Vanaf 2026 zamelt elke Vlaamse gemeente groente-, fruit- en tuinafval (gft) selectief in. Dat leidt tot minder restafval en maakt het mogelijk om dit waardevolle organisch materiaal om te zetten in compost van goede kwaliteit. In de meeste verwerkingsinstallaties levert een voorvergistingsstap bovendien warmte en biogas op. Dubbele winst. Maar correct sorteren is absoluut noodzakelijk om van gft een zuivere en dus waardevolle grondstof te maken. Hoe garanderen gemeenten de kwaliteit? Hoe krijg je de inwoners helemaal mee? Drie pijlers helpen daarbij: communiceren, faciliteren en controleren.
Communiceren: uitleggen en herhalen
Een duidelijke sorteerboodschap is essentieel, maar herhaling maakt het effect veel groter. Stem je communicatie af op verschillende doelgroepen en gebruik diverse kanalen. Leg niet alleen de sorteerregels uit, maar licht ook toe waarom gft sorteren belangrijk is. Vertel welke voordelen het oplevert en geef tips om voedselverlies te vermijden.
De doelgroepentoolbox van Interafval is een handig hulpmiddel om beter te begrijpen wat inwoners motiveert en hoe je hen het best bereikt. Het bevat onder meer een gids met praktische tips over hoe je bepaalde kanalen inzet voor bepaalde doelgroepen en hoe je moeilijkere doelgroepen overtuigt, en een checklist voor bij de start van een campagne of beleidsinitiatief. De toolbox is eenvoudig op te vragen via een mailtje aan afvalbeleid@vvsg.be.
Concrete inspiratie nodig uit de praktijk? Bekijk de filmpjes die afvalintercommunale IVM maakte bij de opstart van de gft-inzameling, je vindt ze op www.ivmmilieubeheer.be(opent nieuw venster).
Faciliteren: maak het je inwoners gemakkelijk
Een handig keukenafvalbakje op het aanrecht verlaagt de drempel om keukenafval te scheiden. Je zamelt het bioafval apart in op de plaats waar het vrijkomt, nadien breng je het naar de gft-container of je eigen thuiscomposteersysteem. Veel intercommunales bieden dergelijke bakjes aan, al dan niet in combinatie met eigen aangeboden composteerbare of papieren zakjes. Andere promoten het gebruik ervan op een andere manier. Vlaco ontwierp een leuk animatiefilmpje over het gft-bakje als ideale keukenhulp op het aanrecht, je vindt dit op vlaco.be/ gft-communicatie.
Geef inwoners ook tips om geurhinder en vliegjes te vermijden, een veel voorkomende vrees bij wie start met de aparte inzameling van gft. De best werkende tips zijn: bewaar gft koel, leg een krant of wat stro onderaan in de container en dek het afval af met papier.
Hoe pakken anderen het aan? Afvalintercommunale IVBO biedt twee types gft-keukenemmertjes (van 15 en van 30 liter) te koop aan en bundelt alle informatie overzichtelijk op één pagina op de IVBO-website. Intercommunale IOK afvalbeheer verkoopt voor gft dan weer papieren zakken die zowel je keukenemmer als je gft-container proper houden. In de regio Mechelen maakt afvalintercommunale IVAREM handig gebruik van Facebook om tips te delen. Zo kom je daar de meest doeltreffende voorzorgsmaatregelen tegen maden in je gft-container te weten, waaronder: voeg verse lavendel toe, vries vlees- en visresten in en stop ze in je container vlak voor de ophaling en maak je container regelmatig schoon met water met een scheut azijn of groene zeep. Zie ook www.ivarem.be/operatie-gft(opent nieuw venster).
Controleren: blijf in dialoog
Ook met duidelijke communicatie loopt het niet altijd goed. Dan zijn er controles nodig, steeds in combinatie met gerichte communicatie en waar nodig handhaving. De meeste ophalers doen steeds een visuele check vóór het ledigen. Is het gft sterk vervuild, dan blijft de container staan. De bewoner krijgt een brief of flyer met uitleg. Sommige afvalintercommunales gaan verder en doen diepgaandere controles met behulp van afvalstewards die gft-containers vóór de ophaling grondiger controleren op fouten die je niet aan de oppervlakte ziet.
Afvalintercommunale IDM organiseert op regelmatige basis kwaliteitscontroles. Elke dag controleert de ophaaldienst grondig in één straat. Bij onzuiver gft neemt de ophaler foto’s, hangt een infokaart aan de container en post een flyer in de brievenbus.
Nadien stuurt de afvalsteward/GASvaststeller een bewustmakingsbrief. Wie goed sorteert, krijgt een ‘Goed-bezig’-kaart met tips over thuiscomposteren en voedselverlies vermijden. Na zes tot acht weken volgt een tweede controle door de afvalsteward/GAS-vaststeller. Bij blijvende sorteerfouten volgt een GAS-verslag. Wanneer de bewoner thuis is, gaat de afvalsteward in gesprek en licht de sorteerregels persoonlijk toe. Zulke één-op-één gesprekken vragen tijd, maar leveren sterke resultaten op. IDM combineert deze controles met sensibilisatie over voedselverspilling: als de container nog veel eetbaar voedsel bevat, ontvangt de inwoner een persoonlijke brief met tips over hoe je minder voedsel verspilt. —
