Steeds meer landbouwbedrijven stoppen en hun hoeves, stallen en gronden krijgen een nieuwe, vaak niet-agrarische invulling. Gemeenten moeten die vergunningsaanvragen afwegen tegenover de impact op de omgeving, de open ruimte en de professionele landbouw. In het Vlaams Parlement ligt daarom een conceptnota(opent nieuw venster) op tafel over de 'fermettisering van het Vlaams landbouwlandschap'. De conceptnota wil scherp krijgen wat de ruimtelijke toekomst is van de leegkomende hoeves, hun bijgebouwen en het bijbehorende akker- en grasland. De VVSG bracht haar visie tijdens een hoorzitting die erover in het Vlaams parlement werd georganiseerd.
Minder landbouwers, meer nieuwe functies
Door schaalvergroting in de landbouw en vergrijzing loopt het aantal landbouwbedrijven gestaag terug. Door de hoge woning- en grondprijzen kopen burgers zonder band met landbouw steeds vaker voormalige hoeves. In de stallen start andere bedrijvigheid, akkers worden tuinen of paardenweides. Sluipenderwijs verandert zo de open ruimte voorgoed.
Hoorzitting zoekt haalbare oplossingen
Iedereen wil dat professionele landbouwers kunnen boeren en niemand wil extra verrommeling van de open ruimte. Maar streng optreden tegen het ontstaan van functies die eigenlijk niets met landbouw te maken hebben in de open ruimte is ook geen wondermiddel. Die nieuwe functies komen in gebouwen die er al staan; die laten leegstaan is ook geen oplossing en grootschalige sloop botst op weinig draagvlak. De gebouwen worden gezien als het pensioen van de stoppende boer.
Tijdens de hoorzitting lichtte de VVSG haar standpunt toe, samen met Dieter Wouters, burgemeester van Wuustwezel en voorzitter van de VVSG-bestuurscommissie Kwaliteitsvolle leefomgeving.
De VVSG schuift vijf oplossingsrichtingen naar voren
Zet in op realistisch maatwerk
De Vlaamse regelgeving laat vandaag al heel wat zonevreemde functies toe. Die regels verder verstrengen is niet vanzelfsprekend, gelet op het grote aantal hoeves dat de komende jaren vrijkomt. Maar grondgebonden landbouw moet ook alle kansen krijgen.
De VVSG pleit daarom voor maatwerk per site. Gemeenten zijn het best geplaatst om te beoordelen wat kan en wat niet, met het algemeen belang voor ogen en met aandacht voor de toekomst van de landbouw. Daarbij hebben ze nood aan concrete, realistische adviezen van Vlaamse adviesinstanties.
Versnel de bouwshift
De bouwshift blijft cruciaal om de druk op de open ruimte te verlagen. Vlaanderen kan zelf stappen zetten via kernversterking, functiemenging en een voldoende aanbod aan bedrijventerreinen. Dat kan de druk op de open ruimte verminderen. En ook door slecht gelegen bouwgronden te schrappen, krijgt de professionele landbouw meer ademruimte.
Werk een geïntegreerde visie uit op open ruimte
De huidige Vlaamse visie op open ruimte is verouderd. De VVSG vraagt dat Vlaanderen snel het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen goedkeurt. Dat plan moet landbouw, natuur en andere open ruimtefuncties sámen bekijken. Want anders bestaat het risico dat verschillende sectorale visies botsten. Er lopen vandaag verschillende trajecten, zoals de Landbouwvisie 2030-2040 en het Plattelandspact. Een duidelijke Vlaamse koers geeft gemeenten houvast voor hun eigen beleidsplannen.
Maak pacht voor lokale besturen aantrekkelijker
Veel lokale besturen bezitten landbouwgronden, maar de pachtregelgeving laat weinig speelruimte. De VVSG wil dat verpachten financieel aantrekkelijker wordt en dat gemeenten voorwaarden kunnen koppelen aan wie ze pachten; Ook bij verkoop moeten gemeenten voorwaarden kunnen bepalen aan wie wordt verkocht: namelijk de professionele landbouwer. Zo vermijden ze dat ze onbedoeld hobbylandbouw of ‘verpaarding’ stimuleren.
Bouw lokaal draagvlak op
Gemeenten spelen ook een sleutelrol in communicatie. Door inwoners te informeren over het werk van landbouwers en door dialoog te organiseren rond klachten, kunnen we het draagvlak voor de landbouwer en zijn activiteiten verhogen.
Gemeenten betrekken bij verder debat
De toekomst van de open ruimte is belangrijk voor gemeenten. Voor de meeste gemeenten geldt immers dat de open ruimte het grootste deel van hun oppervlakte inneemt. Bovendien woont er een belangrijk deel van hun inwoners en van hun bedrijvigheid. De open ruimte bepaalt ook mee het aanzicht van de gemeente. Niet alleen de akkers en grasland, maar ook de bossen, bomen en natuurgebieden. Vandaar dat de VVSG de discussie opvolgt met als unieke invalshoek de aandachtspunten van lokale besturen.
