Ondernemerschap als hefboom voor duurzame participatie

Activering hoeft niet uitsluitend te leiden naar een job in loondienst. Ook ondernemerschap kan voor sommige mensen een realistisch en duurzaam perspectief bieden. De samenwerking tussen Starterslabo en OCMW ’s over heel Vlaanderen toont hoe ondernemerschap een volwaardige plaats kan innemen op de participatieladder. Door mensen stap voor stap te begeleiden krijgen talenten opnieuw kansen, groeit het zelfvertrouwen en ontstaat er perspectief op een duurzame professionele toekomst.

Mensen die langdurig werkzoekend zijn of afhankelijk zijn van een leefloon beschikken vaak over heel wat talenten, ervaring en ideeën. Toch ervaren zij drempels om opnieuw aan de slag te gaan. Een eigen zaak starten lijkt voor velen een grote stap, maar met de juiste begeleiding kan ondernemerschap een haalbaar toekomstperspectief worden.

Balans tussen ondernemerschap en activering

Starterslabo begeleidt kandidaat-ondernemers in het waarmaken van hun ondernemersdroom, onder andere door workshops, individuele coaching, het opstellen van een ondernemings- en financieel plan. Dit kan in verschillende trajecten. Zo kunnen deelnemers bij het LA- BO-traject hun activiteit veilig uittesten onder het btw-nummer van Starterslabo. Zo doen ze praktijkervaring op zonder onmiddellijk alle ondernemersrisico’s te dragen. Volgens Nele Buysmans, ondernemerscoach bij Starterslabo, ligt net daarin de kracht van het traject. ‘Alles gebeurt stap voor stap,’ legt ze uit. ‘Mensen hoeven niet meteen in het diepe te springen. We bekijken samen wat haalbaar is en bouwen een traject op dat aansluit bij hun situatie en hun talenten.’

In Gent kunnen leefloongerechtigden, onder specifieke voorwaarden, tijdens een testfase hun leefloon behouden terwijl ze hun onderneming voorbereiden. De begeleiding verloopt gefaseerd. ‘Wij begeleiden de kandidaten op ondernemersvlak,’ zegt Femke Smessaert, ondernemerscoach bij Starterslabo Oost-Vlaanderen vanuit het bedrijvencentrum De Punt in Gentbrugge. ‘Samen met hen bekijken wij de haalbaarheid van hun ondernemingsplan en werken we aan de nodige ondernemerscompetenties zodat de ondernemer klaar is voor een realistische opstart.

Intussen werkt het OCMW waar nodig aan de sociale en welzijnsaspecten: schulden, psychologische vragen, algemeen welzijn, administratieve problemen of andere drempels worden zoveel mogelijk aangepakt, zodat kandidaten zich kunnen focussen op hun toekomst. ‘Voor het OCMW is ondernemerschap dan ook veel meer dan een economische keuze,’ zegt Sabrina Coppens, die coördinator-expert is binnen de dienst activering en werk van Stad en OCMW Gent. ‘Het is een vorm van activering die mensen opnieuw richting geeft en hen stap voor stap naar meer zelfredzaamheid begeleidt.’

Diverse doelgroep

De doelgroep is bijzonder divers. OCMW en Starterslabo begeleiden mensen die vanuit een leefloon een eigen zaak willen opstarten, ondernemers die na een faillissement opnieuw willen beginnen, mensen die ook na de opstart van hun zaak wat advies of hulp nodig hebben, mensen in schuldbemiddeling, langdurig zieken met een uitkering, jongeren, nieuwkomers, personen die na een carrière in loondienst een nieuwe uitdaging willen aangaan, enzovoort.

Nieuwkomers vinden steeds vaker hun weg naar Starterslabo. ‘Zij behoren vaak tot onze meest gemotiveerde deelnemers,’ weet Fatma Cosar, ondernemerscoach. ‘Velen hebben in

hun thuisland een beroep uitgeoefend als architect, zorgverlener of vakman, maar botsen hier op de moeilijke erkenning van hun diploma. In combinatie met Nederlandse lessen bouwen ze stap voor stap een nieuw professioneel verhaal uit.’

Sterke begeleiding, grote inzet

Starterslabo kijkt samen met de OCMW-medewerker welk traject het beste aansluit bij de noden van de klant. Hans Vanwonterghem, zakelijk coördinator van Starterslabo Limburg & Vlaams-Brabant: ‘We geloven dat iedereen met een straf idee een eerlijke kans moet krijgen om het uit te proberen, zonder meteen grote risico’s te nemen. Door hun ondernemerskansen te versterken, creëren we economische én maatschappelijke impact.’ Een realistisch ondernemingsplan maakt de mogelijkheid van zo’n nieuwe start duidelijk.

De begeleiding vraagt een grote inzet. Kandidaten moeten voldoen aan duidelijke afspraken en voorwaarden, leggen regelmatig (maandelijks) hun boekhouding voor aan het OCMW en ontvangen, zolang dat nodig is en ze er recht op hebben, bijkomende Nederlandse les (in het geval van nieuwkomers) en een aanvullend leefloon. Dit verhoogt hun slaagkansen aanzienlijk. De Starterslabo-coach zorgt er mee voor dat de afspraken opgevolgd worden en de juiste informatie door de klant gedeeld wordt met het OCMW. ‘Klanten starten vaak van nulmaar hebben een open leerhouding om verder te geraken,’ zegt Fatma Cosar daarover. ‘Ze beseffen daarbij goed dat het leefloon en de ondersteuning stopt als ze zich niet aan de afspraken houden.’

Goede afstemming met lokale besturen brengt op

De samenwerking tussen Starterslabo en lokale besturen reikt verder dan de begeleiding van individuele ondernemers. Kandidaat-ondernemers krijgen het advies om al in een vroeg stadium contact op te nemen met hun lokaal bestuur of OCMW. Zo krijgen ze duidelijkheid over vergunningen, regelgeving, vestigingsvoorwaarden en mogelijkheden om hun zaak lokaal bekend te maken. Die voorbereiding voorkomt heel wat misverstanden en verhoogt de slaagkansen.

Lokale besturen plukken daar zelf ook de vruchten van. Nieuwe ondernemingen versterken de lokale economie en tijdelijke pop-up initiatieven kunnen leegstaande handelspanden opnieuw leven inblazen. Zo draagt ondernemerschap ook bij aan een aantrekkelijke en levendige gemeente. Sabrina Coppens vat het nog als volgt samen: ‘Voor sommige cliënten is een klassieke sollicitatie niet de juiste weg. Wanneer iemand ondernemingszin heeft, willen we dat talent alle kansen geven. Samen met Starterslabo creëren we een veilige omgeving waarin mensen kunnen groeien naar financiële zelfstandigheid.’

Ook maatschappelijk werkers zelf ervaren trouwens de winst van een goede samenwerking met Starterslabo. ‘Niet alle materie rond zelfstandigheid in combinatie met leefloon is eenvoudig te beoordelen,’ zegt Angela Krijnen, die stafmedewerker is bij de sociale dienst van OCMW Leuven. ‘Starterslabo vertaalt die complexiteit op een heldere en toegankelijke manier, waardoor zowel cliënten als maatschappelijk werkers van het OCMW hun weg vinden en kunnen vertrouwen op hun advies.’

Investeren in talent, maar ook in realisme

Starterslabo helpt mensen niet alleen ondernemen, maar ook realistische keuzes maken. Het haalbaarheidsonderzoek vormt een essentieel onderdeel van elk traject. Kandidaten werken hun idee grondig uit, maken financiële berekeningen en toetsen hun plannen aan de praktijk. Dat geeft vertrouwen wanneer een project haalbaar blijkt, maar voorkomt ook dat mensen zich in een financieel avontuur storten zonder voldoende voorbereiding. De uitkomst is dus niet altijd onverdeeld positief. ‘Soms moeten we mensen uit hun droom halen,’ aldus ondernemerscoach Nele Buysmans. ‘Dat klinkt hard, maar liever tijdens het begeleidingstraject dan nadat iemand zich diep in de schulden heeft gewerkt. Ook dat biedt nieuwe mogelijkheden. Mensen ontdekken onderweg andere talenten en kiezen bewust voor een traject dat beter bij hen past.’

Ook wie uiteindelijk geen zelfstandige wordt, verlaat het traject zelden met lege handen. Deelnemers leren plannen, communiceren, budgetteren, klanten benaderen en verantwoordelijkheid opnemen. Die competenties verhogen ook hun kansen op de reguliere arbeidsmarkt. In Limburg loopt in samenwerking met de Limburgse hogescholen, universiteit en SyntraPXL nog het project Coopiloot, dat zich specifiek richt op studenten. Die krijgen er de kans om een eerste onderneming op te starten onder het ondernemingsnummer van Starterslabo. Zo kunnen ze veilig experimenteren met ondernemen terwijl ze professionele begeleiding krijgen rond administratie, boekhouding en ondernemerschap. ‘Coopiloot deed me beseffen dat ik mijn droom wat moest bijschaven om het rendabel te maken,’ zegt student-ondernemer Lucas Curto. ‘Vooral de workshop over het financieel plan opende mijn ogen: er komt veel meer bij een onderneming kijken dan je denkt.’

Samen bouwen aan participatie

De impact van ondernemerschap gaat dus verder dan het oprichten van een onderneming alleen. Deelnemers bouwen aan zelfredzaamheid, versterken hun sociale netwerk en ontwikkelen vaardigheden die ook buiten het ondernemerschap waardevol zijn. De cijfers tonen dat het rendement breder is dan het aantal nieuwe ondernemingen (zie kader). Niet iedere deelnemer wordt zelfstandig ondernemer, maar een zet wel een belangrijke stap richting werk, opleiding of maatschappelijke participatie.

De samenwerking tussen Starterslabo en OCMW ‘s bewijst dat investeren in mensen loont. Maar ook voor personen die geen OCMW- cliënt zijn en een kans willen wagen op zelfstandig ondernemerschap is dit een veilige opstap. Door te vertrekken vanuit talenten, vertrouwen te geven en ruimte te creëren om veilig te experimenteren, ontstaan nieuwe ondernemingen of groeien zelfvertrouwen, competenties en maatschappelijke betrokkenheid. Vrijwel iedereen zet een stap vooruit. En precies daarin ligt de kracht van deze samenwerking. —