Vandaag is het precies een jaar geleden dat Erik Boone, OCMW-medewerker bij de stad Gent, tijdens een huisbezoek door geweld om het leven kwam. Zijn overlijden raakte zijn familie en vrienden, maar ook maatschappelijk werkers in heel Vlaanderen. Een jaar later blijft de veiligheid van hulpverleners hoog op de agenda. OCMW’s scherpten hun aanpak van agressie aan, de federale overheid verduidelijkte de regels en de VVSG ondersteunt medewerkers met een specifiek aanbod rond agressie. Tegelijk staan maatschappelijk werkers onder grote druk en voeren ze dagelijks complexe en soms moeilijke gesprekken.
Hulpverleners verdienen respect en veiligheid. Geweld tegen hulpverleners is onaanvaardbaar en mag nooit getolereerd worden. Dat geldt voor iedereen die zich inzet voor de samenleving: van maatschappelijk werkers tot brandweer en politie. Elke professional moet zijn of haar werk in alle veiligheid kunnen doen, zonder angst voor agressie.
OCMW’s scherpen hun aanpak van agressie aan
Naar aanleiding van dit tragische voorval bekeken heel wat OCMW's hun aanpak en agressieprotocollen opnieuw. Ze pasten bestaande afspraken aan en namen waar nodig extra maatregelen.
Ze besteden onder meer aandacht aan:
- wacht- en spreekruimtes zo inrichten dat ze agressie helpen voorkomen
- noodknoppen voor huisbezoeken voorzien
- agressievoorvallen bespreekbaar maken, bijvoorbeeld tijdens de wekelijkse teamvergadering
Daarnaast organiseerde de VVSG het voorbije jaar een agressieaanbod voor zowel baliemedewerkers, maatschappelijk werkers als hoofdmaatschappelijk werker.
Omzendbrief verduidelijkt regels bij agressie
De meeste contacten tussen cliënten en het OCMW verlopen gelukkig goed. OCMW’s proberen ook frustraties bij cliënten op te vangen en bespreekbaar te maken.
Een omzendbrief van minister van Maatschappelijke Integratie Anneleen Van Bossuyt verduidelijkt wat een OCMW doet als agressie een sociaal onderzoek onmogelijk maakt. Als fysieke agressie, bedreigingen of scheldpartijen verhinderen dat het OCMW een sociaal onderzoek uitvoert, kan het OCMW het recht op leefloon niet vaststellen en dus geen leefloon toekennen.
De omzendbrief moedigt OCMW’s daarnaast aan om hun procedures aan te scherpen en geeft voorbeelden van preventieve maatregelen.
Extra werkdruk en moeilijke gesprekken
OCMW-maatschappelijk werkers werken vaak onder grote druk. Hulpvragen worden complexer, crisissen wegen door en de administratie neemt toe. Ook de beperking van de werkloosheid in de tijd heeft een grote impact op OCMW’s en sociale diensten.
De VVSG volgt die impact op de voet met een wekelijkse bevraging. Daaruit blijkt dat de meerderheid van de gesprekken met cliënten neutraal tot vlot verloopt. Gemiddeld verloopt 14 % van de gesprekken moeilijker.
Een moeilijk gesprek betekent niet automatisch dat er agressie is. De deelnemers aan de bevraging signaleren bij deze doelgroep niet meer agressie dan bij andere doelgroepen. Gesprekken verlopen vooral moeilijk wanneer:
- cliënten de regels of voorwaarden niet goed begrijpen
- cliënten moeite hebben om documenten te bezorgen
- cliënten financiële gegevens niet willen delen
- cliënten moeilijk kunnen uitleggen welke hulp ze nodig hebben of welke stappen ze al namen
- medewerkers cliënten intensief moeten begeleiden bij een doorverwijzing naar andere diensten
De deelnemers melden weinig expliciete gevallen van agressie. Sommige gesprekken verlopen wel gespannen of moeizaam, maar medewerkers slagen er doorgaans in om die spanning tijdens het gesprek op te lossen.
Blijvend investeren in veiligheid en preventie
Een jaar na het overlijden van Erik Boone blijft zijn dood een pijnlijke herinnering aan de kwetsbaarheid van hulpverleners die elke dag dicht bij mensen staan. Maatschappelijk werk vraagt nabijheid en vertrouwen, ook in moeilijke situaties. Die nabijheid mag nooit ten koste gaan van de veiligheid van medewerkers. Daarom moet er blijvend aandacht zijn voor het voorkomen, herkennen en aanpakken van agressie, zowel aan het onthaal en in de spreekkamers van het OCMW als tijdens huisbezoeken. Goede procedures, opleiding, een veilige werkomgeving en ruimte om incidenten binnen teams te bespreken zijn daarbij essentieel.
Tegelijk blijft ook het bredere kader belangrijk. Wie van maatschappelijk werkers verwacht dat ze complexe regelgeving uitvoeren en moeilijke boodschappen brengen, moet hen voldoende tijd, duidelijke instrumenten en ondersteuning geven om dat op een veilige en professionele manier te doen. De VVSG blijft lokale besturen daarin ondersteunen en blijft bij de verschillende overheden aandringen op beleid dat niet alleen juridisch sluitend is, maar ook werkbaar op het terrein.
Lees en beluister ook het interview dat algemeen directeur van de VVSG, Véronique Janssens, gaf aan VRT NWS(opent nieuw venster).
