beschermen tegen het afsnijden van de energievoorziening.
