Het Vlaams begrotingsakkoord laat diepe sporen na op lokaal vlak. Dat is ook het geval bij de lokale en bovenlokale cultuur en erfgoedspelers. Vlaanderen bespaart 30% op musea, erfgoedcellen en samenwerkingsverbanden voor cultuur. Archieven en erfgoedbibliotheken moeten een aderlating van 50 tot 100% slikken.
47 miljoen minder voor cultuur en erfgoed
De aangekondigde besparing op cultuur en erfgoed(opent nieuw venster) vormt 2,5% van het bedrag dat Vlaanderen bespaart. Cultuur heeft echter slechts een aandeel van 0,7% in de volledige Vlaamse begroting.
Bovenlokale musea verliezen 30% van hun subsidies
Een dertigtal musea in Vlaanderen zijn erkend als bovenlokaal museum. Veel van die musea combineren Vlaamse subsidies met financiële steun van hun stad of gemeente.
Vanaf 1 januari 2027 schrapt Vlaanderen 30% van hun subsidies. Nochtans loopt de huidige beleidsperiode nog tot eind 2028. Het blijft onduidelijk hoe musea hun geplande activiteiten en al gemaakte kosten voor 2027 en 2028 moeten opvangen.
Helft minder Vlaamse middelen voor stadsarchieven
Erkende stadsarchieven, zoals die van Ieper en Mechelen, krijgen voortaan 50% minder Vlaamse subsidies.
Die archieven bewaren niet alleen lokaal erfgoed. Ze delen ook hun expertise met scholen, erfgoedverenigingen, onderzoekers, erfgoedcellen en musea. Bovendien brengen ze erfgoed dichter bij een breed publiek.
Erfgoedbibliotheken verliezen hun volledige Vlaamse subsidie
Erfgoedbibliotheken zoals de openbare bibliotheek in Brugge of de Hendrik Conscience-erfgoedbibliotheek in Antwerpen verliezen in één klap alle Vlaamse middelen. Bij de vorige subsidieronde kregen zij voor het eerst een budget toegekend.
Intergemeentelijk samenwerken levert 30% in
Vorig jaar vierden de erfgoedcellen nog hun 25 jarig bestaan. Nu krijgen ze te horen dat hun gewaardeerde samenwerking een pak minder middelen zal krijgen van de Vlaamse overheid. Dit lot delen ze met de intergemeentelijke samenwerkingsverbanden voor cultuur.
De besparingen komen midden in een nieuwe subsidieronde. Voor de zomer ontvingen de samenwerkingsverbanden al een beoordeling van hun subsidiedossier. Normaal zouden ze tegen eind september weten hoeveel middelen ze krijgen. Door de aanslepende begrotingsgesprekken liep die beslissing vertraging op. Daardoor blijft onduidelijk welke samenwerkingsverbanden in 2027 van start kunnen gaan en met welk budget.
4,7 miljoen besparen op bovenlokaal cultuurbeleid
Er komt een hervorming van het Decreet Bovenlokale Cultuurwerking. Intergemeentelijk samenwerken moet inleveren. Dit zal wellicht ook gelden voor toekomstige bovenlokale cultuurprojecten.
Dat staat in contrast met het beleid van de vorige ministers van Cultuur, die de samenwerking tussen gemeenten juist stimuleerden. De voorbije jaren ontdekten lokale besturen de mogelijkheden van bijvoorbeeld een regionaal bibliotheekbeleid, gedeelde programmatie of bovenlokale cultuurprojecten met partners buiten het culturele veld.
Sociaal-culturele organisaties krijgen opnieuw minder middelen
Ook het sociaal-cultureel volwassenenwerk moet besparen. Ongeveer 120 organisaties verliezen vanaf 2027 7,3% van hun subsidies.
Daar komt de besparing van 4,3% bovenop die de sector in 2026 al op zijn werkingssubsidies moest doorvoeren.
Wat met de Strategische Visienota Kunsten en Cultureel Erfgoed
In het voorjaar maakte de minister haar plannen op het vlak van kunsten en cultureel erfgoed bekend. De Strategische Visienota zet de lijnen uit voor de komende jaren. De tekst kwam er na consultatie met de verschillende sectoren, waaronder lokale besturen via de VVSG. De minister erkende daarin onder meer de nood aan betere afstemming tussen lokaal en Vlaams beleid.
De aangekondigde besparingen staan op gespannen voet met die ambitie. Vlaanderen schrapt nu eenzijdig middelen voor organisaties en samenwerkingsverbanden waarin ook lokale besturen investeren.
