De behoeften aan zorg stijgen en de huisartsentekorten nemen eerder toe dan af. Hoe breng je zorg en welzijn dan dichter bij de burger? Met een brede eerstelijnspraktijk: een multidisciplinair en toegankelijk model dat inzet op preventie, welzijn en zorg op maat. De Vlaamse overheid gaf dertien lokale besturen en zorgorganisaties of huisartsenpraktijken middelen om er een in te richten. Twee gemeenten, Wommelgem en Ooigem (Wielsbeke), tonen hoe je zo’n praktijk uit de grond stampt en wat er allemaal bij komt kijken.
Brede eerstelijnspraktijken: samen sterk
Brede eerstelijnspraktijken combineren curatieve zorg, preventie en welzijnsdiensten onder één dak of netwerk. Ze mikken op laagdrempelige toegang, sterke samenwerking tussen disciplines en een aanbod dat afgestemd is op de lokale behoeften. Vlaanderen ondersteunt de uitrol met subsidies, kennisdeling en toekomstplannen voor structurele verankering.
‘Naast innovaties zoals Alivia voor betere samenwerking tussen burger, mantelzorger en zorg- en welzijnsactoren, projecten zoals data-inventarisatie huisartsen en de innovatieve projecten voor een toegankelijkere huisartsenzorg, kunnen de brede eerstelijnspraktijken de drempel tot de eerstelijnszorg verlagen,’ zegt Thomas Boeckx, teamverantwoordelijke Team Eerste Lijn bij het Departement Zorg. ‘Ze zijn een onderdeel van een bredere strategie om de eerstelijnszorg te versterken.
Daarom ondersteunt en subsidieert het Departement Zorg de uitrol ervan.’ Het Departement wil in overleg met het kabinet bekijken hoe het een duurzaam regelgevend kader kan uitwerken binnen de voorwaarden van VIPA (Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden). Zo kunnen huisartsen en lokale besturen en eventueel andere partners het model vlot invoeren, vooral in gebieden met een beperkt zorgaanbod. Het is wel essentieel dat lokale partners ook eigen middelen inbrengen en dat de praktijk op termijn zelfstandig kan draaien. In het voorjaar van 2022 startten zes proefprojecten brede eerstelijnspraktijken in de gemeenten Vorselaar, Diegem, Merchtem, Wommelgem, Genk en Sint-Truiden.
Om nog meer ervaring op te doen en uit te wisselen besliste Vlaanderen in 2023 om nog eens zeven proefprojecten goed te keuren. Die bevinden zich in de gemeenten Hoeilaart, Kortrijk, Ooigem (Wielsbeke), Zwijndrecht, Zelzate en Sint-Niklaas. Thomas Boeckx: ‘De projecten kregen twee jaar de tijd, maar verlenging was mogelijk, als de infrastructuurwerken bijvoorbeeld meer tijd vroegen. Intussen zijn acht van de dertien projecten opgeleverd. We lichten Wommelgem en Ooigem eruit. In Wommelgem was het lokale bestuur opdrachthouder, in Ooigem de huisartsen.’
Van noodkreet naar Gezondheidshuis Dahlia
Toen in 2021 meerdere huisartsen in Wommelgem stopten, groeide de onrust bij inwoners en zorgverleners. Het lokale bestuur, de huisartsenkring en Eerstelijnszone (ELZ) Antwerpen Oost schakelden snel. De Vlaamse oproep voor proefprojecten brede eerstelijnspraktijken kwam als geroepen om het probleem structureel aan te pakken.
Met steun van de gemeente Wommelgem ontstond Gezondheidshuis Dahlia. Kathleen Debruyne, stafmedewerker bij de ELZ legt uit hoe het in zijn werk gaat: ‘De praktijk huisvest nu onder meer drie huisartsen, een Bewegen Op Verwijzing-coach, twee eerstelijnspsychologen, een diëtist-diabeteseducator en een laboratorium. Via netwerkavonden en samenwerking met de organisatie Kruispunt en een tabacoloog wordt ook aandacht besteed aan mentaal welzijn en preventie.’
Het lokale bestuur leverde essentiële bijdragen: het stelde een gebouw ter beschikking, bood technische ondersteuning en verzorgde de communicatie via website, nieuwsbrief en sociale media. Toch blijft het moeilijk andere huisartsen in de regio bij het project te betrekken. De doorverwijzingen naar preventieve zorg komen hoofdzakelijk van de eigen artsen. ‘Een gezamenlijke missie en visie zijn onmisbaar,’ benadrukt Debruyne. ‘En je hebt de gemeente nodig om breed te kunnen denken en snel infrastructuur te realiseren. Maar zonder de eerstelijnszones wordt het ook niets. Zij zijn essentieel om een netwerk van gezondheidswerkers en welzijnswerkers samen te brengen.’
Van baksteen naar totaalzorg
In Ooigem namen drie jonge huisartsen het initiatief. Ze wilden niet alleen een nieuw pand neerzetten, maar ook een praktijk opbouwen die inspeelt op lokale zorgnoden. Een voorwaarde van het project: samenwerking met het lokale bestuur. Maar aanvankelijk was het niet eenvoudig om in contact te komen met de gemeente. Huisarts Diewke Bageart: ‘We kenden het lokale bestuur niet goed, maar via de burgemeester lukte het uiteindelijk om de juiste persoon te pakken te krijgen. Dit vormde de basis voor een blijvende connectie.’
Het resultaat: in januari 2026 opent een nieuwbouw met vijf dokterskabinetten en een paramedisch kabinet. Daar zal onder meer een maatschappelijk werker van het OCMW een maandelijkse zitdag houden, laagdrempelig in de vertrouwde setting van de huisartsenpraktijk. Voor de huisartsen en het bestuur is dit een unieke gelegenheid om nauwer samen te werken.
De gemeente Wielsbeke ziet kansen om zo dichter bij inwoners te komen, zeker in een deelgemeente die minder bereikbaar is. ‘Het verlaagt de drempel voor mensen met multiproblematiek,’ zegt Sofie Muylle, diensthoofd van het Sociaal Huis. ‘En het biedt ruimte voor samenwerking met partners zoals het huis van het kind of ouderenzorg.
De praktijk werkt daarnaast met zorgverleners die inspelen op de grootste noden in de gemeente: een psycholoog, diëtist en tabacoloog. Hun diensten staan open voor alle inwoners, niet alleen voor patiënten van de praktijk. ‘Netwerken met lokale projecten is even belangrijk als medische bijscholing,’ zegt Diewke Bageart. ‘Het verbreedt je horizon en helpt om patiënten echt totaalzorg te bieden.’
Meer dan stenen
Beide voorbeelden tonen dat een brede eerstelijnspraktijk meer is dan een gedeeld gebouw. Het is een partnerschap waarin lokaal bestuur, huisartsen en welzijnsorganisaties samen aan gezondheid en welzijn werken. De uitdaging zit erin die samenwerking langdurig te maken en er zoveel mogelijk disciplines bij te betrekken. Zoals in Wommelgem en Ooigem blijkt: het vraagt lef, tijd en doorzettingsvermogen, maar het levert een stevig fundament voor toegankelijke en geïntegreerde zorg op. —
