Gemeenten beschermen inwoners tegen hitte op korte en lange termijn

Grote hitte vraagt om snelle actie en structurele oplossingen. Gemeenten werken daarom op twee sporen: ze beschermen inwoners tijdens warme dagen en maken hun omgeving stap voor stap koeler en klimaatbestendiger. Dat vraagt samenwerking tussen noodplanning, welzijn, zorg, communicatie, personeel, publieke ruimte en klimaatadaptatie.

Gemeenten passen hun dienstverlening aan

Bij hoge temperaturen activeren heel wat steden en gemeenten een lokaal hitteplan of hittenoodplan. Zo werkt Gent aan een warmteactieplan(opent nieuw venster) dat de coördinatie, activering, afstemming en informatiedeling tussen stadsdiensten moet verbeteren bij hittegolven. Kortrijk communiceert dan weer expliciet dat het een hittenoodplan(opent nieuw venster) klaar heeft voor extreme temperaturen en roept inwoners op om extra op elkaar te letten.

Lokale besturen passen ook hun dienstverlening aan. Afvalintercommunales verschuiven bijvoorbeeld ophaaltijden. Ook containerparken, technische diensten, groendiensten, recyclageparken, evenementenloketten of buitenactiviteiten kunnen vroeger starten, tijdelijk sluiten of anders georganiseerd worden.

Voor medewerkers die buiten werken, nemen gemeenten extra maatregelen. Ze laten ploegen vroeger starten, stellen zwaar buitenwerk uit, voorzien extra pauzes, organiseren schaduw en drinkwater of laten medewerkers roteren. Daarbij houden ze rekening met zonnestraling, luchtvochtigheid, fysieke belasting en beschermende kledij.

Ook activiteiten en evenementen vragen extra aandacht. Lokale besturen voorzien dan waterpunten, schaduw, zonnecrème, EHBO, rustzones en aangepaste uren.

Gemeenten helpen inwoners afkoelen

Veel steden en gemeenten tonen inwoners waar ze verkoeling vinden. Leuven verwijst naar koele plekken(opent nieuw venster) zoals parken, natuurgebieden, kerken tijdens openingsuren en waterfonteinen. De stad bundelt die plekken ook op een kaart. Mechelen doet hetzelfde met een overzicht(opent nieuw venster) van drinkwaterpunten, koele plekken, kerken, zonnecrèmepunten en de zwemzone Keerdok.

Drinkwaterpunten zijn een laagdrempelige maatregel. Brugge verwijst bij hitte naar drinkwaterfonteintjes(opent nieuw venster) op verschillende plaatsen in de stad en biedt een kaart met drinkwaterfonteinen aan. Zulke informatie helpt inwoners, bezoekers, scholen, jeugdwerkingen, sportclubs en marktkramers snel op weg.

Sommige steden communiceren ook over zonnecrèmepunten en schaduwplekken. Mechelen bundelt die informatie samen(opent nieuw venster) met drinkwaterpunten en koele gebouwen. Hasselt benadrukt het belang van schaduw(opent nieuw venster) door bomen en moedigt inwoners aan om hun tuin klimaatbestendig in te richten.

Gemeenten vragen inwoners om naar elkaar om te kijken

Hitte treft niet iedereen even hard. Ouderen, jonge kinderen, mensen met gezondheidsproblemen, mensen die alleen wonen of weinig sociale contacten hebben, lopen meer risico. Daarom roepen verschillende gemeenten inwoners op om extra aandacht te hebben voor buren, familieleden of kennissen.

Brugge vraagt inwoners bijvoorbeeld om langs te gaan bij alleenstaande ouderen of zieke buren(opent nieuw venster) en na te kijken of ze zich goed voelen en voldoende drinken. Ook Kortrijk, Hasselt en Mechelen benadrukken dat inwoners mee zorg kunnen dragen voor kwetsbare personen in hun buurt.(opent nieuw venster)

Gemeenten werken daarnaast met gerichte acties. Sociale huizen, buurtzorg, lokale dienstencentra, vrijwilligers en wijkteams kunnen belrondes organiseren of contact houden met inwoners die extra ondersteuning nodig hebben. Het Vlaams hittegezondheidsplan(opent nieuw venster) ondersteunt die aanpak door informatie te verspreiden naar onder meer woonzorgcentra, thuiszorg, vrijwilligers en gemeentelijke diensten.

Heldere communicatie per doelgroep helpt daarbij. Mechelen gebruikt bijvoorbeeld fiches voor warme dagen(opent nieuw venster), onder meer voor thuiszorg en ouders. Die geven concrete tips over drinken, verkoeling, zorg voor kinderen en aandacht voor kwetsbare personen.

Voorzieningen beschermen bewoners met een warmteactieplan

Ook woonzorgcentra en andere voorzieningen spelen een belangrijke rol. Vlaanderen verwacht dat woonzorgcentra een intern warmteactieplan uitwerken(opent nieuw venster) en activeren wanneer het Vlaams Warmteactieplan van kracht is. Medewerkers moeten het plan kennen en de maatregelen uitvoeren.

Zo’n plan bevat bijvoorbeeld afspraken over extra drankrondes, aangepaste maaltijden, koele ruimtes, aangepaste activiteiten, zonwering, ventilatie op de juiste momenten en extra opvolging van bewoners met een verhoogd risico.

Voorzieningen kijken daarbij niet alleen naar infrastructuur. Ook duidelijke zorgafspraken maken het verschil(opent nieuw venster): wie volgt de temperatuur op, wie controleert bewoners extra, wanneer verplaatsen medewerkers activiteiten en hoe informeren ze familie of mantelzorgers?

Gemeenten maken hun omgeving koeler

Naast acute maatregelen investeren gemeenten in structurele verkoeling. Ze brengen hitteplekken en kwetsbare zones in kaart, vergroenen pleinen en straten, ontharden publieke ruimte en creëren koelte-eilanden.

Leuven bevraagt inwoners(opent nieuw venster) over plekken die te warm of net aangenaam aanvoelen. De stad gebruikt die input om oplossingen te zoeken voor te warme plekken en schaduwrijke plekken beter te benutten.

De Vlaamse praktijkgids klimaatadaptatie(opent nieuw venster) benadrukt dat een klimaatadaptieve inrichting van het openbaar domein essentieel is om gemeenten beter te wapenen tegen hittegolven, droogte en intense regen. De VMM PLAN-tool(opent nieuw venster) helpt lokale besturen om maatregelen tegen hitte, droogte en wateroverlast te verkennen en de kosten en baten in te schatten.

Wat gemeenten concreet kunnen doen

Gemeenten hebben veel hefbomen om inwoners te beschermen tegen hitte:

Lokaal hittebeleid vraagt samenwerking

Een goed lokaal hittebeleid stopt niet bij communicatie over warme dagen. Het verbindt noodplanning, welzijn, zorg, personeel, publieke ruimte en klimaatadaptatie. Zo beschermen gemeenten inwoners tijdens hittegolven en maken ze hun gemeente beter bestand tegen warmere zomers.