Volgens Koen Schoors leven we niet in een gewone periode van verandering, maar in een historische overgangsfase. Oude systemen lopen op hun einde, nieuwe zijn volop in opbouw. Dat zorgt voor onzekerheid, polarisatie en chaos, maar ook voor ongeziene kansen. Schoors kijkt voorbij de dagelijkse politieke ruis en focust op de grote onderliggende trends: elektrificatie, regionalisering, vergrijzing, artificiële intelligentie en de omslag naar een circulaire economie. Voor lokale besturen ziet hij daarin een cruciale rol weggelegd. Niet als toeschouwer, maar als versneller van verandering.
Koen Schoors is professor economie aan Universiteit Gent. Hij richt zich in zijn onderzoek voornamelijk op het bank- en financiewezen, de bedrijfsfinanciering en buitenlandse directe investeringen. Op vlak van economische crisissen is Koen Schoors specialist. In 2025 schreef hij het boek ‘Alles wordt anders’. Dit jaar verwelkomen we hem als spreker op de VVSG-Klimaatdag en Summerschool voor mandatarissen.
‘Mijn idee is eigenlijk dat het wereldeconomische systeem ongeveer om de zeventig jaar fundamenteel verandert. Dat gebeurde bij de Franse Revolutie, bij de industrialisering en later opnieuw bij de globalisering. Tussen die grote systemen krijg je altijd een overgangsperiode vol onzekerheid, sterke leiders en conflict. Dat is vandaag opnieuw aan de gang.’
‘Mensen focussen zich vandaag enorm op de waan van de dag. Welke politicus iets roept op sociale media, welke crisis er nu weer uitbreekt. Maar als je kijkt naar de onderliggende trends, zie je iets helemaal anders. Je ziet de wereld regionaliseren. Je ziet elektrificatie versnellen. Je ziet de omslag weg van fossiele brandstoffen. Je ziet demografische veranderingen die alles beïnvloeden. En je ziet artificiële intelligentie doorbreken. Dat zijn gigantische bewegingen die samenkomen.’
‘Veel mensen noemen mij optimistisch, maar ik vind mezelf vooral realistisch. Het echte probleem vandaag is een gebrek aan verbeelding. Mensen kijken naar de laatste vijf of tien jaar en trekken daar een rechte lijn van naar de toekomst. Maar zo werkt geschiedenis niet. Geschiedenis is geen rechte lijn. Het is een bochtig parcours. Dus de uitdaging is niet forecasting, maar backcasting: nadenken over welke toekomst we willen en welke stappen we vandaag moeten zetten om daar te geraken.
“
We moeten af van het moraliserende verhaal dat mensen zich moeten opofferen voor het klimaat. Veel van die oplossingen zijn gewoon beter voor mensen zel
‘Na de Tweede Wereldoorlog zag de wereld er ook niet hoopvol uit. En tijdens de Franse Revolutie waren mensen ook niet aan het feestvieren. Grote transities voelen eerst chaotisch aan. Maar achteraf blijken ze vaak enorme maatschappelijke verschuivingen te hebben mogelijk gemaakt.’
‘Wat vandaag gebeurt met technologie, vergroening en AI, heeft enorm veel potentieel. De elektrificatie van onze economie gaat razendsnel. In China en India daalde vorig jaar voor het eerst het steenkoolverbruik, omdat zonne- en windenergie sneller groeiden dan de elektriciteitsvraag. Dat zijn historische evoluties. Veel sneller dan mensen beseffen.’
‘Ook in Afrika liggen enorme kansen. Daar wordt zonne-energie op termijn vaak logischer en goedkoper dan fossiele brandstoffen. In veel regio’s is het eenvoudiger om een elektrische scooter op te laden via zonnepanelen dan voortdurend afhankelijk te blijven van benzine. Dat soort logica gaat de wereld fundamenteel veranderen.’
‘Lokale besturen spelen daarin een veel grotere rol dan vaak gedacht wordt. Zij kunnen katalysatoren zijn van verandering. Zeker in de omslag naar een circulaire economie en een deelsysteem-economie.’
‘Vandaag kopen we nog te veel producten die snel stukgaan. Maar als je producten als dienst aanbiedt, verandert alles. Neem een koelkast. Arme gezinnen hebben vaak oude toestellen die enorm veel energie verbruiken. Als je koeling als dienst aanbiedt, waarbij mensen een klein maandbedrag betalen en de leverancier instaat voor onderhoud en herstellingen, dan krijg je tegelijk een sociaal en duurzaam model. De toegangsdrempel verdwijnt en producenten hebben er belang bij om duurzame toestellen te maken.’
‘Dat principe kan je toepassen op veel meer zaken: mobiliteit, warmtepompen, verlichting, waterinstallaties. Daar kunnen lokale besturen een enorme rol in spelen. Niet alleen als regulator, maar vooral als grote aankoper. Overheden kopen ontzettend veel aan. Als zij bewust kiezen voor circulaire modellen, creëren ze schaal en versnellen ze nieuwe businessmodellen.’
‘Te vaak denkt de overheid nog te veel op korte termijn. Dan kijkt men enkel naar de initiële kostprijs. Maar op lange termijn zijn veel van die systemen net goedkoper, stabieler en efficiënter. Daar is visie voor nodig. En soms ook een beetje lef.’
“
Verbinding wordt één van de belangrijkste opdrachten van lokale besturen. We moeten opnieuw investeren in echte netwerken tussen mensen.
‘De overheid moet stoppen met enkel proefprojecten op te zetten die daarna verdwijnen. Ze moet een echte katalysator zijn. Dat hebben we ook gezien bij zonnepanelen en elektrische mobiliteit. Dat soort veranderingen rolt niet vanzelf. Je hebt eerst een overheid nodig die mee de markt creëert.'
‘Lokale besturen kunnen mensen ook op een andere manier meekrijgen in die transitie. We moeten af van het moraliserende verhaal dat mensen zich moeten opofferen voor het klimaat. Veel van die oplossingen zijn gewoon beter voor mensen zelf. Elektrische mobiliteit wordt goedkoper. Warmtepompen kunnen gezinnen beschermen tegen grillige olie- en gasprijzen. Deelmobiliteit is vaak voordeliger. Het verhaal moet zijn: dit is beter voor u en beter voor de wereld.’
‘Wat er nu gebeurt, is eigenlijk een industriële productiviteitsrevolutie. AI en technologie maken het mogelijk om mobiliteit, energie, productie en dienstverlening volledig anders te organiseren. De mogelijkheden zijn bijna onbeperkt.'
‘Maar tegelijk brengt technologie ook risico’s mee. Sociale media en AI versterken polarisatie en vervreemding. Mensen voelen zich steeds meer afgesloten van elkaar en van instellingen. Banken, winkels en overheden worden onbereikbaar. Zeker voor oudere mensen of mensen die hulp nodig hebben.’
‘Daarom wordt verbinding één van de belangrijkste opdrachten van lokale besturen. We moeten opnieuw investeren in echte netwerken tussen mensen. Mensen samenbrengen. Buurtactiviteiten organiseren. Ontmoeting stimuleren. Verbinding creëren tussen generaties en tussen verschillende groepen in de samenleving.’
‘Dat is uiteindelijk het grote verschil tussen democratieën en autoritaire regimes. Sterke burgers die verbonden zijn met elkaar. En lokale besturen die die verbinding ondersteunen in plaats van mensen te vervreemden.’
‘Als je mij vraagt wat ik binnen twintig jaar hoop te zien, dan is het vooral een samenleving die veel minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen. Fossiele energie zou tegen dan een marginale rol moeten spelen in mobiliteit, elektriciteit en industrie.'
‘Niet alleen omdat dat beter is voor het klimaat, maar omdat het ons strategisch onafhankelijker maakt en economisch stabieler. Olie- en gascrisissen hebben de voorbije decennia enorme economische schade veroorzaakt. Bijna elke zware crisis had daar een link mee. Dat vergeten mensen soms.’
‘Bovendien zijn olie en gas ook een bron van conflicten en oorlogen. Als we daar minder afhankelijk van worden, creëer je ook meer stabiliteit in de wereld. Dat is een enorme vredesdividend waar veel te weinig over gesproken wordt.’
‘Ik geloof dus absoluut dat het beter kan. Maar dat vraagt wel dat we stoppen met enkel achterom te kijken. We moeten investeren in de economie van de toekomst, niet blijven proberen het verleden kunstmatig in stand te houden.’
‘En precies daarom zijn lokale besturen zo belangrijk. Zij staan dicht bij de mensen. Zij kunnen tonen hoe verandering concreet werkt in het dagelijkse leven. Niet als een abstract klimaatverhaal, maar als iets dat buurten sterker maakt, mensen verbindt en het leven beter maakt.’ —
