De regels voor de deontologische commissies van lokale besturen veranderen grondig. De commissies krijgen meer taken en moeten sterker inzetten op preventie en sensibilisering. Ook de klachtenprocedure verandert: iedereen zal een klacht kunnen indienen en de commissie zal zelf een einduitspraak doen.
Dat staat in een ontwerp van wijzigingsdecreet dat de Vlaamse Regering begin september voorlegde. Het ontwerp wijzigt de regels over de deontologische code en de deontologische commissie voor lokale mandatarissen.
Deontologische commissie zet sterker in op preventie
Vandaag komt de deontologische commissie vooral in actie wanneer zich een incident voordoet. Het ontwerp van decreet geeft haar een actievere rol. De focus verschuift van controle achteraf naar het voorkomen van integriteitsproblemen.
Daarom breidt het ontwerp artikel 39 van het decreet lokaal bestuur uit. Naast klachten behandelen, krijgt de deontologische commissie drie bijkomende opdrachten:
- de deontologische code twee keer per bestuursperiode evalueren
- nadenken over nevenfuncties van mandatarissen en de mogelijke integriteitsrisico’s
- de gemeenteraad adviseren over deontologische kwesties
De commissie krijgt zo een bredere verantwoordelijkheid om deontologie tijdens de hele bestuursperiode onder de aandacht te houden.
Voor uitvoerende mandatarissen en de raadsvoorzitter komt er een nieuwe tuchtgrond bij: een ernstige deontologische inbreuk.
Bezorgdheid over nieuwe klachtenrecht
Opvallend is dat de deontologische commissie voortaan zelf de einduitspraak doet over klachten. De gemeenteraad neemt alleen nog akte van die uitspraak. Ook het klachtenrecht breidt uit. Iedereen kan een klacht indienen over een inbreuk op de deontologische code of over een integriteitsschending.
Integriteit gaat verder dan de regels in de code. Het kan bijvoorbeeld gaan over de schijn van belangenvermenging of machtsmisbruik. Dat iedereen een klacht kan indienen, roept vragen en bezorgdheden op. Het klachtenrecht mag geen middel worden om lokale politici ten onrechte te beschadigen. Daarom is een degelijke procedure nodig om te beoordelen of een klacht ontvankelijk is.
Sommige nieuwe bepalingen gelden pas vier maanden na de publicatie van het wijzigingsdecreet. Eén ding is alvast duidelijk: de lokale deontologische commissies moeten ermee aan de slag.
Begeleiding op maat voor je deontologische commissie en mandatarissen
De aangekondigde wijzigingen geven je deontologische commissie meer taken en verantwoordelijkheid. Hoe vertaal je die naar duidelijke afspraken en een werkbare aanpak in je bestuur?
Onze VVSG-experts begeleiden je op maat van de vragen en situaties in jouw bestuur. Je kiest zelf welke ondersteuning je nodig hebt. Ons aanbod bestaat uit verschillende begeleidingen:
- Je deontologische commissie op koers zetten met een actieplan voor de bestuursperiode
- De deontologische code evalueren en herwerken
- De deontologische code levendig houden
- Onverenigbaarheden en belangenvermenging bespreekbaar maken
- Grensoverschrijdend gedrag inschatten en aanpakken
- Dilemmatraining
