Ongeveer de helft van de lokale besturen maakte alsnog extra budget vrij voor de leenvergoeding van de openbare bibliotheek. Dat blijkt uit de Bibliotheekmonitor 2026 van de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie. Voor veel lokale besturen kwam de nieuwe uitgave onverwacht, omdat de Vlaamse regering de beslissing bekendmaakte toen de begrotingsbesprekingen grotendeels achter de rug waren.
Vanaf 2026 betalen lokale besturen zelf de leenvergoeding voor hun openbare bibliotheek. De Vlaamse overheid staat niet langer in voor de centrale berekening, aangifte en betaling. Daardoor moeten lokale besturen niet alleen een nieuwe uitgave opvangen, maar ook keuzes maken over de administratieve afhandeling.
Eén op de vijf bibliotheken betaalt uit bestaande budget
Uit de Bibliotheekmonitor blijkt dat ongeveer de helft van de deelnemende lokale besturen extra middelen vrijmaakte voor de leenvergoeding. Ongeveer 20% van de bibliotheken betaalt de kost uit het bestaande bibliotheekbudget. Bij de overige 30% was er op het moment van de bevraging nog geen beslissing.
Aan de Bibliotheekmonitor 2026(opent nieuw venster) namen 116 openbare bibliotheken deel. De Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD) organiseert de bevraging jaarlijks om zicht te krijgen op de financiële en organisatorische situatie van openbare bibliotheken.
Werkingsbudgetten houden stijgende kosten niet altijd bij
Bij een derde van de deelnemende bibliotheken blijft het werkingsbudget in 2026 gelijk tegenover het jaar voordien. Bij 20% stijgt het budget met maximaal 5%. Eén op de tien bibliotheken krijgt een verhoging tussen 5 en 10%.
De sectorvereniging wijst erop dat een gelijkblijvend budget door de stijgende prijzen in de praktijk minder financiële ruimte biedt. De leenvergoeding vergroot die druk wanneer het lokaal bestuur er geen extra middelen voor vrijmaakt.
Begrotingsbesprekingen verlopen moeilijker
Lokale besturen moesten bij de voorbereiding van hun meerjarenplan moeilijke keuzes maken. Dat blijkt ook uit de antwoorden van de bibliotheken. Bij 44% verliepen de begrotingsbesprekingen voor 2026 moeilijker dan in de voorgaande jaren. Een jaar eerder meldde 20% van de bibliotheken dat.
Bij een kwart van de deelnemende bibliotheken lopen de besparingen op tot 10%. Lokale besturen bespreken onder meer de werking van filialen, het lidgeld en de tarieven voor extra diensten. Bijna 30% van de bibliotheken wijzigde het lidgeld. Bijna de helft paste de tarieven aan voor diensten zoals het aanvragen van een boek uit een andere bibliotheek.
Minder personeel botst met groeiende maatschappelijke rol
Bij een kwart van de deelnemende bibliotheken daalt het personeelsbestand. Tijdelijke afwezigheden versterken die druk wanneer de bibliotheek medewerkers niet vervangt.
Tegelijk groeit volgens de VVBAD de maatschappelijke rol van bibliotheken. Bibliotheken bieden niet alleen toegang tot informatie en cultuur, maar ondersteunen inwoners ook bij digitale vragen, ontmoeting en participatie. Die bredere opdracht vraagt voldoende medewerkers en werkingsmiddelen.
Lees hoe je leenvergoeding organiseert
Op onze kennispagina Cultuurconnect ondersteunt bij aanpak leenvergoeding bibliotheek lees je hoe de aangifte vanaf 2026 verloopt, welke ondersteuning Cultuurconnect biedt en hoe je de leenvergoeding voor je bibliotheek berekent.
