Een steeds groter stuk van ons leven speelt zich af op schermen. We delen foto’s van onze kinderen op sociale media, krijgen via WhatsApp een bericht over een verdachte factuur, bankieren online of vragen via een digitaal loket een premie aan. Maar wat als je niet zeker weet of dat bericht echt is? Als je je privacyinstellingen niet begrijpt, of niet weet hoe je een veilig wachtwoord aanmaakt? Mediawijsheid is dan geen luxe, maar een noodzaak.
Mediawijsheid is overal nodig – en lokale besturen merken dat dagelijks. Ze horen over senioren die twijfelen over e-mails van ‘de bank’, over jongeren onder druk op sociale media, over gezinnen die digitaal uit de boot vallen. Maar ook besturen zelf zijn kwetsbaar: een gebrek aan mediawijze medewerkers verhoogt de kans op phishing, datalekken en reputatieschade. Gelukkig zijn er maatregelen. Want mediawijsheid groeit lokaal: via een klas die meedoet aan De Schaal van M, een gemeente die waarschuwt voor online oplichting, of een bibliotheek die workshops over nepnieuws en AI organiseert.
Met doordachte keuzes en haalbare acties bouwen lokale besturen aan een samenleving waarin burgers digitaal sterker staan. In dit artikel lees je waarom dat zo belangrijk is, wat je als lokaal bestuur kunt doen, en hoe collega-gemeenten er nu al mee omgaan.
Wat is mediawijsheid eigenlijk?
Mediawijsheid gaat over veel meer dan een computer of een smartphone kunnen bedienen. Het is het geheel van kennis, vaardigheden en attitudes dat mensen nodig hebben om bewust, kritisch en actief deel te nemen aan een digitale samenleving. Dat betekent: informatie kunnen opzoeken en beoordelen, omgaan met online risico’s, zelf media-inhoud maken en veilig communiceren op sociale media.
De Vlaamse regering definieert mediawijsheid als volgt: ‘Het geheel van kennis, vaardigheden en attitudes waarmee burgers zich bewust en kritisch kunnen bewegen in een complexe, veranderende en gemediatiseerde wereld.’ Dat klinkt abstract, maar het betekent in mensentaal: met digitale media kunnen omgaan op een manier die je helpt in je dagelijks leven. Het gaat niet alleen om weten hoe iets werkt, maar ook om begrijpen wat je ziet, kritisch nadenken over informatie, en durven beslissen wat je deelt of doet online. Mediawijze mensen herkennen nepnieuws, laten zich niet opjutten in online discussies, weten hoe ze hun privacy beschermen en denken na over wat ze posten op sociale media. Ze gebruiken digitale tools niet zomaar, maar bewust en met vertrouwen. Dat is vandaag essentieel, voor jong en oud.
Niet voor iedereen vanzelfsprekend
Wie vandaag niet vlot kan navigeren in digitale omgevingen, mist kansen: op informatie, dienstverlening, werk, sociale contacten en inspraak. Dat risico is het grootst voor mensen in een kwetsbare positie – net zij die steden en gemeenten het vaakst ontmoeten. Mediawijs beleid bevordert dus digitale inclusie.
Gemeenten krijgen steeds vaker signalen van inwoners, verenigingen of scholen over cyberpesten, phishing, desinformatie of online haatspraak. Door mensen weerbaarder te maken vermijd je schade en versterk je het sociaal weefsel.
Participatie begint bij begrijpen. Burgers die digitaal vaardig en kritisch zijn, voelen zich zekerder en participeren makkelijker. Ze vinden vlotter hun weg in de informatiestroom, kunnen hun stem laten horen en deelnemen aan het maatschappelijke debat.
Mediawijsheid is trouwens geen eindstation, maar een leerproces. Door het thema op de agenda te zetten zorgen lokale besturen ervoor dat burgers en medewerkers mee blijven in een snel veranderende wereld.
