Eind 2025 besprak de Vlaamse regering het actieprogramma ‘Robuust en Rechtszeker vergunnen’(opent nieuw venster). Met de initiatieven uit deze nota wil ze de omgevingsvergunningen juridisch sterker en beter bestand tegen beroepen maken. Op enkele aanpassingen na sluiten de voorstellen grotendeels aan bij het eerdere advies van de expertencommissie. De VVSG gaf hierover eerder al advies en blijft ook betrokken bij de verdere uitwerking. We gaan in dit bericht dieper in op de concrete voorstellen en welke impact die hebben voor gemeenten.
Meer flexibiliteit van de vergunningverlenende overheid
Voor de Vlaamse regering is de snelle invoering van de modulaire omgevingsprocedure prioritair. De invoering ervan is al beslist door de vorige Vlaamse regering, maar de regelgeving wordt nog op enkele inhoudelijke punten aangepast. Bovendien moet het Omgevingsloket ervoor worden aangepast.
Voor gemeenten betekent de invoering van die modulaire omgevingsprocedure dat ook de lokale dossierbehandelsystemen moeten worden aangepast en medewerkers daarover moeten worden geïnformeerd. Een snelle invoering moet ook rekening houden met de implementatietijd die gemeenten daarbij nodig hebben. Belangrijk is daarnaast dat de aanvrager ook nadat de aanvraag is ingediend de mogelijkheid heeft zijn aanvraag aan te passen. De gemeente zal zich dus daarop moeten organiseren.
Verplicht ingaan op vraag vooroverleg
Gemeenten worden verplicht om in te gaan op een vraag om vooroverleg, de informele fase voorafgaand aan het indienen van de vergunningsaanvraag. Vooroverleg is een goede zaak, maar het actieprogramma roept ook nog vragen op.
Moeten of mogen omwonenden ook bij het vooroverleg betrokken worden?
Kan een gemeente een retributie vragen als het gaat om een intensief begeleidingstraject?
Welke verwachtingen mogen aan de aanvrager worden gesteld bij welk type dossier? De gemeentelijke capaciteit is immers ook beperkt.
Attentie- en stelplicht
Het actieprogramma geeft aan dat er een attentie- en stelplicht wordt ingevoerd. Die plicht houdt in dat maar in beroep kan worden gegaan als tijdig de opmerkingen bij een project bekend worden gemaakt. Dat geldt ook voor de gemeente. Als de gemeente het dus niet eens met een project dat door de provincie of het gewest wordt vergund, zal ze haar opmerkingen al tijdens het openbaar onderzoek of het advies kenbaar hebben moeten gemaakt én zal in beroep meteen alle argumenten op tafel moeten leggen. Géén administratief beroep indienen, maar enkel beroep aantekenen bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen kan dus straks niet meer.
Tot nu toe is er géén inschatting gebeurt over wat deze extra flexibiliteit en verwachtingen van lokale besturen betekent in bijkomende werklast.
Primaat van de politiek versterkt
Het is straks niet langer expliciet vereist dat het advies van de omgevingsambtenaar uitdrukkelijk wordt weerlegd in het vergunningsdossier. Het college moet aangeven waarom ze de aanvraag wél of niet vergund, maar moet, niet punt per punt aangeven op welke wijze rekening is gehouden met het advies van de omgevingsambtenaar. Dit kan de rolverdeling tussen administratie en bestuur wijzigen en vraagt lokale afspraken over kwaliteitsbewaking en dossieropbouw.
Opvallend: de expertencommissie stelde het afschaffen van de bijzondere motiveringsplicht enkel voor op provinciaal niveau, maar niet op gemeentelijk niveau. Tot slot: het primaat van de politiek wordt ook versterkt doordat de mogelijkheid van Vlaamse adviesinstanties om tegen een collegebeslissing in beroep te gaan, wordt beperkt.
Verkavelingsvergunning afgeschaft
Het actieprogramma kondigt aan dat de verkavelingsvergunning wordt afgeschaft. Deze actie gaat verder dan het advies van de expertencommissie. Zij stelden 'slechts' een herziening voor, bijvoorbeeld wat betreft de regeling van de éénlotsverkavelingen, de verkavelingsplicht in ruimtelijke uitvoeringsplannen en een beperking van de geldigheid van verkavelingen. De 'kleine lettertjes' van het actieprogramma zijn ook al wat genuanceerder. Even afwachten hoe de toekomstige regeling eruit ziet.
Tijdspad: vertaling naar regelgeving volgt nog
Het actieprogramma moet nog worden omgezet in regelgeving, en die regelgeving moet vervolgens door het Vlaams parlement worden goedgekeurd. De VVSG wordt bij de verdere uitwerking betrokken, zo belooft het actieprogramma. De VVSG neemt eerstdaags een aanvullend standpunt in over enkele wijzigingen die niet in het advies van de expertencommissie stonden, maar wél in het actieprogramma. We blijven dit dossier opvolgen.
