Signalen van eerstelijnswerkers effectiever opvangen en inzetten voor lokaal sociaal beleid: dat is het doel van een innovatieve digitale tool die tien lokale besturen samen met de VVSG en andere partners ontwikkelen onder de noemer Lokaal Signaal. Een eerste fase van het project is nu succesvol afgerond. We maken een stand van zaken op en kijken naar de volgende stappen.
Precies een jaar geleden berichtten we in Lokaal over het startschot van Lokaal Signaal. We schetsen nog eens kort het uitgangspunt en de contouren van het project. Veldwerkers – waaronder thuisverpleegkundigen, maatschappelijk werkers, straathoekwerkers, leerkrachten, apothekers, begeleiders in assistentiewoningen – hebben vanuit hun functie of engagement regelmatig contact met kwetsbare burgers.
Ze zijn de eerste sensoren in de samenleving om te voelen, zien en horen waar grondrechten met de voeten worden getreden, waar er structurele sociale en maatschappelijke problemen opduiken. Sinds enkele jaren werkt VVSG samen met tien lokale besturen (Kortrijk, Oud-Turnhout, Gent, Bornem, Berlaar, Eeklo, Dendermonde, Sint-Niklaas, Roeselare en Mortsel) en partners als District09, VIVEL en Eerstelijnszone Gent, aan de ontwikkeling van een digitale tool en een proces om vanuit de eerste lijnsignalen met lokale besturen en partners aan de slag te gaan. Het uiteindelijke doel is om de signalen systematisch te laten doorstromen naar het beleidsniveau, waardoor lokaal sociaal beleid beter kan inspelen op de behoeften van kwetsbare burgers.
Tree company is de digitale partner, VLAIO, Fonds “Ga Voor Geluk”, de Koning Boudewijnstichting, Departement Zorg, de tien lokale besturen en de VVSG financieren het project binnen de schoot van het Programma Innovatieve Overheidsopdrachten (PIO). De wil om lokaal sociaal beleid in zowel kleinere als grotere gemeenten rechtstreeks te laten voeden vanuit de eerste lijn, het gezamenlijk zoeken – vanuit de gebruiker - naar oplossingen voor complexe problemen, de inbreng van artificiële intelligentie en een sterk partnerschap met 10 lokale besturen en partners: die elementen vormen het sterk innovatieve karakter van Lokaal Signaal. Tegelijk wordt naar duurzame samenwerkingsverbanden gezocht. Zo krijgt de tool alle kansen om ingang te vinden bij alle lokale besturen en hun partners.
Onderdeel ‘captatie’ nu opgeleverd
Een eerste gedeeltelijke oplevering van de tool, met name voor het onderdeel ‘captatie van signalen uit de eerste lijn’ – dat letterlijk een stem geeft aan de veldwerker – is een feit. Deelnemende besturen, partners en geïnteresseerden kregen tekst en uitleg bij een druk bijgewoonde demopresentatie in Huis Madou op 18 december 2024. ‘Wat zegt de gebruiker ons?’ is de vraag die bij de ontwikkeling van dit onderdeel centraal stond. In deze fase gaven diverse proefgebruikers – van maatschappelijk werkers en thuisverplegers over schooldirectieleden tot verantwoordelijken voor het sociale leven in rusthuizen – op basis van low-fidelity mockups input over de eerste vorm van tool voor de signaalgever.
Ontwikkeling in acht sprints resulteerde in een tool waarin signaalgevers signalen kunnen invoeren, ‘upvoten’ en prioriteren, signalen van andere gebruikers kunnen verrijken, de evoluties in die signalen kunnen ‘volgen’. Gebruikers zijn het erover eens dat de basis van de tool goed zit, en tonen zich enthousiast over het gebruiksgemak. Artificiële intelligentie wordt ingezet om bijvoorbeeld lacunes in signalen aan te duiden, ontbrekende informatie te signaleren, haatspraak weg te filteren, compacte en vlot leesbare samenvattingen van signalen te maken, doelgroepen en beleidsdomeinen bij signalen te labelen, en dies meer. Bij dit alles is de bescherming van persoonsgegevens een prioritair aandachtspunt.
Het uiteindelijke doel van Lokaal Signaal is de signalen systematisch te laten doorstromen naar het beleidsniveau, waardoor lokaal sociaal beleid beter kan inspelen op de behoeften van kwetsbare burgers.
Klaar voor de volgende stap: signaalverwerking
De huidige ontwikkelingsfase draagt ook de kiemen voor de volgende in zich. Eens de signalen zijn ingegeven, stromen ze van signaalgevers door naar signaalverwerkers. Daarmee komen we vooral op het werkterrein van stafmedewerkers voor lokaal sociaal beleid bij steden en gemeenten en andere organisaties. Via hen brengt de tool analyse en rapportering van de signalen tot bij de uitvoerende mandataris. Voor de oplevering van dit volgende luik kijken we naar juni 2025.
Hoe de signaalverwerker en het lokaal bestuur met haar partners met de signalen aan de slag kan, wordt nu verder onderzocht en vooral ontwikkeld. ‘Lokaal Signaal wordt een middel om met de eerste lijn in je lokaal bestuur aan de slag te gaan rond concrete problematieken’, zegt Kirsten Dewaelhyns, die voor de VVSG het project trekt. ‘In de toekomst zal je dat als lokaal bestuur ook samen met grotere partners kunnen doen, die zich richten op een signaal. De grote sociale organisaties kunnen bijvoorbeeld sleutelsignaalverwerkers zijn. De keuze voor partners zal uiteindelijk toekomen aan het lokale bestuur zelf. Bij zo’n partnerschappen horen ook contracten, want het gaat over data en privacy.’
Het ultieme streefdoel van Lokaal Signaal is komen tot een betere onderbouw van het lokaal sociaal beleid, waar tal van lokale besturen en de Vlaamse overheid vragende partij voor zijn. Lokaal Signaal is een antwoord op de vraag naar ‘de stem van de eerste lijn’ en het hanteren van transparante en systematische procedures om signalen om te zetten in beleid en oplossingen. Dat proces is nu in gang gezet voor de deelnemende lokale besturen en partners, met het vooruitzicht op een degelijk, gebruiksvriendelijk instrument dat aan de noden van elk lokaal bestuur kan worden aangepast. ‘Daar kan uiteindelijk iedereen beter van worden’, besluit Kirsten Dewaelheyns. ‘Maar the proof of the pudding is in the eating.’ —
