Ondanks de groeiende aandacht voor reproductieve gezondheid blijven menstruatie en menopauze voor veel Vlamingen onderwerpen waar schaamte, onwetendheid en taboes mee gepaard gaan. Dat blijkt uit het onderzoek Rode Vlaggen en Vapeurs van VIVES Hogeschool, uitgevoerd in opdracht van de Vlaamse overheid. Voor het onderzoek werden meer dan 9.100 mensen tussen 8 en 85 jaar bevraagd over hun kennis, ervaringen en attitudes rond menstruatie en menopauze.
Kennisverschillen blijven groot
De studie toont aan dat er nog belangrijke kennisverschillen bestaan. Bij kinderen en jongeren zegt 56% van de meisjes veel te weten over menstruatie, tegenover slechts 29% van de jongens. Tegelijk vindt ongeveer 90% van de respondenten het belangrijk dat alle kinderen op een geschikte leeftijd informatie krijgen over relaties, seksualiteit, menstruatie en menopauze.
Volgens de onderzoekers is er een breed maatschappelijk draagvlak om relationele en seksuele vorming verder uit te bouwen en daarbij ook jongens en mannen sterker te betrekken.
Taboes blijven aanwezig
Hoewel meer dan 90% van de respondenten vindt dat menstruatie en menopauze geen onderwerpen zijn om zich voor te schamen, ervaren veel mensen nog steeds drempels om er openlijk over te praten. Taboes worden vooral gevoeld op school, op het werk en binnen de familie.
Mannen blijken bovendien verdeeld over het bespreekbaar maken van menstruatie op de werkvloer. Slechts 37,2% vindt dat dit zonder problemen moet kunnen, terwijl een aanzienlijk deel geen uitgesproken mening heeft.
Respondenten geven aan dat meer educatie, extra aandacht in het onderwijs en een opener gesprek binnen gezinnen kunnen bijdragen aan het doorbreken van deze taboes.
Grote impact op het dagelijkse leven
Menstruatie en menopauze hebben voor veel mensen een merkbare invloed op school, werk, sport, sociale activiteiten en relaties. Sommige respondenten blijven regelmatig thuis omwille van klachten.
Daarnaast zegt 15% ooit een negatieve behandeling te hebben ervaren in verband met menstruatie, bijvoorbeeld door onbegrip of ongepaste opmerkingen. Voor menopauze loopt dat aandeel zelfs op tot 20%.
Financiële drempels blijven bestaan
Het onderzoek brengt ook menstruatiearmoede in beeld. Bijna 5% van de respondenten geeft aan menstruatieproducten niet vaak genoeg te kunnen vervangen omdat de kosten te hoog zijn.
Tijdens focusgroepgesprekken met mensen in armoede kwam naar voren dat sommigen besparen op andere basisuitgaven om menstruatieproducten te kunnen kopen. Vooral jongeren blijken financiële drempels te ervaren.
Breed draagvlak voor ondersteunende maatregelen
De onderzoekers stellen vast dat er een groot maatschappelijk draagvlak bestaat voor ondersteunende maatregelen. Meer dan 90% vindt dat mensen menstruatie- of overgangsklachten moeten kunnen aangeven. Ook propere en toegankelijke toiletten krijgen brede steun.
Daarnaast is 72% voorstander van gratis menstruatieproducten en vindt 67% dat gratis voorbehoedsmiddelen voor iedereen beschikbaar moeten zijn.
Oproep tot actie
Op basis van de resultaten pleiten de onderzoekers voor meer educatie vanaf jonge leeftijd, betere ondersteuning in scholen, toegankelijke informatie voor het brede publiek en meer aandacht voor reproductieve gezondheid in de gezondheidszorg en op de werkvloer.
Volgens het onderzoek zijn verdere inspanningen nodig om taboes te doorbreken en ervoor te zorgen dat menstruatie en menopauze volwaardig erkend worden als thema's die een belangrijke invloed hebben op het welzijn van veel Vlamingen.
Belangrijkste conclusies van het onderzoek
- Structurele genderbias in onderzoek en zorg: medische kennis vertrekt historisch vanuit het mannenlichaam, met onderkenning en normalisering van klachten bij vrouwen tot gevolg.
- Kloof tussen kennis en praktijk: formele kennis (biologie) volstaat niet; er is een tekort aan praktische, ervaringsgerichte kennis over menstruatie en menopauze. Bovendien zijn er grote genderverschillen in de formele kennis.
- Taboe blijft bestaan ondanks groeiend bewustzijn: Maatschappelijke normen beïnvloeden nog steeds hoe klachten worden benoemd en beleefd.
- Sterke rol voor onderwijs en online infokanalen: school blijft een cruciale infoverstrekker, maar er wordt ook veel informatie gezocht op (onbetrouwbare) online platformen.
- Sociale ongelijkheid is bepalend: kwetsbare groepen ervaren meer drempels (kosten, toegang tot zorg, infrastructuur).
Lees alle informatie over het onderzoek.(opent nieuw venster)
Oproep UGent: neem deel aan het onderzoek rond menstruele gezondheid
Het onderzoek Rode Vlaggen en Vapeurs toont aan dat er nog veel nood is aan kennis en onderzoek rond reproductieve gezondheid. Daarom roept de Universiteit Gent vrouwen op om deel te nemen aan een grootschalige studie naar het Premenstrueel Syndroom (PMS).
Vrouwen tussen 18 en 65 jaar met een regelmatige menstruatiecyclus kunnen deelnemen, ongeacht of zij geen, milde of ernstige premenstruele klachten ervaren. Via een online vragenlijst van ongeveer 20 minuten willen de onderzoekers meer inzicht krijgen in de psychologische en cognitieve factoren die samenhangen met premenstruele klachten. Die kennis kan bijdragen aan betere diagnostiek, ondersteuning en behandeling.
Het onderzoek heeft enkele duizenden deelnemers nodig. Daarom vragen de onderzoekers om de oproep ook te delen binnen familie-, vrienden- en collega-netwerken. Meer informatie en deelname zijn mogelijk via de online survey. Vragen? Contacteer pmsinflanders@ugent.be.
Ontdek alles over deelname aan het onderzoek.(opent nieuw venster)
