Een nieuwe analyse van het Platform Toekomst Parochiekerken toont dat veel Vlaamse parochiekerken vandaag al ruimer gebruikt worden dan alleen voor de eredienst. Uit 273 ingediende kerkenbeleidsplannen blijkt ook dat steeds meer kerken een neven- of herbestemming krijgen, terwijl de toekomst van veel andere kerkgebouwen nog openligt. Lokale besturen spelen daarin een belangrijke rol, maar ze kunnen die keuzes niet alleen maken of financieren. Daarom vragen deze trajecten tijd, overleg, middelen en goede ondersteuning.
Analyse brengt toekomstplannen in kaart
In 2025 moesten alle Vlaamse gemeenten een kerkenbeleidsplan(opent nieuw venster) opstellen, actualiseren of herbevestigen. Vlaanderen telde toen 1615 parochiekerken, verspreid over 285 gemeenten. 273 gemeenten dienden een kerkenbeleidsplan in.
De gemeenten maakten die plannen samen met de bisdommen en de besturen van de rooms-katholieke eredienst. Het Platform Toekomst Parochiekerken analyseerde de plannen. Daardoor hebben gemeenten, bisdommen en de Vlaamse overheid nu zicht op de huidige situatie en de toekomstplannen van 1527 van de 1615 parochiekerken in Vlaanderen.
Veel kerken krijgen vandaag al een ruimer gebruik
Neven- en herbestemming zijn geen toekomstmuziek meer. Sinds 2013 veranderde er al veel. Toen telde Vlaanderen nog 1786 parochiekerken. Sindsdien werden 171 kerkgebouwen aan de eredienst onttrokken.
Van de 1527 geanalyseerde kerkgebouwen hebben vandaag 206 kerken een nevenbestemming. Ruim een vijfde van de oorspronkelijke 1786 kerken onderging dus al een ingrijpende verandering.
Ook het bredere gebruik van kerkgebouwen valt op. Acht op de tien overgebleven parochiekerken worden vandaag niet alleen voor de eredienst gebruikt. Soms krijgt een kerk een vaste bijkomende invulling (nevenbestemming), soms delen andere religieuze groepen het gebouw (medegebruik) en soms organiseert de lokale ploeg activiteiten zoals concerten, tentoonstellingen of lezingen (valorisatie).
Een trend die zich doorzet
De trend van neven- en herbestemmen zet zich door in de toekomstvisies van de 1527 geanalyseerde kerken.
Van de 1527 geanalyseerde kerken overweegt 12,3% een nevenbestemming of zet een bestaande nevenbestemming verder. Nog eens 14,9% overweegt een herbestemming.
Voor 33,4% van de kerken ligt de richting nog niet vast. Daar is vandaag nog niet duidelijk of het om nevenbestemming, herbestemming of valorisatie zal gaan. Verdere stappen blijven wel mogelijk.
Daarnaast blijft 36,9% van de gebouwen in de eerste plaats kerk, maar ook daar denken de betrokken besturen na over valorisatie of medegebruik door andere religieuze groepen. Minder dan 3% van de kerken blijft uitsluitend kerk.
Toekomstplannen vragen tijd en middelen
De toekomstvisies zijn meestal intenties. In bepaalde gevallen zullen ze nog deze legislatuur een vervolg kennen, in andere gevallen op langere termijn.
De koppeling tussen een parochiekerk, lokale beleidskeuzes en concrete vragen naar ruimte biedt kansen. Een kerkgebouw kan een antwoord bieden op noden in de gemeente of buurt. Tegelijk kunnen gemeenten niet alle projecten alleen dragen. De financiële en organisatorische draagkracht blijft een belangrijk aandachtspunt.
Daarom is het belangrijk om niets te overhaasten. Goede trajecten vragen overleg tussen de betrokken partners, aandacht voor de lokale gemeenschap en een zorgvuldige aanpak.
Platform Toekomst Parochiekerken ondersteunt lokale besturen
Het Platform Toekomst Parochiekerken(opent nieuw venster), een samenwerking tussen de VVSG en PARCUM, ondersteunt gemeenten en besturen van de eredienst. Het platform biedt hulpmiddelen en begeleiding om lokale trajecten rond parochiekerken goed voor te bereiden.
Op de website van het Platform vind je ook meer data(opent nieuw venster). Je vindt er onder meer informatie over de eigenaar van de kerken.
