De financiële situatie van de Vlaamse gemeenten blijft gezond. Dat blijkt uit de studie van Belfius over de meerjarenplannen 2026-2031. Tegelijk wijst de bank op een aantal belangrijke uitdagingen, zoals stijgende pensioenkosten, de gevolgen van federale beleidsmaatregelen en internationale economische onzekerheid. Voor lokale besturen bevestigt de studie dat hun financiële basis stevig blijft, maar ook dat verschillende risico's de komende jaren aandacht vragen.
Gemeenten blijven financieel in evenwicht
Alle Vlaamse gemeenten verwachten tegen 2031 een positieve autofinancieringsmarge. Dat betekent dat ze hun leningslasten uit hun gewone werking kunnen betalen en ook op lange termijn financieel in evenwicht blijven.
De investeringsambities blijven hoog. Gemeenten en OCMW's plannen tussen 2026 en 2031 samen 17,4 miljard euro aan investeringen in materiële vaste activa.
De negatieve financiële impact van de geplande fiscale hervormingen van de federale overheid op de gemeentefinanciën die in deze originele meerjarenplannen verrekend zitten, zal bovendien globaal genomen gecorrigeerd worden. Er komt normaal gezien een correctiefactor die de negatieve impact van het optrekken van de belastingvrije som op de aanvullende personenbelasting globaal compenseert. Deze correctiefactor komt er mee onder impuls van de VVSG. De VVSG ijvert er al lang voor om de fiscale federale maatregelen voor gemeenten te neutraliseren.
Pensioenen en sociale uitgaven zetten budgetten onder druk
Belfius wijst tegelijk op enkele structurele uitdagingen.
De pensioenbijdragen voor statutaire medewerkers van gemeenten en OCMW's stijgen tussen 2026 en 2031 met 55%, tot 738 miljoen euro. Ook de komende decennia zullen die pensioenlasten zwaar doorwegen op de lokale budgetten.
Daarnaast kan de federale beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd leiden tot meer leefloonaanvragen. OCMW's raamden bij de opmaak van hun meerjarenplannen voor 2026 al een stijging van 19% van de uitgaven voor individuele hulpverlening tegenover 2025. Daar staan extra federale middelen tegenover, maar ook een hogere werklast voor de OCMW's. De precieze impact zal de komende maanden duidelijk worden.
Internationale ontwikkelingen zorgen voor onzekerheid
Een grote onzekerheid is de impact die de oorlog in het Midden-Oosten zal hebben op de gemeentefinanciën. De (energie)schok die daar het gevolg van is, zorgt voor onzekerheden over een stijgende inflatie, een vertraagde economische groei (en dus een vermindering van de fiscale ontvangsten) en een stijging van de rentevoeten. De exacte impact zal de volgende maanden blijken.
