Gemeenten krijgen steeds vaker te maken met hinder door nutswerken op hun openbaar domein. Lokale besturen erkennen het belang van investeringen door nutsmaatschappijen, maar stellen vast dat de werken te vaak onveilig en inefficiënt verlopen. Dat veroorzaakt veel overlast voor inwoners en terugkerende kosten door het gebrekkige herstel van voetpaden en het openbaar domein. Nutsmaatschappijen moeten meer samenwerken, veiliger werken en het openbaar domein beter herstellen. Daarom wil de VVSG een betere toepassing van de bestaande ‘Code voor infrastructuuren nutswerken langs gemeentewegen’, kortweg de Code Nuts. De VVSG denkt graag mee na over manieren om de afspraken beter op te volgen en te handhaven.
Het openbaar domein is erg belangrijk voor lokale besturen: het vormt het uithangbord van de gemeente. Nutswerken hebben echter een grote impact op de kwaliteit ervan. Gemeenten ondervinden steeds meer hinder bij de uitvoering van nutswerken uit verschillende sectoren, onder meer door de versnelde uitrol van glasvezel, de uitbreiding van het elektriciteitsnet of een heraanleg van het drinkwaternet.
Gemeenten begrijpen het belang van die nutswerken. Tegelijk stellen ze vast dat de werken vaak niet veilig en efficiënt verlopen en veel overlast veroorzaken voor inwoners. Vooral het gebrekkige herstel van voetpaden en het openbaar domein na de werkzaamheden leidt tot structurele meerkosten voor lokale besturen. Voetpaden moeten daardoor vaak sneller worden gerenoveerd. Volgens een grove inschatting kunnen de versnelde degradatie en de herstellingen na nutswerken gemeenten jaarlijks ongeveer 150 miljoen euro extra kosten.
Code Nuts beter toepassen
Daarom bestaan er formele werkafspraken tussen gemeenten en nutsmaatschappijen, zoals drinkwater-, energieen telecombedrijven. Die afspraken zijn vastgelegd in de Code Nuts en geformaliseerd via gemeentelijke reglementen. De VVSG pleit ervoor om ze te behouden en beter toe te passen op het terrein.
De Code Nuts? Die heet dus voluit de Code voor infrastructuur- en nutswerken langs gemeentewegen. Het is een afsprakenkader tussen gemeenten en nutsmaatschappijen. De code moet de coördinatie en de kwaliteit van infrastructuurwerken verbeteren, van de planning en de communicatie met omwonenden tot de uitvoering en de oplevering. De eerste versie van de code dateert van 2001. In 2017 volgde een actualisering na een intensieve bevraging van gemeenten en onderhandelingen van de VVSG met de nutsmaatschappijen in de Vlaamse Raad van Netwerkbeheerders (VRN). Bijna alle gemeenteraden bekrachtigden de Code voor infrastructuur- en nutswerken langs gemeentewegen. Nutsmaatschappijen namen het afsprakenkader als standaardwerkwijze op in hun processen. (zie ook bijgevoegd kaartje).
Gemeenten behouden regie
De gemeente heeft als beheerder een exclusieve positie in het gemeentelijke openbaar domein. Ze waakt als regisseur over de kwaliteit van dat domein, de veiligheid van alle weggebruikers en de minderhindermaatregelen. Ook wanneer anderen in het gemeentelijke openbaar domein werken, moeten gemeenten daarop kunnen toezien.
Gemeenten willen actor en regisseur blijven in het beheer van hun openbaar domein. Ze vragen de Vlaamse en federale overheid om die rol te erkennen en hun beleidsruimte te behouden. Centrale en sectorale regelgeving moet terughoudend blijven, zodat gemeenten alle mogelijke werken op het openbaar domein zelf kunnen reguleren.
Het Gemeentewegendecreet en de Code Nuts vormen het basiskader voor iedereen die in het gemeentelijke openbaar domein werkt. Wie daar werken uitvoert, moet bijvoorbeeld altijd een domeintoelating en een signalisatievergunning aanvragen bij de gemeente. De VVSG vraagt om daarop geen sectorale uitzonderingen toe te staan.
Nutsmaatschappijen controleren aannemers en werken beter samen
In een ideale situatie stemmen nutsmaatschappijen hun werken goed op elkaar en op de plannen van de gemeente af. Zo kunnen ze werken in synergie uitvoeren, in één gezamenlijke sleuf en met aandacht voor veiligheid en heldere signalisatie, ook voor voetgangers en fietsers.
Daarnaast moeten ze zorgvuldig omgaan met de ruimte in de ondergrond, ongebruikte leidingen verwijderen en het openbaar domein correct herstellen. Woningen worden onmiddellijk na de sleufwerken op het nieuwe netwerk aangesloten. Na de huisaansluitingen volgt een sperperiode waarin geen nieuwe werken plaatsvinden.
De VVSG wijst op verschillende verbeterpunten. Nutsmaatschappijen moeten vaker ‘in synergie gaan’ en samen werken uitvoeren op hetzelfde traject van een gemeenteweg. Tijdens de werken moeten de signalisatie en de veiligheid beter, zeker voor voetgangers en fietsers, rolstoelen en kinderwagens. Ook na de werken moet het openbaar domein zorgvuldiger worden hersteld.
Daarom stelt de VVSG verschillende maatregelen voor. Bij de keuze van een aannemer moet meer aandacht gaan naar kwaliteit. Nutsmaatschappijen moeten hun aannemers beter controleren op de kwaliteitsvolle uitvoering van de werken die ze in hun opdracht uitvoeren.
Daarvoor is een betere monitoring nodig via digitale instrumenten zoals het Generiek Informatieplatform Openbaar Domein (GIPOD). Aannemers moeten ook beter worden opgeleid om in het openbaar domein te werken. Daarnaast hebben zowel toezichthouders van nutsmaatschappijen als gemeentelijke toezichthouders behoefte aan opleidingen over hun toezichtstaak.
Mededingingsautoriteit keurt samenwerking tussen glasvezeloperatoren goed
Wyre, de netwerkbouwer van Telenet, en Fiberklaar, een filiaal van Proximus, mogen samenwerken bij de glasvezeluitrol in voorstedelijk gebied. Dat heeft de Belgische Mededingingsautoriteit beslist op 23 juli.
Gemeenten zijn blij dat hierdoor glasvezel breder en meer gecoördineerd wordt uitgerold. Samenwerking tussen de verschillende nutsmaatschappijen is immers noodzakelijk om werken in het openbaar domein te beperken.
De operatoren maken onderling afspraken over de aanleg van, en toegang tot, elkaars netwerken in zowel stedelijk als landelijk gebied, zodat de samenwerking ten goede komt aan alle netgebruikers.
Er komt een grootschalige informatiecampagne gericht op gemeentebesturen.
Meer weten? Lees het volledige bericht op onze website.
Handhaving, opleidingen en overleg verbeteren de uitvoering
Om te reageren op concrete gevallen waarin nutswerken niet goed verlopen, willen gemeenten gepaste sanctiemogelijkheden en sterkere handhavingsinstrumenten, zoals voorafgaande waarborgen of gemeentelijke administratieve sancties achteraf.
Om de uitvoering van nutswerken verder te verbeteren, organiseert de VVSG in het najaar een reeks opleidings- en ontmoetingsdagen voor toezichthouders van gemeenten en nutsmaatschappijen. Daarnaast start de VVSG structureel overleg met de nutssector. Zo wil ze de uitvoering op het terrein verbeteren en de hinder voor lokale besturen en inwoners beperken.
Nutsmaatschappijen en andere overheden moeten hun investeringsplanning in het openbaar domein maximaal afstemmen op de gemeentelijke beleidsen beheerscyclus. In het meerjarenplan maakt de gemeente duidelijk waar ze in haar openbaar domein zal werken. Het is efficiënter als werken in het openbaar domein zoveel mogelijk gelijktijdig plaatsvinden.
Uitrol van glasvezel zet knelpunten op scherp
De uitrol van glasvezel moet zoveel mogelijk in overleg tussen de verschillende operatoren gebeuren. Idealiter komt er overal één glasvezelnetwerk, met een maximale uitrol en een maximaal medegebruik. Dat is een oproep aan de Europese en federale wetgever. Door glasvezelnetwerken maximaal te delen, besparen we schaarse mensen en middelen. We vermijden ook dat concurrenten na elkaar hetzelfde traject van een gemeenteweg openleggen en kunnen zo werk maken van een volledig gebiedsdekkend netwerk.
Vandaag worden meerdere netwerken naast elkaar aangelegd. Dat verspilt werkuren, financiële middelen en grondstoffen, terwijl de bouwsector voor grote uitdagingen staat die vaak door dezelfde aannemers moeten worden aangepakt. Ook voor de hinder en de veiligheid is het niet wenselijk dat het openbaar domein meermaals na elkaar wordt opengebroken om netwerken met hetzelfde doel naast elkaar te leggen. Investeringen in parallelle, concurrerende netwerken in het drukste deel van Vlaanderen gaan bovendien ten koste van het buitengebied, waar dan mogelijk helemaal geen glasvezel komt. —
Meer weten? Op onze website vind je de kennispagina van de VVSG over de Code Nuts. Daar kun je ook de VVSG-nota over glasvezelnetwerken downloaden.
