Betaalbaar en duurzaam wonen is geen randthema, maar een fundamentele beleidshefboom voor onderwijs, werkgelegenheid, gezondheid en lokale economie. Theo Vaes, oprichter van Woonderwijs vzw, schetste op de VVSG-trefdag waarom investeren in wonen rendeert voor elke gemeente. We legden hem enkele vragen voor.
Het was niet te ontkennen op de Trefdag: Theo Vaes pleit vurig voor woonbeleid als sociaal én economisch instrument. We vroegen hem dus ook waarom.
‘Omdat wonen alles beïnvloedt. Wie geen stabiele, betaalbare woning heeft, leeft in overlevingsmodus. Die stress werkt door in de schoolprestaties van kinderen, in de werkmogelijkheden van ouders en in hun mentale en fysieke gezondheid. We zien dat er vandaag 124.000 schoolgaande kinderen op de wachtlijst staan voor een sociale woning. Dat cijfer zegt iets over de structurele kwetsbaarheid van gezinnen in Vlaanderen.’
Wat is het verband tussen precair wonen en schooluitval?
‘Dat is heel direct. Onderwijsproblemen beginnen vaak niet op school, maar thuis. Kinderen die in een te kleine of te dure woning wonen, kunnen zich minder goed concentreren, zijn vaker afwezig en presteren hierdoor slechter. De statistieken zijn duidelijk: hoe minder sociale woningen in een regio, hoe hoger het percentage vroegtijdige schoolverlaters. Professor Peter Adriaenssens bevestigt dat kinderen de schaarstestress mee naar de klas nemen, wat hun mentale bandbreedte en aandachtsvermogen beperkt.’
En hoe raakt wonen aan werkgelegenheid?
‘Ook daar is het effect groot. Mensen die in onzekere of dure woonsituaties zitten, nemen minder snel werk aan. Het loont voor hen vaak niet om te werken, omdat ze netto in elk geval onvoldoende overhouden om hun grootste probleem, betaalbaar wonen, op te lossen. Met een onzekere uitzendbaan kun je op één jaar je kans op een sociale woning verliezen waar je al acht jaar op hoopt. In een simulatie tonen we aan dat pas wanneer er voldoende betaalbare huisvesting is, werken ook écht loont. Zonder stabiele woonbasis blijft het een vicieuze cirkel van onzekerheid.’
Lokale besturen zijn sleutelspelers. Zij kunnen bouwprojecten voor sociale en betaalbare woningen ondersteunen, gronden activeren, partnerschappen afsluiten en innovatieve woonvormen aanmoedigen.
Wat kunnen lokale besturen concreet doen?
‘Lokale besturen zijn sleutelspelers. Zij kunnen bouwprojecten voor sociale en betaalbare woningen ondersteunen, gronden activeren, partnerschappen afsluiten en innovatieve woonvormen aanmoedigen. Een burgemeester toonde recent hoe één beleidsingreep tegelijk kon inspelen op de opvang van Oekraïense vluchtelingen, de strijd tegen eenzaamheid bij ouderen en de verbetering van onderwijskansen. Door aangepaste woningen te realiseren in de dorpskern en samen te werken met scholen en sociale diensten werd op al die fronten winst geboekt.
Welk effect heeft betaalbaar wonen op de lokale economie?
‘Het is eenvoudig: als gezinnen minder moeten betalen voor een woning, houden ze meer over voor andere uit gaven. Dat geld circuleert dan bij de lokale bakker of kapper. In Antwerpen tonen berekeningen aan dat de toekenning van sociale woningen aan 30.000 gezinnen de jaarlijkse koopkracht met 150 tot 200 miljoen euro kan doen stijgen. Afhankelijk van de omloopsnelheid van dat geld betekent dat tot 400 miljoen euro aan extra economische impact per jaar.’
Hoe kijkt u naar vergrijzing en naar onderbenutting van woningen?
‘In Vlaanderen wonen veel oudere mensen alleen in grote woningen, vaak niet uit vrije wil. Ze willen wel verhuizen, maar vinden geen haalbaar alternatief. Als we die onderbenutte woningen kunnen vrijmaken via renovatie en herhuisvesting, creëren we ruimte voor jongere gezinnen én verhogen we het sociale rendement van ons woonpatrimonium.’
Tot slot: wat kunnen beleidsmakers morgen al doen?
‘Maak van wonen een strategische prioriteit. Gebruik het instrumentarium dat er al is: van sociale woningbouw en wooncoöperaties tot renovatiepremies en slimme verdichting. Er zijn veel concrete acties mogelijk, van het optoppen van gebouwen tot het activeren van leegstaande panden en het ter beschikking stellen van gronden onder voorwaarden. Het belangrijkste is: durf wonen te zien als hefboom voor gelijke kansen. Het loont — voor iedereen in jouw gemeente.’ —
