Nieuwe Vlaamse vertegenwoordigers nemen rol op in Congres van Lokale en Regionale Overheden
Nieuws
Van 31 maart tot 2 april 2026 kwam het Congres van Lokale en Regionale Overheden(opent nieuw venster) van de Raad van Europa samen. De plenaire vergadering gaf het startschot voor een nieuwe legislatuur van vijf jaar en vernieuwde ook de Belgische delegatie. Voor Vlaanderen nemen Marlene Moorthamers, schepen in Sint-Gillis-Waas, en Joris Nachtergaele, burgemeester van Maarkedal, een rol op in de lokale kamer. Tijdens de vergadering kwamen thema’s aan bod die ook Vlaamse steden en gemeenten rechtstreeks raken: de druk op lokale democratie, geweld tegen mandatarissen, het gebruik van artificiële intelligentie, mensenrechten in lokaal beleid en de rol van Oekraïense lokale besturen bij de wederopbouw.
Het Congres volgt op hoe lidstaten het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie(opent nieuw venster) toepassen. Het formuleert ook aanbevelingen om de lokale democratie te versterken. Daarmee vormt het een belangrijke plek om de stem van lokale besturen te laten horen. De Vlaamse vertegenwoordigers kiezen ervoor om actief mee te werken in het monitoringcomité(opent nieuw venster). Dat comité organiseert onder meer de doorlichtingen van lidstaten over lokale autonomie.
Marlene Moorthamers, schepen in Sint-Gillis-Waas, en Joris Nachtergaele, burgemeester van Maarkedal
Lokale democratie onder druk
Tijdens de vergadering kwamen verschillende thema’s aan bod die ook Vlaamse steden en gemeenten raken. Het Congres waarschuwde dat lokale democratie in meerdere Europese landen onder druk staat. Een rapport pleit voor sterkere bescherming van lokale democratie(opent nieuw venster), meer aandacht voor desinformatie, eerlijke verkiezingen en meer respect voor lokale mandatarissen.
Ook geweld, intimidatie en haat tegen lokale en regionale mandatarissen kregen veel aandacht. Burgemeesters, schepenen en raadsleden staan dicht bij inwoners en zijn daardoor erg zichtbaar. Die nabijheid maakt hen tegelijk kwetsbaar. Het Congres roept lidstaten en lokale besturen op(opent nieuw venster) om geweld duidelijk te veroordelen, slachtoffers beter te ondersteunen en te werken aan een respectvolle politieke cultuur.
AI vraagt duidelijke kaders en menselijke controle
Een ander rapport besprak het gebruik van artificiële intelligentie door lokale en regionale besturen.(opent nieuw venster) AI kan de dienstverlening efficiënter en proactiever maken, bijvoorbeeld in mobiliteit, energie of administratie. Tegelijk brengt AI risico’s mee voor transparantie, privacy, gelijke behandeling en democratische controle.
De aanbevelingen sluiten nauw aan bij de VVSG-standpunten. Lokale besturen hebben nood aan duidelijke regels, menselijke controle, uitlegbare beslissingen en voldoende kennis en middelen. AI is niet alleen een technologische uitdaging. Het is vooral ook een bestuurlijke opdracht.
Mensenrechten krijgen vorm in lokaal beleid
Het Congres besprak ook de rol van lokale besturen bij het waarmaken van mensenrechten. Internationale verdragen en nationale wetgeving leggen die rechten vast, maar inwoners ervaren ze vooral lokaal: in wonen, sociale ondersteuning, veiligheid, publieke ruimte, dienstverlening en participatie.
Het rapport benadrukt dat lokale besturen daarin een dubbele rol opnemen.(opent nieuw venster) Lokale besturen beschermen mensenrechten door discriminatie, uitsluiting of willekeur te voorkomen. Ze maken mensenrechten ook mogelijk door beleid te voeren dat inwoners toegang geeft tot basisrechten en deelname aan de samenleving. Dat vraagt soms moeilijke afwegingen, bijvoorbeeld tussen veiligheid en vrijheid van vergadering, of tussen leefbaarheid en het recht op huisvesting.
Het Congres benadrukt dat lokale besturen daarvoor duidelijke procedures, juridische ondersteuning, kennis en ruimte voor beleid op maat nodig hebben. Ook wanneer ze taken uitbesteden aan private partners, blijven ze verantwoordelijk voor het respecteren van mensenrechten.
Oekraïense lokale besturen zoeken aansluiting bij Europese lokale democratie
Het Congres keurde ook een rapport goed over de rol van Oekraïense lokale besturen bij de wederopbouw van hun land.(opent nieuw venster) Die wederopbouw gaat niet alleen over infrastructuur en basisvoorzieningen, maar ook over democratisch bestuur, lokale autonomie en betrokken inwoners.
Oekraïense steden en gemeenten willen sterker aansluiten bij de Europese lokale democratie. Vlaamse lokale besturen hebben veel ervaring met participatie, dienstverlening en samenwerking met inwoners en partners. Die kennis kan waardevol zijn voor Oekraïense lokale besturen die, ondanks de oorlog, blijven werken aan hun lokale gemeenschap.
Daarom blijft VVSG pleiten voor meer ondersteuning van Vlaamse lokale besturen die banden willen uitbouwen met Oekraïense steden en gemeenten. Zulke samenwerking versterkt de wederopbouw van Oekraïne én de Europese verbondenheid tussen lokale besturen.
