Het is niet altijd gezellig toeven op het online dorpsplein. Van kritische vragen tot polarisatie en online haat: op sociale media neemt de burger geen blad voor de mond. Hoe komt dat? Wat is er nodig om ook online een opbouwend debat te voeren? We praten erover met Delphine Van Belleghem, auteur van het boek Sh*tstorm survival guide. Een praktische gids bij lastige reacties op sociale media.
Lokale besturen zetten verschillende communicatiekanalen in om hun inwoners te bereiken en bij de plaatselijke gemeenschap te betrekken. Elk communicatiekanaal heeft zijn sterktes. Op een website zet je de informatie waar je burger naar op zoek is. Sociale media zijn meer bedoeld voor interactie. En dat maakt het soms spannend.
‘Sociale media zijn geen pure informatiekanalen van de organisatie. Er vindt tweerichtingsverkeer plaats tussen organisatie en burger. Je zoekt er verbinding met de burger en gaat in gesprek. Dat levert vaak mooie verhalen op. Burgers die complimenten geven, positieve verhalen delen, elkaar vinden en kritisch durven zijn over het beleid. Maar er is ook een keerzijde aan die medaille. Want hoe sterk sociale media ook kunnen verbinden, ze kunnen ook polariserend werken. En dat heb ik helaas al meermaals zien gebeuren, eerst als socialemediamanager bij een non-profit, later ook als freelancer. Bepaalde onderwerpen lokken meteen een storm van negatieve reacties uit. En elke organisatie kan het meemaken.’
Hoe komt het dat we zoveel polarisering zien op sociale media?
‘Er gelden andere regels dan in de fysieke wereld. Omdat je het effect van je boodschap op de ander niet ziet, heerst er een zekere anonimiteit. Dat soort schild dat we voelen, laat ons gemakkelijker ongefilterd onze mening zeggen, ons hart luchten of gewoonweg grof uit de hoek komen. Bovendien belonen algoritmes van sociale media extremere uitspraken, omdat die meer interactie krijgen. Het is dus niet nieuw dat mensen roddelen of elkaar bekritiseren, maar sociale media plaatsen het wel in de hoogste versnelling. Dat is een probleem. Want het is bewezen dat we aan polariserende of grove reacties gaandeweg gewend raken. Die gedachten sijpelen door naar de echte wereld. Wat online gebeurt, drijft mensen dus verder uit elkaar.’
Wat kan de lokale overheid hierin betekenen?
Is polarisatie op sociale media niet eerder een zaak van de mediabedrijven? ‘Er zijn inderdaad heel wat spelers in dit verhaal. Toch kun je als lokaal bestuur een steentje bijdragen door jouw sociale media “proper” te houden. Als jij duidelijk maakt dat polarisatie, grove beledigingen en ongepast taalgebruik niet welkom zijn op jouw kanalen, dan is dat een duidelijk statement. Je creëert zo ruimte voor een open debat waaraan iedereen kan deelnemen. Dat is een belangrijke voorwaarde voor een sterke democratie. De taak van de communicatiedienst? Zij moeten goed monitoren wat er beweegt op de socialemediakanalen, reageren en als het nodig is het bericht rapporteren.’
Wat veel organisaties vergeten is dat sociale media ook een zeer duidelijke onthaalfunctie hebben. Hoe jij als organisatie omgaat met je burgers online, doet ertoe.
De sleutel is dus contentmoderatie?
‘Inderdaad. Socialemediakanalen actief modereren maakt ruimte vrij voor de stille meerderheid: de burgers die niet reageren omdat ze zich niet willen mengen in het negatieve debat. Maar zij zien wel hoe jij er als organisatie mee omgaat. Blijf je kalm en constructief, dan versterk je een positieve online omgeving. Je biedt ruimte voor meer nuance en andere stemmen. Uiteindelijk heeft dat ook een positief effect op de beeldvorming van je organisatie. Veel organisaties vergeten dat sociale media ook een zeer duidelijke onthaalfunctie hebben. Hoe jij omgaat met je burgers online, doet ertoe.
Welke acties kun je ondernemen?
‘Een eerste zeer concrete actie is huisregels op maat van je organisatie opstellen. In zo’n document bepaal je wat wel kan op je kanalen en wat niet, wanneer en hoe je als organisatie reageert en wanneer je een bericht rapporteert. In de gesprekken die ik voerde met socialemediamanagers bleek dit echt een basisvoorwaarde te zijn voor goede moderatie. Je creëert een kader waarbinnen je kunt werken. Zo kun je ook snel schakelen wanneer er een storm op je afkomt.’
Wat kunnen we verwachten van je boek? ‘Schadelijke polarisatie en online reacties zijn zeer complexe thema’s. Hoe je ermee omgaat ook. Met mijn boek wil ik communicatiemedewerkers handvatten geven om actie te ondernemen en aantonen dat dit wél voor elke organisatie mogelijk is. Ik heb daarvoor gepraat met academici, experten en communicatiemedewerkers die in de dagelijkse praktijk zitten.’
‘De lezer krijgt enerzijds een theoretische achtergrond over het onderwerp om zo het mechanisme achter polarisatie en de gevolgen ervan beter te begrijpen. Anderzijds is het ook een echte praktische gids, met een checklist, veel do’s en don’ts en praktijkvoorbeelden. Zo wil ik tonen dat het mogelijk is de adviezen en tips aan te passen op maat van jouw organisatie. Met mijn boek moedig ik organisaties en communicatieprofessionals aan om niet weg te kijken, maar de uitdaging aan te gaan.’ —
Sh*tstorm survival guide. Een praktische gids bij lastige reacties op sociale media’
- Delphine Van Belleghem
- Uitgegeven door Politeia In samenwerking met Kortom