De Vlaamse overheid onderzoekt of en hoe ze het ruimtelijk planinstrumentarium kan moderniseren. Een expertencommissie buigt zich onder meer over de toekomst van het gewestplan en andere ruimtelijke instrumenten. De VVSG benadrukt dat gemeenten voldoende instrumenten moeten behouden om hun ruimtelijk beleid vorm te geven. Daarom brengt ze concrete knelpunten en voorstellen van lokale planners onder de aandacht van de commissie.
Milieueffectrapportage bemoeilijkt soms de bouwshift
Dat het ruimtelijk planinstrumentarium aan een herziening toe is, bleek ook uit een interview over ruimtelijke planning met Katrien Willems, schepen in Sint-Katelijne-Waver, Marc Bauwens, directeur van AG Stadsontwikkeling Leuven, en ruimtelijk planner Guy Vloebergh.
Zij wezen onder meer op de ‘verdichtingsparadox’. Door de milieueffectrapportage scoren bouwprojecten binnen bestaande dorps- en stadskernen op het vlak van mens en milieu vaak slechter dan projecten op onbebouwde terreinen buiten de kernen. Dat bemoeilijkt de bouwshift, die net inzet op minder bijkomend ruimtebeslag.
Lokale planners formuleren voorstellen voor hervorming
De VVSG maakt geen deel uit van de expertencommissie. Dat vinden we jammer, want gemeenten maken de meeste ruimtelijke plannen op. De commissie hoort wel de VVSG, Vlinter en de Vereniging van de Vlaamse Provincies (VVP).
Om dat gesprek voor te bereiden, bracht de VVSG lokale ruimtelijke planners samen. Ze bespraken de belangrijkste knelpunten en mogelijke oplossingen. Daarbij kwamen een reeks pistes aan bod, waaronder:
- Behoud het initiatiefrecht bij de overheid. Het initiatiefrecht om een ruimtelijk plan op te maken moet bij de overheid liggen.
- Stem de procedure af op de complexiteit van het plan. Niet elk ruimtelijk uitvoeringsplan is even complex. Onderzoek daarom om meer onderscheid te maken in de procedures om zulke plannen op te maken.
VVSG pleit voor behoud van lokale instrumenten
Het werk van de expertencommissie eindigt in een advies aan de Vlaamse regering, maar daarnaast loopt al concreet decretaal initiatief om het plansysteem aan te passen. De VVSG gaf hierover eerder advies.
Daarin riep de VVSG onder meer op om gemeenten geen instrumenten uit handen te nemen. Ze pleitte onder meer voor het behoud van het instrument ‘Beleidsmatig gewenste ontwikkelingen’, waarmee lokale besturen hun ruimtelijke beleidskeuzes kunnen verduidelijken.
De expertencommissie moet tegen eind 2026 haar advies aan de Vlaamse regering bezorgen.
