In de publieke ruimte behoren sommige beelden al eeuwenlang tot het decor, andere zijn heel hedendaags. Voordat Lieselotte Peperstraete van het team Kunst Publieke Ruimte zorg draagt voor aankoop, behoud en herstel, toetst ze elk kunstwerk aan een aantal criteria, samen met collega’s uit andere teams.
LIESELOTTE PEPERSTRAETE is sinds april 2023 medewerker van de dienst kunst in publieke ruimte van de stad Kortrijk. Dit past helemaal in haar kraam, ze studeerde namelijk kunstwetenschappen en cultuurmanagement. De dienst valt onder de musea en de tentoonstellingen. Op de dienst werkt ze samen met de programmaverantwoordelijke voor kunst in de publieke ruimte, daarnaast heeft ze contacten met veel andere diensten in de stad en in het netwerk van ZuidWest-Vlaanderen.
‘We beheren en behouden de bestaande collectie, we werken aan educatie en informatie en breiden de collectie uit met nieuwe kunstwerken. We behandelen de kunst in de publieke ruimte dus net zoals dat in een museum gebeurt,’ zegt Lieselotte Peperstraete die onder meer het onderhoud en de restauratie coördineert. ‘Dat laatste betekent op tijd reinigen, zodat ze minder snel aftakelen, maar soms is restauratie nodig.
De collectie van de stad Kortrijk is heel gevarieerd en omvat zowel standbeelden als fonteinen en hedendaagse installaties. ‘In totaal gaat het om minstens 150 kunstwerken, niet van alle kunst kennen we de volledige historiek, al zijn we dat wel aan het uitzoeken,’ zegt Lieselotte Peperstraete. ‘Nu zijn we bezig met een waarderingstraject: we toetsen elk kunstwerk aan een aantal criteria: Staat het op de juiste plek? Heeft het historische waarde of artistieke waarde? Welke maatschappelijke waarde bezit het en is het dus van belang voor bepaalde groepen? We toetsen elk kunstwerk aan die maatstaven om op een onderbouwde manier om te kunnen gaan met de collectie en beslissingen te nemen. Misschien betekent dat ook dat we van een kunstwerk afstand moeten doen, al wil dat niet zeggen dat we het vernietigen. Vooral willen we een overzicht van de collectie om een collectieplan op te maken dat ons de komende jaren helpt om een structureel beleid uit te voeren.’
‘Onze missie telt vijf belangrijke punten. Zo willen we kwaliteit op elk vlak, zowel wat de plaatsing betreft als qua artistieke of culturele waarde, en we willen dat de materialen zo duurzaam mogelijk zijn. Daarnaast willen we meer kunst in de deelgemeenten, tot nu toe is het merendeel in het stadscentrum gesitueerd.’ In elke deelgemeente tref je nu meestal een oorlogsmonument aan, een heilighartbeeld en een beeld van een lokale kunstenaar. Alleen in Heule zijn er veel beelden van lokale kunstenaars.
Voor Lieselotte Peperstraete is het ook belangrijk dat kunst laagdrempelig is: ‘Kunst in de publieke ruimte is het meest toegankelijk, want je hoeft er zelfs niet voor naar een museum te gaan. Je komt die kunst dagelijks tegen, en daarom moeten we er zorg voor dragen en is een maatschappelijk draagvlak ook van groot belang. Daarom betrekken we de buurt en gebruikers zoveel mogelijk vanaf het begin bij een traject.’
Een stad verwerft kunst op verschillende manieren. Als kunstenaars hun werk schenken, gaat Lieselotte Peperstraete mee op zoek naar de ideale plaats. ‘Dat doe ik niet alleen, maar met de kunstcel waarin ook collega’s zitten die met gebouwen, gebiedswerking of stadsvernieuwing bezig zijn. In die kunstcel bespreken we elke nieuwe aanvraag en toetsen we ze aan vijf criteria: is het relevant voor die plaats, heeft het een artistieke kwaliteit, is er een maatschappelijk draagvlak, is het technisch uitvoerbaar en gemakkelijk in behoud en beheer, wat begint met de materiaalkeuze? Naast de schenkingen heb je de procentregeling van de Vlaamse overheid voor alle stadsvernieuwingsprojecten die Vlaamse subsidie hebben genoten. Wij worden dan betrokken bij het hele proces vanaf het zoeken naar de meest geschikte kunstenaar voor de plek tot de productie en integratie van het kunstwerk. Een derde manier zijn de ideeën of de vragen van burgers. Daarnaast is er nog het aparte luik van de tijdelijke tentoonstellingen in de publieke ruimte zoals de triënnale.’
Bij elk kunstwerk komt dus veel kijken, Lieselotte Peperstraete moet verbanden leggen met alle andere diensten. ‘Het leukste vind ik die grote variëteit, het gaat zowel om erfgoed als om hedendaagse kunst, en er is van alles van
kleine sculpturen tot grote installaties zoals in de triënnale waarvan we er een aantal hebben aangekocht. Dat is een slimme manier om je collectie te vergroten. Zo verhuist het spiegelkunstwerk van de Cubaanse Rachel Valdés dat vorige zomer in het centrum stond naar een van de deelgemeenten, al moeten we het aanpassen met vorstbestendige spiegels en een verankering.’ Dat je een kunstwerk na al haar werk ter plaatse kunt zien, geeft Lieselotte Peperstraete nog het meest voldoening, al werkt ze ook graag mee aan het proces. Voor de triënnale was dat een samenwerking tussen Be-Part in Waregem en Kunst in de Publieke Ruimte. Met de Triënnales Brugge en Beaufort en het kunstenfestival Watou hebben we al een goede samenwerking voor communicatie.’
Het budget is niet haar taak, al gebeurt er een inhaalbeweging op restauratievlak. ‘We doen ook meer aan publiekswerking en educatie. Daar was in het verleden minder aandacht voor. Zo hebben we net een educatief pakket samengesteld voor de scholen en er komt een gezinswandeling langs een hele reeks kunstwerken.’ Lieselotte Peperstraete wil ook bij elk kunstwerk een informatiebordje met de titel, de kunstenaar en een link. ‘Tegelijk willen we ook de website vernieuwen en aanvullen, want we ontdekken nog altijd niet-gedocumenteerde kunstwerken, bijvoorbeeld in een woonzorgcentrum of een schouwburg, gemaakt naar aanleiding van een oude procentregeling.’ Tegelijk houdt ze de ogen open voor alle kunst in de publieke ruimte, ook die van privé-eigenaars. ‘We willen hen graag bijstaan en hen er op tijd op wijzen wanneer restauratie nodig is, want ook die kunst is laagdrempelig.’ —
