In een nieuwsbericht van 2 oktober(opent nieuw venster) communiceert het Agentschap Binnenlands Bestuur over het effect van de voorgenomen Vlaamse besparingen op de lokale besturen. De informatie slaat echter alleen op de algemene financiering. Op de concrete financiële vertaling van de maatregelen op het vlak van bijvoorbeeld cultuur, welzijn of werk wachten de gemeenten nog op meer informatie.
Via dat fonds ontvangen gemeenten jaarlijks geld van de Vlaamse overheid. Normaal stijgt dat bedrag elk jaar met 3,5%. De Vlaamse regering wil die groei nu beperken tot 1% in 2027, 1,25% in 2028 en 2% in 2029. Pas vanaf 2030 zou het bedrag opnieuw jaarlijks met 3,5% stijgen.
De aangepaste stijgingspercentages gelden zowel op de basisdotatie als op het aanvullende deel voor de centrumsteden. Samen leidt dat tot ongeveer 1 miljard euro minder inkomsten in de vijf resterende jaren van de huidige meerjarenplanning (2027-2031). Deze ingreep is opmerkelijk, want het zal voor het eerst sinds 2004 zijn dat het Gemeentefonds niet met 3,5% groeit.
Open ruimte
Ook het Openruimtefonds krijgt minder middelen dan eerder gepland. Via dat fonds ondersteunt Vlaanderen gemeenten met veel open ruimte op hun grondgebied.
De extra 10 miljoen euro die het fonds er normaal in 2027 bij zou krijgen, valt weg. Ook de jaarlijkse groei blijft dat jaar beperkt tot 1%. In 2028 komt er wel 19,6 miljoen bij, bestaand uit een groei met 1,25% en een extra bedrag van 17,5 miljoen euro. Dat is iets meer dan de vorig jaar geplande extra dotatie in 2028 van 15 miljoen euro. In 2029 stijgt het bedrag met 2% en vanaf 2030 weer met 3,5% per jaar.
Voor het Openruimtefonds verliezen de gemeenten in de periode 2027-2031 nog eens 90 miljoen euro in vergelijking met de bedragen waarop ze voor hun meerjarenplan 2026-2031 hadden gerekend op basis van informatie die ze van de Vlaamse overheid hadden gekregen.
1,4 miljard euro
De Vlaamse regering verandert niets aan de jaarlijkse bedragen voor de gesco's (332,6 miljoen euro) en de vroegere sectorale subsidies (131 miljoen euro). Gesco's zijn gesubsidieerde contractuele medewerkers. De vroegere sectorale subsidies zijn middelen die gemeenten oorspronkelijk kregen voor specifieke beleidsdomeinen. Die bedragen stijgen al jaren niet. Door de inflatie kunnen gemeenten er steeds minder mee betalen.
De steden Antwerpen, Gent, Mechelen, Oostende en Sint-Niklaas verliezen verder vanaf 2027 samen de 5 miljoen euro die nog restte van wat ooit het federale grootstedenbeleid was.
Samengevat: alleen al voor hun algemene financiering verliezen de gemeenten tot 2031 dus ruim 1,1 miljard euro aan middelen. Vergelijken we met de bedragen die de Vlaamse regering hun bij haar aantreden in 2024 in het vooruitzicht stelde, dan gaat het voor de periode 2026-2031 zelfs om 1,4 miljard euro aan minderontvangsten.
Decreet
Op de website van ABB(opent nieuw venster) staat voor de vermelde stromen een tabel met de concrete bedragen per bestuur en per jaar. Toch gaat het om voorlopige cijfers, want uiteindelijk heeft het Vlaamse Parlement het laatste woord over de concrete begrotingsmaatregelen. Zo is de jaargroei met 3,5% van het Gemeentefonds verankerd in een specifiek decreet.
Uit de septemberverklaring en de bijbehorende begrotingsdocumenten weten we dat de Vlaamse regering ook op andere beleidsdomeinen maatregelen plant die lokale besturen raken. De financiële gevolgen daarvan zijn nog niet allemaal duidelijk.
We vragen daarom om snel een volledig en duidelijk overzicht van alle maatregelen die lokale besturen raken. Die vraag hebben we ook overgemaakt. In afwachting daarvan brengen we zelf de verschillende maatregelen samen en proberen we hun impact zo goed mogelijk in beeld te krijgen. De komende weken blijven we hierover in gesprek en vragen we verdere duidelijkheid.
